7 λόγοι για να ταχτείτε κατά του προστατευτισμού

0
248
Προστατευτισμός

ο προστατευτισμός, δεδομένης της ιδιότητάς του να αποστρέφει την κατανομή πόρων από τις βέλτιστες χρήσεις τους, οδηγεί σε στραγγαλισμό της εγχώριας οικονομίας

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Οι μερκαντιλιστικές-προστατευτικές θεωρίες καλά κρατούν μέχρι και σήμερα, προς ντροπή μας θα έλεγα, καθώς οι κλασικοί οικονομολόγοι συνέβαλαν τα μέγιστα ως προς την κατάρριψή της τους. Όπως και να έχει, η μεθοδολογία κατάρριψης είναι αρκετά απλή, οπότε και θα την παρουσιάσουμε στα βασικά της σημεία. Στόχος μας είναι, σε αυτό το άρθρο, ο προστατευτισμός, ήτοι η παρεμπόδιση του ελεύθερου εμπορίου στα σύνορα προς και από μία χώρα με σκοπό, όπως διατείνονται οι υποστηρικτές του, την ενδυνάμωση της οικονομίας εντός της χώρας αυτής.

1. Tα λογικά άκρα του προστατευτισμού είναι ανόητα

Οι προστατευτιστές διατείνονται ότι το εμπόριο ενός έθνους πρέπει να προστατεύεται μέχρι εκεί που εκτείνεται η δικαιοδοσία του κράτους το οποίο έχει το εκάστοτε μονοπώλιο νόμιμης βίας και δικαιοσύνης σε κάθε γεωγραφική περιοχή. Γιατί όμως σταματούν εκεί; Γιατί δεν ασκούν την ίδια λογική και ανάμεσα σε νομούς, περιφέρειες, πόλεις και χωριά μέσα στο ίδιο κράτος; Τα ισοζύγια πληρωμών, που τόσο τους απασχολούν δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο κρατικού υπολογισμού. Τα νοικοκυριά έχουν και αυτά ισοζύγια πληρωμών που πρέπει να τηρήσουν, γιατί δεν φτάνουν τον προστατευτισμό στα λογικά του άκρα, τα ίδια τα άτομα δηλαδή; Δεν το κάνουν διότι, παρότι θέλουν να παρέμβουν στην αγορά, δεν επιθυμούν να την καταστρέψουν εν τέλει. Έτσι λοιπόν περιορίζονται στις δια-κρατικές εμπορικές σχέσεις. Το ότι όμως η θεωρία τους δεν εφαρμόζεται με συνέπεια, βάσει των αποτελεσμάτων που θέλει να επιτύχει, σε όλο και μικρότερες οικονομικές μονάδες, αποδεικνύει την μη οικουμενική της ισχύ: είναι μία κακή, μη γενικεύσιμη θεωρία.

2. Οι προστατευτιστές αγνοούν τον ρόλο των τιμών

Ενώ είναι αλήθεια ότι πολλά προστατευτικά μέτρα έχουν ως στόχο την αύξηση των τιμών πώλησης των εγχώριων προϊόντων στην εγχώρια αγορά, αυτό δε σημαίνει ότι οι προστατευτιστές κατανοούν τον ρόλο των τιμών. Ας εξετάσουμε ένα παράδειγμα. Κλασικό προστατευτικό μέσο είναι η νομισματική πολιτική, ήτοι η χειραγώγηση της ποσότητας του χρήματος για την ανακατεύθυνση της πορείας των αγαθών στην αγορά. Έτσι για παράδειγμα, μία κυβέρνηση μπορεί να αρχίσει να τυπώνει χρήμα για να τονώσει την κατανάλωση εντός των συνόρων. Αυτό, ενώ βραχυπρόθεσμα μπορεί να ωφελήσει τις επιχειρήσεις, μακροπρόθεσμα θα αποδειχθεί ολέθριο. Πέραν της διαστρέβλωσης του οικονομικού υπολογισμού, οι τιμές των αγαθών θα αυξηθούν, ceteris paribus, και τα εγχώρια αγαθά θα γίνουν λιγότερο ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές. Οι εξαγωγές θα μειωθούν και το πληθωρισμένο νόμισμα δεν θα μπορεί να αγοράζει αγαθά από το εξωτερικό για πολύ ακόμα. Αναγκαστικά, κεφάλαιο θα αρχίσει να αποχωρεί από τη χώρα, κάτι το οποίο θα μειώσει τους εγχώριους μισθούς. Αυτό, από ένα σημείο και μετά θα προσελκύσει ξανά κεφάλαιο για εκμετάλλευση των χαμηλών μισθών. Αν η χρηματοπιστωτική επέκταση έχει σταματήσει αυτές οι μεταβολές στις τιμές, καθώς και οι διαφορές τιμών από χώρα σε χώρα, θα οδηγήσουν σταδιακά σε ένα νέο σημείο ισορροπίας. Όλη αυτή η διεργασία θα πραγματοποιηθεί ανεξάρτητα από τις επιθυμίες των προστατευτιστών, ακριβώς επειδή εκείνοι αγνοούν τον ρόλο των τιμών στην αγορά.

