Δικαιολογώντας τα αδικαιολόγητα: Ο διεφθαρμένος αστυνομικός

0
767

Ο κόσμος θεωρεί ότι η επιθετική βίαιη συμπεριφορά των αστυνομικών είναι απαραίτητη, επειδή ο τζόγος είναι αντίθετος προς το νόμο. Και είναι καθήκον της αστυνομίας η τήρηση του νόμου. Αλλά ακόμα και ο πιο διεστραμμένος ναζιστής σε στρατόπεδο συγκέντρωσης θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αυτό το επιχείρημα ως υπεράσπιση του.

Defending the Undefendable: Τhe Dishonest Cop
Απόδοση και σύνοψη: Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Tο «Δικαιολογώντας τα αδικαιολόγητα» αποτελεί μία σειρά άρθρων, η οποία σκοπό έχει την ανάλυση φαινομένων και καταστάσεων, οι οποίες τείνουν να ξυπνούν τον ηθικολόγο μέσα μας καθώς και την οργή μας προς αυτές. Στόχος των άρθρων είναι να αποκαταστήσει τη «δικαιοσύνη» και να αλλάξει το πως βλέπει ο αναγνώστης τα άτομα που συμμετέχουν στα συγκεκριμένα φαινόμενα και ιδανικά στο τέλος να πείσει περί της χρησιμότητάς των. Τα κείμενα* θα κινούνται επιχειρηματολογικά γύρω από τις εξής προκείμενες.

Οι δρώντες οι οποίοι θίγονται δεν είναι ανήθικοι διότι:

  1. Δεν είναι ένοχοι εγκλήματος επιθετικά βίαιης φύσης
  2. Σε σχεδόν όλες τις περιπτώσεις πρακτικά ωφελούν την κοινωνία
  3. Αν απαγορευτούν δραστηριότητές τους, τότε θα καταλήξουμε σε χειρότερη θέση

Έχοντας ορίσει το γενικό πλαίσιο, ας εξετάσουμε την περίπτωση του διεφθαρμένου αστυνομικού (dishonest cop).

O διεφθαρμένος αστυνομικός

Ο χαρακτήρας Σέρπικο*** (αμερικανικής προελεύσεως) ενός βιβλίου και μιας ταινίας με υψηλές πωλήσεις, είναι ένας αδιάβλητος, γενειοφόρος, μπάτσος που αρνείται να υπακούσει στον αδιαμφισβήτητο κώδικα των αστυνομικών, «Μη στρέφεστε εναντίον των συναδέλφων σας». Ο Σέρπικο δηλώνει: «ο μόνος όρκος που πήρα ποτέ ήταν να επιβάλω τον νόμο – και δεν ο νόμος δεν είπε τίποτα για ευνοϊκή μεταχείριση προς άλλους μπάτσους».

Η ιστορία παρακολουθεί την εξέλιξη του Σέρπικο, ξεκινώντας από τη φιλοδοξία του να είναι καλός αστυνομικός. Αποκαλύπτει την αρχική του αφέλεια σχετικά με τη διαφθορά στο Σώμα, τις μοναχικές και ανεπιτυχείς προσπάθειές του να υποκινήσει το φιλότιμο των συναδέλφων του, την περιφρόνηση και το μίσος που βίωσε στα χέρια τους και την τελική απογοήτευσή του. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας είναι προφανής η αναλογία για τους «καλούς» και τους «κακούς» αστυνομικούς. Οι καλοί τύποι είναι ο Σέρπικο και ένας ή δύο αστυνομικοί που του έδωσαν κάποια βοήθεια στην προσπάθειά του να επιβάλει «δικαιοσύνη» και τιμωρία των παραβατών. Οι κακοί ήταν εκείνοι οι αστυνομικοί που βρίσκονταν στα πάρκα ως κλεπταποδόχοι και προστατεύονταν από τη δικαιοσύνη. Αυτή ακριβώς η άποψη πρέπει να αμφισβητηθεί.

