Οι πολιτικοί σπαταλούν στο παρόν και στέλνουν τον λογαριασμό στο μέλλον

0
237

Τα χάλια που βιώνουμε σήμερα, οφείλονται στην ικανότητα που έχουν οι πολιτικοί να δαπανούν στο παρόν και να στέλνουν το λογαριασμό στα παιδιά και στα εγγόνια μας.

Του Ευθύμη Μαραμή

Ο  Donald J. Boudreaux επισημαίνει κάποια ουσιώδη σημεία στα κρατικά οικονομικά και αναρωτιέται: Σε ποιους πέφτουν τα βάρη του κρατικού χρέους; Πριν από την Κεϋνσιανή «επανάσταση» στα μέσα του 20ού αιώνα, οι περισσότεροι οικονομολόγοι κατανοούσαν ότι το βάρος του κυβερνητικού (ή «δημόσιου») χρέους, βαρύνει τους πολίτες οι οποίοι στο μέλλον πρέπει να το αποπληρώσουν. Τα κεφάλαια για την αποπληρωμή αυτή μπορούν να προέλθουν στο μέλλον από υψηλότερους φόρους, από μειωμένες κρατικές δαπάνες, ή από κάποιο συνδυασμό των δύο.

Αλλά ο Κεϋνσιανισμός κατέστρεψε αυτή την αντίληψη. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο- κάτοχο του βραβείου νόμπελ James Buchanan, η «νέα ορθοδοξία» για το κυβερνητικό χρέος, θεωρεί πως όλο αυτό το χρέος το «οφείλουμε στον εαυτό μας» και δεν αποτελεί καμία επιβάρυνση στις γενεές που πρέπει να το εξυπηρετήσουν και να το αποπληρώσουν.

Τρεις αιχμές της Κεϋνσιανής ορθοδοξίας

Υπάρχουν τρεις αιχμές στην κεϋνσιανή ορθοδοξία. Η πρώτη αιχμή βασίζεται στην κεϋνσιανή επιμονή ότι ο κύριος κινητήριος μοχλός της οικονομικής δραστηριότητας είναι ο όγκος των συνολικών δαπανών ή αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «συνολική ζήτηση». Έτσι, εάν ο Γιώργος φορολογηθεί με επιπλέον 1.000 ευρώ για να πληρωθεί ένα κρατικό ομόλογο 1.000 ευρώ που κατέχει ο Γιάννης, δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι θα μεταβληθούν οι συνολικές δαπάνες στην οικονομία. Ενώ οι δαπάνες του Γιώργου θα μειωθούν επειδή το εισόδημα του μειώθηκε κατά 1.000 ευρώ, οι δαπάνες του Γιάννη θα αυξηθούν μετά την παραλαβή αυτού του ποσού των 1.000 ευρώ. Επομένως, η αποπληρωμή του χρέους δεν έχει καμία επίπτωση στην οικονομική δραστηριότητα ως σύνολο.

Η δεύτερη αιχμή της κεϋνσιανής ορθοδοξίας είναι ότι η επιβάρυνση της κοινωνίας από το κρατικό χρέος συμβαίνει τη στιγμή που αναλαμβάνονται κρατικά προγράμματα τα οποία χρηματοδοτούνται με χρέος. Εάν, ας πούμε, το Ελληνικό κράτος δανειστεί 5 δισεκατομμύρια ευρώ για την παραγωγή των ολυμπιακών αγώνων, όλη η εργασία, τα υλικά, τα εργαλεία, οι πρώτες ύλες και άλλοι πραγματικοί πόροι που σε άλλη περίπτωση θα χρησιμοποιούνταν διαφορετικά, καταναλώνονται σήμερα για την παραγωγή του σχεδίου των ολυμπιακών αγώνων. Δεν κατασκευάζονται έπιπλα, σπίτια, ψυγεία ή οτιδήποτε άλλο θα μπορούσε να κατασκευαστεί ή να πραγματοποιηθεί. Η κοινωνία λαμβάνει ολυμπιακούς αγώνες, εγκαταλείποντας  οτιδήποτε άλλο θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με αυτούς τους πόρους.

Η τρίτη αιχμή βασίζεται στο ότι η χρηματοδότηση του κρατικού ελλείμματος δεν επιβάλλει κανένα βάρος – κανένα! – σε καμία στιγμή, σε κανέναν, όταν συμβαίνει κατά τη διάρκεια περιόδων ανεργίας. Σύμφωνα με τους Κεϋνσιανούς, αν το κράτος δανειστεί 5 δισεκατομμύρια ευρώ για να φτιάξει γέφυρες, εργοστάσια ζάχαρης (ή οτιδήποτε άλλο) κατά τη διάρκεια μιας ύφεσης, τίποτα δεν θυσιάζεται. Οι Κεϋνσιανοί υποθέτουν ότι όλη η εργασία και άλλοι πόροι που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των γεφυριών, θα είχαν παραμείνει σε ακούσια αδράνεια. Έτσι, απελευθερώνοντας αυτούς τους πόρους από την ανεπιθύμητη αδράνεια τους, η κατασκευή των γεφυριών που χρηματοδοτείται με χρέος δεν κοστίζει απολύτως τίποτα!

Οι Κεϋνσιανοί πιστεύουν ότι κατά τη διάρκεια υφέσεων, τα γεύματα είναι στην πραγματικότητα δωρεάν.

Αυτή η τελευταία αιχμή της κεϋνσιανής αντίληψης για τη χρηματοδότηση του κρατικού ελλείμματος, είναι η πιο διαδεδομένη και αμφιλεγόμενη από τις τρεις. Είναι επίσης η πιο παράλογη. Αν ισχύει, ένα από τα βασικά στοιχεία που διέπουν τα οικονομικά – δηλαδή η πανταχού παρούσα και αναπόφευκτη σπανιότητα των πόρων – παραμερίζεται και, μαζί, παραμερίζεται η σοφία των διδαγμάτων οικονομολόγων όπως ο Adam Smith του 18ου αιώνα ως και του Vernon Smith του 21ου αιώνα. Παρόλο που η αντίληψη αυτή είναι εσφαλμένη και δεν ισχύει, αγνοούμε αυτή την τρίτη αιχμή, υποθέτοντας ότι η οικονομία βρίσκεται σε πλήρη απασχόληση.

Η χρηματοδότηση του χρέους από το κράτος, επιβάλλει βάρη στις επόμενες γενιές

Ακόμη και αν υφίσταται πλήρης απασχόληση στην οικονομία, ο ισχυρισμός ότι η χρηματοδότηση των ελλειμμάτων σε παρόντα χρόνο δεν επιβαρύνει τις μελλοντικές γενιές, είναι εσφαλμένη. Η επεξήγηση αυτού του σφάλματος, αποτέλεσε μια από τις αρχικές πρωτοποριακές τομές του Jim Buchanan.

Είναι αλήθεια, φυσικά, ότι όταν η κυβέρνηση δανείζεται χρήματα για την κατασκευή γεφυριών και γηπέδων χόκεϊ σε μια δεδομένη στιγμή στο παρόν, εκτρέπει αυτούς τους πόρους από την παραγωγή άλλων αγαθών και υπηρεσιών. Αλλά – και εδώ εντοπίζεται το βασικό δίδαγμα του Buchanan – οι πιστωτές που δανείζουν σήμερα χρήματα στην κυβέρνηση το κάνουν εθελοντικά. Όπως εξήγησε ο Buchanan στο βιβλίο του 1958, Δημόσιες Αρχές του Κρατικού Χρέους, κάθε ένας από αυτούς τους δανειστές αναμένει να αποκτήσει οφέλη – με τη μορφή μελλοντικής αποπληρωμής κεφαλαίου και τόκων – από την αγορά κρατικών ομολόγων που πραγματοποίησε.

Κι έτσι, ενώ αυτοί οι πιστωτές μειώνουν πράγματι την ικανότητά τους να καταναλώνουν αγαθά και υπηρεσίες στο παρόν, η προσδοκία τους για υψηλότερη μελλοντική κατανάλωση μετατρέπει αυτή τη θυσία σε αξιόλογη και επικερδή. Αυτοί οι πιστωτές, ως εκ τούτου, δεν είναι ασφαλώς οι άνθρωποι που πληρώνουν για τα γεφύρια και τα γήπεδα χόκεϊ. Αυτοί οι πιστωτές δεν επιβαρύνονται για να φτιάξει η κυβέρνηση γήπεδα, εργοστάσια ζάχαρης και ναυπηγεία.

Συνεπώς, ποιοι επιβαρύνονται από αυτό το χρέος; Ο Buchanan δίνει τη σωστή απάντηση: οι φορολογούμενοι που αποπληρώνουν το χρέος. Αυτοί οι φορολογούμενοι, προκειμένου να μεταφέρουν τους πόρους τους προς τους πιστωτές, υποχρεώνονται να μειώσουν τη δική τους κατανάλωση (ή επένδυση) όταν λήγουν οι προθεσμίες πληρωμής των κρατικών ομολόγων. Αν όλα τα ομόλογα λήγουν ένα χρόνο μετά την έκδοσή τους, το βάρος της χρηματοδότησης αυτού του χρέους πέφτει στους φορολογούμενους ένα χρόνο αργότερα. Εάν, αντ’ αυτού, δεν καταβάλλονται πληρωμές τόκων ή κεφαλαίου επί των ομολόγων για τριάντα έτη μετά την έκδοσή τους, τότε το βάρος αυτού του χρέους θα πέσει στους φορολογούμενους 30 χρόνια μετά.

Ο Buchanan επεσήμανε ότι η επιβάρυνση των μελλοντικών γενεών με την αποπληρωμή κρατικού χρέους, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η χρηματοδότηση αυτού του χρέους είναι κακή για αυτούς τους φορολογούμενους. Πιθανόν, η κυβέρνηση να δαπάνησε τα δανειακά κεφάλαια με τρόπους που ίσως οι φορολογούμενοι στο μέλλον κρίνουν πως αξίζουν την φορολογική επιβάρυνση. Εάν τα δανειακά κεφάλαια δαπανηθούν με συνετό τρόπο, τότε η χρηματοδότηση του χρέους είναι οικονομικά δικαιολογημένη.

Αλλά, ο ίδιος ο Buchanan κατέδειξε επίσης ότι αυτή η πιθανότητα είναι ανύπαρκτη. Ο λόγος συνοψίστηκε εύστοχα από την Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών στην ανακοίνωσή της κατά την απονομή του βραβείου Νόμπελ στον Buchanan: «Κατέδειξε πώς η χρηματοδότηση του χρέους, παύει τη σχέση μεταξύ δαπανών και φόρων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων».

Στην πραγματικότητα, η χρηματοδότηση του χρέους επιτρέπει στις κυβερνήσεις να δαπανούν χρήματα στο παρόν, φορτώνοντας τα βάρη στους μελλοντικούς φορολογούμενους – πολλοί από τους οποίους, κυριολεκτικά, δεν έχουν καν γεννηθεί ακόμα. Οι πολιτικοί που διψούν για ψηφοφόρους, έχουν έτσι την τάση να δανείζονται και να σπαταλούν υπέρογκα ποσά, καθώς ο δανεισμός επιτρέπει στη σημερινή γενιά να ζει εις βάρος των εισοδημάτων των μελλοντικών γενεών.

Δυστυχώς, πολύ λίγοι άνθρωποι κάνουν τον κόπο να σκεφτούν προσεκτικά και να εξετάσουν τα οικονομικά της φορολόγησης, των κρατικών δαπανών και των αποφάσεων κρατικού δανεισμού. Βλέπουμε τα ΜΜΕ και τους πολιτικούς να πανηγυρίζουν για τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων στις συγκεκριμένες αγορές. Όλοι βλέπουν άκριτα και εύκολα τα προγράμματα δανεισμού να χρηματοδοτούνται ως παρούσες δαπάνες, παραβλέποντας πως η αποπληρωμή θα πέσει στα κεφάλια άλλων, όπως έπεσε στα κεφάλια των σημερινών νέων Ελλήνων.

Συμπέρασμα

Τα χάλια που βιώνουμε σήμερα, αποτελούν συνέπεια της ικανότητας των πολιτικών να δαπανούν στο παρόν και να στέλνουν το λογαριασμό στα παιδιά και στα εγγόνια μας. Αυτή είναι η πραγματική «συνεισφορά» του Κεϋνσιανισμού στην ανθρωπότητα. Όπως εξηγεί ο Ludwig von Mises:

Η επιτυχία του Κεϋνσιανισμού οφείλεται στο γεγονός ότι παρέχει μια προφανή αιτιολόγηση για τις πολιτικές των «σύγχρονων κυβερνήσεων» που αφορούν τις «ελλειμματικές δαπάνες». Είναι η ψευδο-φιλοσοφία εκείνων που δεν μπορούν να σκεφτούν τίποτα άλλο από το να λεηλατήσουν τα κεφάλαια που συσσωρεύθηκαν από τις προηγούμενες γενιές και να μετακυλήσουν τα χρέη στις επόμενες.

 

 

***

Ο Ευθύμης Μαραμής είναι αναρχοκαπιταλιστής, επενδυτής και ειδικεύεται στη μελέτη και ανάλυση της οικονομίας μέσω της Αυστριακής οικονομικής σκέψης. Έχει πληθώρα αρθρογραφίας σε πολλά ηλεκτρονικά μέσα. 

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.