3. Το χρήμα δεν είναι το πρόβλημα

Οι προστατευτιστές και μερκαντιλιστές δείχνουν μία έντονη εμμονή με τα ισοζύγια πληρωμών. Βλέπουν τις ροές χρήματος. Αν οι εξαγωγές δεν είναι ίσες ή μεγαλύτερες από τις εισαγωγές σε χρηματικά μεγέθη, τότε δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας. Αν ισχύει το αντίθετο κάνουν λόγο για πληγή στην εθνική οικονομία, έξοδο του χρήματος από την χώρα κ.ο.κ. Το χρήμα, όπως έχουμε αναλύσει και παλιότερα δεν τρώγεται, δεν πίνεται, και πλην της περίπτωσης κατά την οποία κάποιος βρίσκει ηδονή με το να το κρατάει στο μπαούλο του, αποτελεί ένα μέσο ανταλλαγής: διευκολύνει τη ροή των αγαθών από έναν ιδιοκτήτη προς άλλον. Έτσι λοιπόν οι μερκαντιλιστές, αν έκαναν το ίδιο για τα αγαθά, θα διαπίστωναν το αντίθετο: ότι οι εισαγωγές αποφέρουν μεγαλύτερη συλλογή αγαθών στο εσωτερικό μίας χώρας και οι εξαγωγές το αντίθετο. Αλλά αυτό δε γίνεται ποτέ. Εξάλλου, αγνοούν το γεγονός ότι οι πολίτες μία χώρας αγοράζουν αγαθά, όχι για να γίνουν φτωχότεροι ή να ζημιωθούν, αλλά για να αυξήσουν το επίπεδο διαβίωσης τους. Γιατί αυτή η εμμονή με το χρήμα λοιπόν;

4. Έστω ότι φύγει όλο το χρήμα από τη χώρα: και;

Ακόμα και αν τα χρηματικά αποθέματα σε μία χώρα εξαντληθούν, δεν υφίσταται κάποιο πρόβλημα. Ας μην ξεχνάμε, αρχικά, ότι τα άτομα θα ξοδέψουν τόσο χρήμα όσο χρειάζεται για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Πάντα θα φροντίζουν να έχουν κάποιο σε μετρητά για ώρες ανάγκες ή για μελλοντικές αγορές. Όπως και να έχει, δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη ιδανική ποσότητα χρήματος στην αγορά: οποιαδήποτε ποσότητα μας αρκεί καθώς οι άνθρωποι τείνουν να το χρησιμοποιούν στις πιο υποκειμενικά βέλτιστες χρήσεις. Οποιαδήποτε ποσότητα είναι ιδανική ακόμα και η μηδενική. Ας το εξηγήσουμε αυτό. Ας υποθέσουμε ότι όλο το χρήμα φεύγει από τη χώρα για να αγοραστούν αγαθά από το εξωτερικό. Αυτό σημαίνει ένα πράγμα: ότι μέσα στη χώρα, μηδενικό χρήμα θα «κυνηγά» δεδομένη ποσότητα αγαθών. Εάν μηδενικό χρήμα έχει αντίκρυσμα σε αγαθά, τότε οι χρηματικές τιμές των αγαθών αυτών θα είναι μηδενικές. Μηδενική όμως, ελλείψει χρήματος, θα είναι και η τιμή εργασίας. Αυτό θα προσελκύσει επενδυτές και καπιταλιστές για να εκμεταλλευτούν αυτήν την σπάνια ευκαιρία. Χρήμα θα ξανακυλήσει στην χώρα απλά και μόνο λόγω της ιδιαίτερης περίπτωσης που θα ισχύει για τις τιμές παντελή ελλείψει χρήματος. Ακόμα και η πιο ακραία περίπτωση δεν οδηγεί στη δικαιολόγηση της προστατευτικής πολιτικής.