Η ιστορία του Σέρπικο

Ένας φάκελος που περιείχε τριακόσια δολάρια παίζει σημαντικό ρόλο στην ιστορία του Σέρπικο. Παραδόθηκε μέσω ενός αγγελιοφόρου από κάποιον γνωστό μόνο ως «Μαξ ο Εβραίος», ένας ισχυρός παίκτης στον υπόκοσμο. Μετά από πολλές απόπειρες, ο Σέρπικο δεν μπόρεσε να κινητοποιήσει κανέναν από τους ανώτερους αξιωματικούς του σχετικά με την προσπάθεια αυτή δωροδοκίας.

Γιατί ο «Μαξ ο Εβραίος» προσπάθησε να παραχωρήσει χρήματα και δώρα σε έναν απρόθυμο Σέρπικο; Ο «Μαξ ο Εβραίος», o oποίος εθελοντικά παρείχε υπηρεσίες (τυχερών παιχνιδιών) σε συναινούντες ενήλικες, ήταν ένα από τα θύματα του Σέρπικο και άλλων «τίμιων» αστυνομικών της ειδικής ομάδας εναντίον των τυχερών παιχνιδιών! Πρόθεσή τους ήταν να παρακολουθήσουν, να κυνηγήσουν, να συλλάβουν και να φυλακίσουν όλους τους εμπλεκόμενους. Ο κόσμος θεωρεί ότι η επιθετική βίαιη συμπεριφορά των αστυνομικών είναι απαραίτητη, επειδή ο τζόγος είναι αντίθετος προς το νόμο. Και είναι καθήκον της αστυνομίας η τήρηση του νόμου. Αλλά ακόμα και ο πιο διεστραμμένος ναζιστής σε στρατόπεδο συγκέντρωσης θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αυτό το επιχείρημα ως υπεράσπιση του.

Σε ένα άλλο περιστατικό, μια μητέρα σε γκέτο παραπονέθηκε στον Σέρπικο ότι ο γιος της εισήχθη σε παράνομη επιχείρηση τυχερών παιχνιδιών. Ο Σέρπικο καλείται να σταματήσει τη λειτουργία της επιχείρησης. Τώρα, θα μπορούσε να υπάρξει μία υποστήριξη στην προσπάθεια προστασίας ενός παιδιού από μια δραστηριότητα που θα μπορούσε να είναι επιβλαβής για αυτό. Εντούτοις, η διακοπή μιας δραστηριότητας που είναι νόμιμη για τους ενήλικες, με την αιτιολογία ότι ένα παιδί έχει εμπλακεί, είναι σαφώς απαράδεκτη. Η λύση σε μια τέτοια περίπτωση έγκειται στην αποτροπή του παιδιού από τη συμμετοχή, όχι στην εξάλειψη της δραστηριότητας. Το σεξ, η κατανάλωση αλκοόλ ή η οδήγηση δε θα πρέπει να απαγορευτούν με το σκεπτικό ότι αυτές οι δραστηριότητες είναι ενδεχομένως επιβλαβείς ή επικίνδυνες για τα παιδιά.

Σέρπικο, μέλος της ομάδας δίωξης ναρκωτικών

Ο Σέρπικο τραυματίζεται στο τέλος προσπαθώντας να εισέλθει σε ένα διαμέρισμα ενός εμπόρου ναρκωτικών, παρόλο που το καθήκον του είναι να προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών. Η εξήγηση, φυσικά, είναι ότι η πώληση ναρκωτικών απαγορεύεται από το νόμο, και παρόλο που ορκίστηκε να προστατεύσει τα δικαιώματα των ατόμων, ο Σέρπικο έχει επίσης ορκιστεί να υποστηρίξει το νόμο. Σε αυτή την περίπτωση, όπως και αλλού, όταν οι δύο αυτές διαταγές είναι αντιφατικές, επιλέγει το τελευταίο. Η συμμετοχή του στην ομάδα ενάντια στα ναρκωτικά αποδεικνύει την υπέρμετρη πίστη του Σέρπικο στον νόμο.

Η απαγόρευση της πώλησης ναρκωτικών αυξάνει πάντοτε την τιμή αγοράς τους, καθιστώντας έτσι δυσχερή για τους τοξικομανείς την απόκτηση τους. Κατά συνέπεια, πρέπει να διαπράττουν όλο και περισσότερα εγκλήματα για να λάβουν τα απαραίτητα χρήματα. Απαγορεύοντας την πώληση ναρκωτικών, ο πολίτης κινδυνεύει. Για να επιβάλει κάποιος αυτή την απαγόρευση, όπως κάνει ο Σέρπικο, πρέπει να προτιμήσει την επιβολή του νόμου έναντι της προστασίας των πολιτών.

Ο Σέρπικο και η «λούφα»

Δεδομένου ότι ένα μεγάλο μέρος της εργασίας που πρέπει να κάνει ο αστυνομικός είναι ζημιογόνο για το ευρύ κοινό, προκύπτει ότι όσο λιγότερο ενεργός είναι ο αστυνομικός, τόσο λιγότερο ζημιογόνος μπορεί να είναι για το ευρύ κοινό. Η πλειοψηφία των αστυνομικών, ίσως το αισθάνεται αυτό και ενεργεί έτσι ώστε να σώσει το κοινό από βλάβες. Δηλαδή αποφεύγει τα καθήκοντά της.

Αντί να ανησυχούν για τα δικαιώματα των ανθρώπων, πολλοί αστυνομικοί επιλέγουν τον αξιότιμο τρόπο, συνεργάζονται. Η «λούφα» (το να κοιμάται ο αστυνομικός κατά τη διάρκεια του καθήκοντος) ήταν μια κατάσταση που εξόργιζε Σέρπικο. Με την κλασική συμπεριφορά μίας πεθεράς που επιμένει να τρέχει τη ζωή των άλλων, ο Σέρπικο επέμενε να βγαίνει στους δρόμους ανά πάσα στιγμή, σταματώντας εδώ μια πόρνη, παγιδεύοντας εκεί ένα βαποράκι, παρενοχλώντας εμπόρους ναρκωτικών αλλού…

Είναι βέβαια αδύνατο να αρνηθεί κανείς ότι ο Serpico ήταν επίσης μια φιγούρα δικαίου. Αυτό έκανε, τελικά, κυνηγώντας βιαστές, ληστές, κακοποιούς, κλέφτες, δολοφόνους και ταραξίες. Επιπλέον, εκτελούσε τα καθήκοντά του με έναν εξαιρετικά ευφάνταστο τρόπο. Μεταμφιεσμένος ως χίπης, εργάτης σφαγείων, επιχειρηματίας, ναρκομανής ,έτρεχε στους δρόμους της πόλης και ανακάλυπτε τα μυστικά τους, καθώς κανένας από τους καθώς πρέπει συναδέλφους του δεν αξιωνόταν. Όμως, ο βαθμός στον οποίο ο Σέρπικο μπόρεσε να επιτύχει αυτά τα επιτεύγματα, ήταν ο βαθμός στον οποίο ήταν πρόθυμος να βγει εκτός του νομίμου πλαισίου δράσης της αστυνομίας.

Αντιμέτωπος με το έγκλημα με εχθρό…τη γραφειοκρατία

Πάρτε την περίπτωση ενός νεαρού βιαστή. Ο Σέρπικο εμπόδισε έναν βιασμό σε εξέλιξη, παρά την αντίθεση του αστυνομικού του συνεργάτη, ο οποίος διαμαρτυρήθηκε για τη διερεύνηση των ύποπτων θορύβων, με το σκεπτικό ότι έλαβαν χώρα έξω από την περιοχή την οποία ο ίδιος και ο Σέρπικο είχαν ανατεθεί να περιπολούν. Μη ανεκτικός σε τέτοιες δικαιολογίες, ο Σέρπικο επέμεινε να το ερευνήσουν. Κατάφερε να συλλάβει μόνο έναν από τους τρεις βιαστές. Όταν τον έφερε στον αστυνομικό σταθμό, ο Σέρπικο εξεπλάγη από τη βάρβαρη (και αναποτελεσματική) μεταχείριση στην οποία υποβλήθηκε ο βιαστής. Όταν ο φυλακισμένος επρόκειτο να μεταφερθεί σε άλλη θέση, ο Σέρπικο του έφερε ένα φλιτζάνι καφέ και του μίλησε ευγενικά για αρκετά λεπτά. Δείχνοντας ευγένεια, κατάφερε να ξεθάψει ονόματα των δύο συνεργών του βιαστή.

Στη συνέχεια ο Σέρπικο αντιμετώπισε το χάος της γραφειοκρατίας του αστυνομικού τμήματος. Βρήκε τους συνεργούς, αλλά όταν τηλεφώνησε στον διοικητή της περιφέρειας για να το αναφέρει, ειδοποιήθηκε ότι ο αστυνομικός που ανέλαβε την υπόθεση ήταν σε διακοπές. Ο κυβερνήτης επέμεινε να μη συλλάβει τους συνεργούς, παρόλο που τους είχε παρακολουθήσει από τον τηλεφωνικό θάλαμο. Ο Σέρπικο αψήφισε πάλι την εντολή του αξιωματικού του και συνέλαβε τους δύο άνδρες. (Όταν τους έφερε στον σταθμό του είπαν, εκ μέρους του οργισμένου διοικητή, ότι δεν θα του δοθούν τα εύσημα για τις συλλήψεις – το κατάλληλο τέλος στην ιστορία).

Η παραβίαση του νόμου έκανε τον Σέρπικο ήρωα, όχι ο σεβασμός προς αυτόν

Είναι περιπτώσεις όπως αυτές που έκαναν τον Σέρπικο ήρωα και οι οποίες ευθύνονται για τη μαζική δημοτικότητα του βιβλίου και της ταινίας. Αλλά αυτή η εικόνα επίσης εκθέτει τη βασική αντίφαση στον χαρακτήρα του Σέρπικο. Οι επιθέσεις του απέναντι σε πόρνες, βαποράκια και πωλητές ναρκωτικών, που όλοι ασχολούνταν με εθελοντικές πράξεις μεταξύ ενηλίκων αμοιβαία συναινούντων, αποκαλύπτουν την απόλυτη αφοσίωση του στον νόμο. Το όνειρό του να είναι αστυνομικός, θα το θυμόμαστε, αφορούσε τη διατήρηση του νόμου. Ωστόσο, στην περίπτωση του βιαστή, ο Σέρπικο κάνει την καλή πράξη μόνο επειδή είναι πρόθυμος να παραβιάσει το νόμο. Και σε κάθε περίπτωση όπου η συμπεριφορά του μπορεί να θεωρηθεί ηρωική, υπάρχει η ίδια αρχή δράσης.

Είναι οι διεφθαρμένοι αστυνομικοί εγγενώς ανήθικοι;

Κατά την εξέταση του αγώνα του Serpico εναντίον των άλλων, των «κανονικών» αστυνομικών (εκείνων που θεωρεί διεφθαρμένους), διακρίνουμε δύο ειδών «μπάτσους». Υπάρχουν εκείνοι που αρνούνται να παρενοχλούν τους συναινούντες ενήλικες που συμμετέχουν σε εθελούσιες αλλά παράνομες δραστηριότητες και που δέχονται χρήματα από τα άτομα που ασχολούνται με τέτοιες δραστηριότητες. Και υπάρχουν εκείνοι που ζητούν χρήματα από αυτά τα άτομα για να τους επιτρέψουν να συμμετάσχουν σε αυτές τις δραστηριότητες.

Στο πρώτο παράδειγμα, αν υποτεθεί ότι οι εν λόγω δραστηριότητες είναι θεμιτές, παρόλο που απαγορεύεται από το νόμο, φαίνεται απολύτως σωστό το να δέχονται χρήματα για να  τις επιτρέψουν. Η αποδοχή των χρημάτων δεν μπορεί λογικά να θεωρηθεί διαφορετική από την αποδοχή ενός δώρου και η απλή αποδοχή ενός δώρου δεν είναι ανήθικη.

Υπάρχουν, ωστόσο, μερικοί που υιοθετούν μια αντίθετη θέση, δηλώνοντας ότι δεν μπορούν να γίνουν εξαιρέσεις ακόμη και στην περίπτωση αδικαιολόγητων νόμων. Ότι τα «απλά» άτομα δεν πρέπει να είναι ελεύθερα να επιλέγουν, αλλά πρέπει απλώς να υπακούν στο νόμο. Η παραβίαση του νόμου είναι απαραιτήτως κακή από μόνη της, διότι αν διαιωνιστεί, οδηγεί σε χάος.

Δεν είναι όλοι οι νόμοι ηθικοί

Αλλά είναι δύσκολο να υποστηριχτεί η άποψη ότι η παραβίαση του νόμου είναι αναγκαστικά κακή. Στην πραγματικότητα, εάν οι δίκες της Νυρεμβέργης μας έχουν διδάξει οτιδήποτε, είναι το ακριβώς αντίθετο αυτής της άποψης. Το δίδαγμα είναι ότι ορισμένοι νόμοι είναι κακοί και το να τους υπακούει κανείς είναι λάθος. Είναι εξίσου άτοπη η αντίληψη ότι η επιλεκτική παραβίαση του νόμου καθιερώνει ένα δεδικασμένο που τελικά οδηγεί στο χάος. Το μόνο «δεδικασμένο» που μια τέτοια ενέργεια αποδεικνύει, είναι ότι οι ανήθικοι νόμοι μπορούν να παραβιάζονται. Αυτό δεν συνεπάγεται χάος. Συνεπάγεται ηθική. Αν ένα τέτοιο προηγούμενο είχε εδραιωθεί σταθερά κατά τη στιγμή που οι Ναζί ήρθαν στην εξουσία, οι φρουροί στα στρατόπεδα συγκέντρωσης μπορεί να είχαν αρνηθεί να υπακούσουν σε, κατά τ’ άλλα, νόμιμες εντολές για δολοφονία ανθρώπων.

Τέλος, η αντίληψη ότι κανένα «απλό» άτομο δεν πρέπει να είναι ελεύθερο να επιλέξει ποιο νόμο θα υπακούσει είναι ανοησία. Τα «απλά» άτομα είμαστε όλοι εμείς.

Εν κατακλείδι, δεδομένου ότι οι παραβάσεις του νόμου μπορεί να είναι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ηθικές, οι αστυνομικοί που δεν εφαρμόζουν τον εκάστοτε νόμο μερικές φορές δρουν αρκετά σωστά. Οι επιθέσεις του Σέρπικο σε τέτοιους αστυνομικούς ήταν επομένως αδικαιολόγητες.

Διαβαθμίσεις στη «διαφθορά» των αστυνομικών

Τώρα εξετάστε το δεύτερο είδος αστυνομικού που καταδικάστηκε από τον Σέρπικο: εκείνοι που όχι μόνο επέτρεψαν παράνομες δραστηριότητες ή δέχθηκαν χρήματα όταν προσφέρθηκαν, αλλά ζήτησαν και πληρωμή από τους πολίτες. Το λεξικό ονομάζει αυτή την πράξη «εκβιασμό». Ο εκβιασμός συνήθως θεωρείται ανήθικος και αυτή η άποψη είναι αποδεκτή. Ωστόσο, αυτό συνεπάγεται και τη δικαιολόγηση των επιθέσεων του Σέρπικο στους αστυνομικούς που εμπλέκονται σε εκβιασμούς; Όχι, γιατί ο ρόλος του Serpico ήταν ακόμα χειρότερος από τον εκβιασμό! Εξετάστε τέσσερις διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους ένας αστυνομικός μπορεί να αντιδράσει σε συμπεριφορά που είναι παράνομη αλλά απολύτως ηθική. Μπορεί (1) να την αγνοήσει, (2) να δεχτεί χρήματα για να την αγνοήσει, (3) να ζητήσει χρήματα για να την αγνοήσει (εκβιασμός), ή (4) να την σταματήσει.

Από τις τέσσερις πιθανές αντιδράσεις, το τέταρτο είναι το λιγότερο επιθυμητό, γιατί μόνο αυτό απαγορεύει απολύτως μια ηθική δραστηριότητα. Επειδή και μόνο γιατί τυχαίνει να είναι παράνομη.

Επίλογος

Εάν ο Σέρπικο ήταν φρουρός σε ένα ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, θα ένιωθε καθήκον του να ακολουθεί τις εντολές του και να βασανίζει τους φυλακισμένους. Όπως και όλοι οι άλλοι που θεωρούν «πρωταρχική αξία» το «νόμος και τάξη». Εάν είχε διατηρήσει σταθερά τη θέση του, θα αισθανόταν επίσης ταγμένος στο να εξαλείψει την «διαφθορά» στο στρατόπεδο επιπλήττοντας συναδέλφους του που: (1) αρνήθηκαν να ακολουθήσουν εντολές, (2) αρνήθηκαν να ακολουθήσουν εντολές και δέχτηκαν την πληρωμή από τους κρατούμενους ή (3) αρνήθηκαν να ακολουθήσουν τις διαταγές και ζήτησαν πληρωμή (εκβιασμός). Είναι αλήθεια ότι είναι ανήθικο να εκβιάσουμε χρήματα από κρατούμενους για να μην τους βασανίσουμε. Αλλά σίγουρα είναι χειρότερο να μην πάρουμε τα χρήματά τους και αντ’ αυτού, να υπακούσουμε τις εντολές και να τους βασανίσουμε.

***

 

**Ο Walter Block είναι Αμερικανός οικονομολόγος της Αυστριακής Σχολής και θεωρητικός του λιμπερταριανισμού και του αναρχοκαπιταλισμού. Καθηγητής στο πανεπιστήμιο Loyola της νέας Ορλεάνης και επίτιμος συνεργάτης του Mises Institute.

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





 

*Τα κείμενα είναι προσαρμογές άρθρων που δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο του Walter Block «Defending the Undefendable» (1976), όπου πραγματεύεται παρόμοιες περιπτώσεις κοινωνικά κατακριτέων δραστηριοτήτων, ισχυριζόμενος ότι παρέχουν όφελος χωρίς να θυματοποιούν κανέναν.

*** Ο Φρανκ Σέρπικο (Francesco Vincent Serpico) (γεν.1936) ήταν αξιωματικός της αστυνομίας στην Νέα Υόρκη (New York City Police Department-NYPD). Στις αρχές τις δεκαετίας του ’70 κατήγγειλε τη διαφθορά που ήταν διάχυτη στην αστυνομία της Νέας Υόρκης με αποτέλεσμα να συγκρουστεί με διεφθαρμένους συναδέλφους του. Το Φεβρουάριο του 1971 τραυματίστηκε σοβαρά στο κεφάλι κατά τη διάρκεια επιχείρησης σύλληψης εμπόρων ναρκωτικών καθώς οι αστυνομικοί που ήταν μαζί του δεν έτρεξαν να τον βοηθήσουν. Η στάση των συναδέλφων του κατά την εν λόγω επιχείρηση προκάλεσε πολλά ερωτηματικά, αν δηλαδή μπορούσαν να τον βοηθήσουν. Αλλά τον άφησαν εκτεθειμένο ακριβώς λόγω των καταγγελιών που είχε κάνει για τη διαφθορά στο αστυνομικό σώμα.

Η βιογραφία του Φρανκ Σέρπικο (Serpico), που έγραψε ο Πέτερ Μάας (Peter Maas), πούλησε περισσότερα από 3 εκατομμύρια αντίτυπα. Σε αυτήν βασίστηκε ο Σίντνεϊ Λουμέτ το 1973 για να γυρίσει την ομώνυμη ταινία με πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο. Ο οποίος για την ερμηνεία του αυτή κέρδισε τη Χρυσή Σφαίρα και προτάθηκε για το Όσκαρ Α’ Ανδρικού Ρόλου.

Διαβάστε επίσης: