Απέτυχε ο κλασικός φιλελευθερισμός; Αν είχε αποτύχει, τα πράγματα θα ήταν πολύ χειρότερα

0
639

Ο κλασικός φιλελευθερισμός είναι η ιδεολογία που έχει υπάρξει εδώ και πολύ καιρό ο πιο συνεπής και ανθεκτικός εχθρός της Αριστεράς.

 

Του Ryan McMaken

Απόδοση στα Ελληνικά: Νίκος Μαρής

H φράση «ο φιλελευθερισμός απέτυχε» γίνεται όλο και συχνότερο κλισέ μεταξύ ορισμένων συντηρητικών. Με τον όρο «φιλελευθερισμός» (liberalism) δεν εννοούν την ιδεολογία εκείνων που ο περισσότερος κόσμος (στις ΗΠΑ) θεωρεί σοσιαλδημοκράτες. Εννοούν τον κλασικό φιλελευθερισμό ή την ιδεολογία του laissez-faire. (Το σύγχρονο όνομα αυτής της ιδεολογίας είναι «libertarianism».) Το γεγονός ότι ο φιλελευθερισμός δεν είναι καθολικά δημοφιλής – και δεν μπορεί να αποτρέψει όλα τα σχέδια των σοσιαλδημοκρατών και των άλλων αριστερών σε κάθε στροφή της Ιστορίας – προφανώς σημαίνει για εκείνους ότι πρέπει να ρίξουμε ολόκληρη την ιδεολογία στο σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας. (Δείτε εδώεδώ κι εδώ.)

Αυτό θα ήταν καταστροφικό.

«Απέτυχε» με πιο κριτήριο;

Πρώτα απ’ όλα, όταν οι αντιφιλελεύθεροι επιμένουν ότι η ιδεολογία αυτή έχει αποτύχει, πρέπει να αναρωτηθούμε: με ποιο κριτήριο απέτυχε ο φιλελευθερισμός; Υποθέτω ότι η «αποτυχία» είναι η σωστή λέξη εάν ορίζουμε μια αποτυχημένη ιδεολογία ως «οποιαδήποτε ιδεολογία που δεν την πιστεύει με ενθουσιασμό και δογματικά η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού σε ένα δεδομένο χρόνο ή τόπο».

Σίγουρα, αυτός ο ορισμός θα περιέγραφε ένα πλήθος ιδεολογιών, όπως περιγράφει, για παράδειγμα, τον μαρξισμό για το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου. Ενώ πολλοί συντηρητικοί και άλλοι δεξιοί θέλουν να πιστεύουν καθ’ υπερβολή ότι ο Μαρξισμός είναι πανίσχυρος παντού, αυτό είναι προφανώς αναληθές. Εάν ο μαρξισμός ήταν έστω και σχεδόν τόσο δημοφιλής όσο λένε οι εχθροί του, ουσιαστικά δεν θα υπήρχε διεθνές εμπόριο, η ιδιωτική ιδιοκτησία παντού θα είχε καταργηθεί, οι Κινέζοι θα εξακολουθούσαν να λιμοκτονούν κατά εκατομμύρια και ο περισσότερος κόσμος θα ζούσε όπως οι πολίτες της παλιάς Σοβιετικής Ένωσης.

Αλλά είναι ο μαρξισμός μια αποτυχημένη ιδεολογία; Δεν φαίνεται κάτι τέτοιο, δεδομένου ότι μια ενθουσιώδης μειονότητα συνεχίζει να αγωνίζεται για την ευρεία υιοθέτησή του. Το γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν ακόμη καταργήσει την ιδιωτική ιδιοκτησία, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι ο μαρξισμός «απέτυχε». Παραμένει απλώς μια μειοψηφική άποψη. Θα μπορούσε να κερδίσει περισσότερο έδαφος ανά πάσα στιγμή. Πράγματι, αυτό μπορεί να ισχύει στην εποχή μας.

Ωστόσο, πολλοί από τους ίδιους ανθρώπους που σπεύδουν να δηλώσουν ότι ο μαρξισμός, που τον προτιμά μια μειοψηφία, είναι εξαιρετικά επιτυχημένος, δηλώνουν ότι ο φιλελευθερισμός απέτυχε, διότι, τον προτιμά μόνο από μια μειοψηφία του πληθυσμού.

Σημειώστε τα διπλά στάνταρντ: Εάν ο μαρξισμός συνεχίζει να επηρεάζει μόνο ένα συγκεκριμένο μέρος του πληθυσμού, είναι μεγάλη επιτυχία. Εάν ο φιλελευθερισμός είναι στην ίδια θέση, τότε είναι μια ταπεινωτική αποτυχία.

Αυτό όμως δεν προκαλεί έκπληξη. Πολλοί σύγχρονοι φιλελεύθεροι φαίνεται να έχουν την τάση να παραδίνονται στην απαισιοδοξία τους, να παραιτούνται, και να δηλώνουν ότι όλοι χάθηκαν με την πρώτη ευκαιρία. Εάν το ιδεολογικό πεδίο της μάχης ήταν κυριολεκτικό, φαίνεται ότι οι περισσότεροι φιλελεύθεροι θα έριχναν τα όπλα τους και θα έτρεχαν στους λόφους από την πρώτη κιόλας στιγμή που η μάχη θα έβαινε άσχημα για εκείνους.

Αν οι σοσιαλιστές συμπεριφέρονταν με παρόμοιο τρόπο, θα είχαν μαζέψει τα πράγματα τους και θα εξαφανίζονταν για πάντα μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Δεν χρειάζεται να σας πω ότι αυτό δεν συνέβη. Αντίθετα, οι σοσιαλιστές στρώθηκαν στη δουλειά, προσπαθώντας να εξηγήσουν το πώς δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ ο «πραγματικός σοσιαλισμός», και ότι αν ενστερνιστούμε απλά την τελευταία εκδοχή του σοσιαλισμού, όλοι θα ζήσουμε καλύτερα. Περιττό να πούμε, ότι οι φιλελεύθεροι σπάνια έχουν δείξει τέτοια ανθεκτικότητα, ακόμη και όταν δικαιώνονται ξανά και ξανά από τις επαναλαμβανόμενες αποτυχίες των σοσιαλιστικών καθεστώτων και τη στασιμότητα των οικονομιών του «τρίτου δρόμου».

Πώς θα έμοιαζε ένας κόσμος χωρίς τον φιλελευθερισμό

Τι γίνεται όμως αν επιλέξουμε να ορίσουμε την επιτυχία και την αποτυχία με άλλους τρόπους; Ας πούμε, για παράδειγμα, ότι γνωρίζαμε μια ιδεολογία που συχνά ώθησε τους διανοούμενους, τους ψηφοφόρους, τους πολίτες, και άλλους να αντιταχθούν στις προσπάθειες του κράτους να κατασχέσει ιδιωτικές περιουσίες, να αυξήσει τους φόρους, να καταστρέψει τις αγορές, και γενικότερα να αποκτήσει τον έλεγχο της ανθρώπινης κοινωνίας με κάθε δυνατό τρόπο. Δεν θα λέγαμε ότι αυτή η ιδεολογία είναι τουλάχιστον εν μέρει επιτυχής;

Εάν ναι, τότε θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι η «αποτυχία» του φιλελευθερισμού είναι μια υπερβολή. Ο φιλελευθερισμός σαφώς δεν είναι παγκοσμίως δημοφιλής, αλλά σε ολόκληρη την Αμερική, και στο μεγαλύτερο μέρος της Δύσης, ο φιλελευθερισμός, ακόμη και στην υποβαθμισμένη και συμβιβασμένη του μορφή, είναι η ιδεολογία που θέτει τη μεγαλύτερη δυσκολία στα καθεστώτα που επιθυμούν να επεκτείνουν αδιάκοπα τις εξουσίες τους.

Με άλλα λόγια: Εάν θέλετε να φανταστείτε έναν κόσμο χωρίς φιλελευθερισμό, φανταστείτε έναν κόσμο όπου είναι μακράν πιο εύκολο για τους πολιτικούς να αυξήσουν τους φόρους και να καταργήσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα με προκλητική αυθαιρεσία. Ο Lew Rockwell σημείωσε τα εξής:

Μια δημοσκόπηση του BBC [που δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2009] διαπιστώνει ότι μόνο το 11% των ερωτηθέντων σε όλο τον κόσμο – 29.000 άτομα ρωτήθηκαν για τη γνώμη τους – πιστεύουν ότι ο καπιταλισμός της ελεύθερης αγοράς είναι κάτι καλό. Οι υπόλοιποι πιστεύουν στον μεγαλύτερο κρατικό έλεγχο. Μόνο ένα μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού πιστεύει ότι ο καπιταλισμός λειτουργεί καλά και ότι ο κρατικός έλεγχος θα μειώσει την αποτελεσματικότητα. …
Έχει και χειρότερο: Ενώ οι περισσότεροι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί πιστεύουν ότι ήταν καλό το ότι διαλύθηκε η Σοβιετική Ένωση, οι άνθρωποι στην Ινδία, την Ινδονησία, την Ουκρανία, το Πακιστάν, τη Ρωσία και την Αίγυπτο πιστεύουν ως επί το πλείστον ότι ήταν κάτι κακό. Ναι, σωστά διαβάσατε: εκατομμύρια άνθρωποι απελευθερωμένοι από τη σοσιαλιστική δουλεία – το θεωρούν κακό.
Όσο για εκείνους που θα απελπιστούν με αυτή τη δημοσκόπηση, σκεφτείτε ότι η κατάσταση θα μπορούσε να είναι πολύ χειρότερη, εάν δεν υπήρχαν οι προσπάθειες μιας χούφτας διανοουμένων –συγκριτικά- που πολέμησαν ενάντια στη σοσιαλιστική θεωρία για περισσότερο από έναν αιώνα. Το αποτέλεσμα των δημοσκοπήσεων θα μπορούσε να ήταν 99% υπέρ της σοσιαλιστικής τυραννίας. Επομένως, δεν έχει νόημα να λέμε ότι αυτές οι πνευματικές προσπάθειες πήγαν χαμένες.

Γιατί η Αριστερά συνεχίζει να επιτίθεται στον φιλελευθερισμό

Βεβαίως, οι Αριστεροί, που εκτείνονται από τους σοσιαλδημοκράτες έως τους σκληροπυρηνικούς μαρξιστές, έχουν πλήρη γνώση των δυσκολιών που τους θέτουν οι φιλελεύθεροι. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο συνεχίζουν να επιτίθενται με μοχθηρία στον φιλελευθερισμό. Η Αριστερά τον αποκαλεί «νεοφιλελευθερισμό», αλλά αυτό που πραγματικά εννοεί είναι η ιδεολογία που θέλει ένα περιορισμένο κράτος και περισσότερη ελευθερία στην αγορά. Ίσως ακόμη χειρότερο να είναι το γεγονός, ότι αυτοί οι νεοφιλελεύθεροι δεν ενθουσιάζονται με το ενδεχόμενο να τερματιστεί ο αστικός πολιτισμός. Στο μυαλό των Αριστερών, αυτός ο «νεοφιλελευθερισμός» είναι πολύ επιτυχημένος, εμποδίζοντας τη σοσιαλιστική προέλαση παγκοσμίως, και εμποδίζοντας τη δημιουργία μιας σοσιαλδημοκρατικής ή μαρξιστικής ουτοπίας. Αρκεί κανείς μόνο να διαβάσει τις πικρόχολες δημηγορίες κατά του φιλελευθερισμού – τόσο στις πολιτιστικές όσο και στις οικονομικές του πτυχές – που γράφτηκαν τα τελευταία χρόνια από σοσιαλιστές όπως ο George Monbiot, για να αντιληφθεί ότι ο φιλελευθερισμός εξακολουθεί να ζει και να βασιλεύει, όσον αφορά την Αριστερά.

Τώρα, όπως ακριβώς οι συντηρητικοί υπερβάλλουν για την επιτυχία των μαρξιστών, έτσι και οι σοσιαλδημοκράτες και οι άλλοι αντι-νεοφιλελεύθεροι υπερβάλλουν για την επιτυχία του φιλελευθερισμού. Πουθενά σχεδόν δεν υπάρχουν δογματικοί, ή έστω ενθουσιώδεις, φιλελεύθεροι στην εξουσία. Φαίνεται πως όπου κι αν κοιτάξουμε, βλέπουμε τα κυβερνητικά καθεστώτα να γίνονται πιο ισχυρά, να αυξάνουν τους φόρους, και γενικά να αυξάνουν το βάρος του κράτους για τους απλούς ανθρώπους.

Ωστόσο, αν τα σύγχρονα απομεινάρια του φιλελευθερισμού δεν ήταν ακόμα αρκετά ζωντανά για να συνεχίζουν να αντιτίθενται στην προτιμώμενη από την Αριστερά κατάσταση, η Αριστερά θα αντιμετώπιζε ακόμη λιγότερη αντίσταση από ό,τι τώρα. Αν ο φιλελευθερισμός είχε πραγματικά αποτύχει, η Αριστερά δεν θα έμπαινε στον κόπο να τον αναφέρει ή να οδύρεται για την επιρροή του.

Με άλλα λόγια, αν δεν υπήρχε ο υποβόσκων φιλελευθερισμός, που επιβιώνει ακόμη μέχρι και σήμερα σε τόσες γωνιές του πλανήτη, ο κόσμος θα μπορούσε να ήταν κατά 99% υπέρ της σοσιαλιστικής τυραννίας. Αυτή θα έπρεπε να είναι μια ενθαρρυντική συνειδητοποίηση. Η ανταπόκριση μας σε όλα αυτά, πρέπει να είναι το να εντείνουμε τις προσπάθειές μας και να μην επαναπαυόμαστε στα θετικά που έχει επιφέρει ο φιλελευθερισμός κατά τη διάρκεια των αιώνων. Ωστόσο, πολλοί συντηρητικοί θέλουν τώρα να εγκαταλείψουν την ιδεολογία που έχει υπάρξει εδώ και πολύ καιρό ο πιο ανθεκτικός εχθρός της Αριστεράς. Αυτό θα ήταν επιεικώς απερίσκεπτο.

 

***

Συντάκτης: Ryan McMaken

Ο Ryan McMaken  είναι ο αρχισυντάκτης του Mises Wire και του The Austrian στο Ινστιτούτο Ludwig von Mises. Έχει πτυχία στα οικονομικά και στις πολιτικές επιστήμες από το πανεπιστήμιο του Colorado και ήταν αρμόδιος οικονομολόγος του οικιστικού τομέα του Colorado από το 2009 ως το 2014. Είναι συγγραφέας του Commie Cowboys: The Bourgeoisie and the Nation-State in the Western Genre.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ludwig von Mises

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.