5. H πλάνη της αυτάρκειας

Η αυτάρκεια, αν και θεωρητικά δυνατή, δεν είναι φτηνή. Το ότι ένα έθνος θα μπορεί να παράγει τα πάντα εξολοκλήρου μόνο του, δεν αποτελεί εγγύηση ότι θα το κάνει αποδοτικά ή/και πιο φτηνά απουσία διεθνών εμπορικών σχέσεων. Ειδικά στην σημερινή εποχή της υπερ-εξειδίκευσης και της συνεχούς τεχνολογικής προόδου, συνεχώς εμφανίζονται άτομα που μπορούν να κάνουν πράγματα καλύτερα και ποιοτικότερα από άλλους στον ίδιο χώρο. Ένας προστατευτιστής που θα εμποδίσει την συνεργασία των πολιτών του κράτους του με ποιο φτηνούς παραγωγούς του εξωτερικού, στην ουσία αποκλείει τους καταναλωτές από φτηνότερες επιλογές: τα πάντα θα στοιχίσουν εν τέλει ακριβότερα ενώ θα μπορούσαν να είναι φτηνότερα μέσω του διεθνούς καταμερισμού εργασίας. Ακόμα και αν αυτό σημάνει το κλείσιμο εγχώριων επιχειρήσεων, ίσα ίσα, θα σημάνει επίσης την ανακατανομή πόρων ούτως ώστε αυτοί οι πόροι που απελευθερώθηκαν να αφιερωθούν σε άλλες πιο επείγουσες διαδικασίες παραγωγής. Μία προστατευτική πολιτική στην πραγματικότητα διαστρεβλώνει την ορθή κατανομή πόρων και οδηγεί σε μη βέλτιστη παραγωγή αγαθών (μικρότερο κόστος, καλύτερη ποιότητα) καθώς δεν αφήνεται ελεύθερη η συνεργασία των πιο αποδοτικών ατόμων μεταξύ τους. Τέλος, η πλέον δεδομένη διασύνδεση σε παγκόσμιο επίπεδο όλων των παραγωγικών διαδικασιών κάνει τον προστατευτισμό, ακόμα και της μικρότερης έντασης καταστροφικό. Είναι αδύνατον να προβλεφθούν οι ακριβείς συνέπειες μίας παρέμβασης σε μία συγκεκριμένη βιομηχανία, καθώς, δεδομένης της διακλάδωσης των διαδικασιών, δεν ξέρουμε πόσο και που θα «χτυπήσει» η παρέμβαση αυτή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι συνέπειες του προστατευτισμού του Trump στις εγχώριες βιομηχανίες.

6. Ο προστατευτισμός ευνοεί τη δημιουργία καρτέλ και μονοπωλίων

Εάν δασμοί και απαγορεύσεις προς τον εξωτερικό ανταγωνισμό τεθούν σε ισχύ, οι εγχώριες επιχειρήσεις αποκτούν αμέσως το πλεονέκτημα της θωράκισης τους από τον ανταγωνισμό σε διεθνές επίπεδο. Αυτό δίνει τη δυνατότητα δημιουργίας καρτέλ και μονοπωλίων/ολιγοπωλίων με κοινό τους χαρακτηριστικό την άνοδο των τιμών των αγαθών, χωρίς να υπάρχει κάποιο φόβητρο για την υποταγή σε ανταγωνιστές, εφόσον αυτοί αποκλείονται σε κάποιον βαθμό από την εγχώρια αγορά. Εν τέλει, τον λογαριασμό θα τον πληρώσει ο καταναλωτής που θα πρέπει να επιδοτήσει αυτό το καθεστώς με τα χρήματά του.

7. Ο προστατευτισμός οδηγεί σε μίσος και εν τέλει σε πόλεμο

Εάν ένα έθνος κηρύξει εμπορικό πόλεμο σε ένα άλλο, οι σχέσεις τους θα πληγούν αναπόφευκτα. Εάν διπλωματική λύση δεν βρεθεί, εάν τα αγαθά του ενός έθνους δεν περνούν τα σύνορα του άλλου, τότε θα το κάνουν οι στρατιωτικές τους δυνάμεις. Εκτός αυτού, ο προστατευτισμός, δεδομένης της ιδιότητάς του να αποστρέφει την κατανομή πόρων από τις βέλτιστες χρήσεις τους, οδηγεί σε στραγγαλισμό της εγχώριας οικονομίας. Δύο λύσεις υπάρχουν: είτε ανοίγει ξανά η οικονομία, είτε ο κράτος θα επεκταθεί δια των όπλων στις οικονομίες άλλων κρατών για να συντηρήσει τη δική του.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: