Το πρόβλημα με τη βίαιη «ηθική» επιβολή στις καταναλωτικές προτιμήσεις

0
393
Αν οι άνθρωποι είναι έκλυτοι και επιλέγουν το ουίσκι αντί του γάλακτος, τα καλλυντικά αντί εκπαιδευτικών θεμάτων, τότε το κράτος, υποστηρίζουν οι κρατιστές, πρέπει να παρέμβει για να διορθώσει αυτές τις επιλογές.
Αν οι άνθρωποι είναι έκλυτοι και επιλέγουν το ουίσκι αντί του γάλακτος, τα καλλυντικά αντί εκπαιδευτικών θεμάτων, τότε το κράτος, υποστηρίζουν οι κρατιστές, πρέπει να παρέμβει για να διορθώσει αυτές τις επιλογές.

Η δικτατορική επιβολή στις επιλογές των καταναλωτών, μπορεί να βλάψει και να επιδεινώσει την ηθική παρά να την ευνοήσει και να την προωθήσει.

Του Murray N. Rothbard

Απόδοση στα Ελληνικά: Ευθύμης Μαραμής

Εισαγωγή

Ορισμένοι αναλυτές συνειδητοποιούν ότι η οικονομία της αγοράς είναι απλά το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ατομικών αξιολογήσεων και επομένως θεωρούν, αν δεν τους αρέσουν τα αποτελέσματα της αγοράς, πως το λάθος έγκειται στις ατομικές αξιολογήσεις και όχι στο οικονομικό σύστημα. Ωστόσο, αν και έχουν δίκιο, σπεύδουν να υποστηρίξουν την κυβερνητική παρεμβατικότητα για να διορθώσουν την ηθική των μεμονωμένων επιλογών. Αν οι άνθρωποι είναι έκλυτοι και επιλέγουν το ουίσκι αντί του γάλακτος, τα καλλυντικά αντί εκπαιδευτικών θεμάτων, τότε το κράτος, υποστηρίζουν, πρέπει να παρέμβει για να διορθώσει αυτές τις επιλογές.

Μεγάλο μέρος της αντίκρουσης αυτών των αιτιάσεων, μπορεί να παραλληλιστεί με την απόρριψη του επιχειρήματος της «αδυναμίας κατανόησης του ιδίου συμφέροντος». Δηλαδή είναι αντιφατικό να υποστηρίζουμε ότι δεν μπορεί κάποιος να εμπιστευτεί πως οι άνθρωποι θα λάβουν σωστές και μη έκλυτες αποφάσεις στην καθημερινότητά τους, αλλά μπορεί να τους εμπιστευθεί να ψηφίσουν ή να αποδεχθούν ηγέτες οι οποίοι είναι ηθικά συνετότεροι από τους ίδιους.

Δικτατορική ηθική

Ο Ludwig von Mises δηλώνει, πολύ σωστά, ότι όποιος υποστηρίζει την κρατική υπαγόρευση σε έναν τομέα της ατομικής κατανάλωσης, λογικά προκύπτει πως θα υποστήριζε την ολοκληρωτική κρατική υπαγόρευση όλων των επιλογών. Αυτό συμβαίνει εάν οι δικτάτορες έχουν οποιοδήποτε σύνολο αρχών αξιολόγησης. Έτσι, αν στα μέλη της κυβέρνησης αρέσει ο Μπάχ και μισούν τον Μότσαρτ και πιστεύουν έντονα ότι η μουσική ​​του Μόσαρτ είναι ανήθικη, θα έχουν εξίσου δίκιο να απαγορεύσουν την αναπαραγωγή της μουσικής του Μότσαρτ, όπως θα έχουν δίκιο να απαγορεύσουν τη χρήση ναρκωτικών ή την κατανάλωση οινοπνεύματος.1 Πολλοί κρατιστές, ωστόσο, δεν θα διστάσουν από αυτό το συμπέρασμα και θα αναλάβουν με προθυμία να εκπληρώσουν αυτόν τον σκοπό.

Η ωφελιμιστική θέση – πως η κυβερνητική υπαγόρευση είναι κακή επειδή δεν υπάρχει ορθολογική ηθική και επομένως κανένα άτομο δεν έχει δικαίωμα να επιβάλλει τις αυθαίρετες αξίες του σε κάποιο άλλο – είναι, πιστεύουμε, ανεπαρκής.

Πρώτον, δεν θα πείσει εκείνους που πιστεύουν σε μια ορθολογική ηθική, που πιστεύουν ότι υπάρχει επιστημονική βάση στις ηθικές κρίσεις και ότι δεν είναι καθαρές ιδιοτροπίες. Και επιπλέον, η θέση αυτή περιλαμβάνει η ίδια μια κρυμμένη ηθική υπόθεση – ότι ο Α δεν έχει κανένα δικαίωμα να επιβάλλει τις αυθαίρετες εξίες του στον B. Αλλά αν οι σκοποί είναι αυθαίρετοι, δεν είναι εξίσου αυθαίρετος και ο σκοπός του: «δεν μπορείς να επιβάλλεις αυθαίρετες ιδιοτροπίες με εξαναγκασμό;»

Και υποθέστε, περαιτέρω, ότι στην αξιακή κλίμακα του Α, βρίσκεται υψηλά στην κατάταξη η αυθαίρετη ιδιοτροπία του να επιβάλλει τις αξίες του στον Β. Στη συνέχεια, οι ωφελιμιστές δεν μπορούν να αντιταχθούν και πρέπει να εγκαταλείψουν την προσπάθειά τους να υπερασπιστούν την ατομική ελευθερία με τρόπο ελεύθερο αξιών. Στην πραγματικότητα, οι ωφελιμιστές είναι αβοήθητοι έναντι του ανθρώπου που θέλει να επιβάλει τις αξίες του με εξαναγκασμό και ο οποίος επιμένει να το πράξει ακόμα και μετά την επισήμανση των διαφόρων οικονομικών συνεπειών των πράξεων του.

Κάποιος δεν μπορεί να είναι ηθικός αν δεν γνωρίζει το ανήθικο

Ο δυνητικός δικτάτορας μπορεί να αντικρουστεί ορθολογικά με εντελώς διαφορετικό τρόπο, παραμένοντας ακόμα εντός wertfrei (ελευθέρου αξιών) πραξεολογικού πλαισίου. Ποιά είναι η ένσταση του δυνητικού δικτάτορα ενάντια στα ελεύθερα άτομα; Ότι ενεργούν ανήθικα με διάφορους τρόπους. Ο στόχος του δικτάτορα, επομένως, είναι να προωθήσει την ηθική και να καταπολεμήσει την ανηθικότητα. Ας υποθέσουμε, για λόγους επιχειρηματολογίας, ότι μπορεί να υπάρξει αντικειμενική ηθική. Το ερώτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί λοιπόν είναι: Μπορεί η βία να προωθήσει την ηθική;

Ας υποθέσουμε ότι καταλήγουμε στο ευαπόδεικτο συμπέρασμα ότι οι δράσεις Α, Β και Γ είναι ανήθικες και οι δράσεις Χ, Υ και Ζ είναι ηθικές. Και ας υποθέσουμε ότι διαπιστώνουμε ότι ο κ. Τζόουνς έχει μια ενοχλητική τάση να εκτιμά τις δράσεις Α, Β και Γ και υιοθετεί αυτές τις πορείες δράσης ξανά και ξανά. Μας ενδιαφέρει να μετατρέψουμε τον κ. Τζόουνς από έκλυτο πρόσωπο σε ηθικό πρόσωπο. Πώς μπορούμε να το κάνουμε; Οι κρατιστές απαντούν: με τη βία. Πρέπει να απαγορεύσουμε στον κ. Τζόουνς, με το πιστόλι στον κρόταφο, να επιλέξει τις δράσεις Α, Β και Γ. Τότε, επιτέλους, θα γίνει  ηθικός. Αλλά είναι αλήθεια αυτό; Θα γίνει ηθικός ο Τζόουνς επειδή επιλέγει τη δράση X λόγω του ότι του στερείται με τη βία η ευκαιρία να επιλέξει τη δράση Α; Γίνεται ηθικός κλεισμένος σε μια φυλακή, επειδή δεν περνάει το χρόνο του μεθυσμένος στα μπαρ;

Δεν υπάρχει νόημα σε καμία έννοια της ηθικής, ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη ηθική δράση που επιλέγει κάποιος, αν ένας άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος να πράξει τόσο το ανήθικο όσο και το ηθικό. Εάν ένας άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος να επιλέξει, αν τον εξαναγκάσουν με τη βία να πράξει το ηθικό, τότε, αντίθετα, στερείται της ευκαιρίας να είναι ηθικός. Δεν του επιτρέπεται να ζυγίσει τις εναλλακτικές λύσεις, να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα και να επιλέξει τη θέση. Εάν του στερηθεί η ελεύθερη επιλογή, ενεργεί υπό τη βούληση του δικτάτορα και όχι υπό τη δική του. (Φυσικά, θα μπορούσε να επιλέξει να τιμωρηθεί, αλλά αυτή είναι μια ακατανοητη αντίληψη για την ελεύθερη επιλογή μεταξύ εναλλακτικών λύσεων. Στην πραγματικότητα, έχει μόνο μία ελεύθερη επιλογή: Την ηγεμονική – ή να υπακούσει τον δικτάτορα σε όλα ή να τιμωρηθεί.)

Ο εξαναγκασμός είναι η επιτομή της ανηθικότητας

Επομένως, η δικτατορία στις επιλογές των καταναλωτών, μπορεί να βλάψει την ηθική παρά να την ευνοήσει. Υπάρχει μόνο ένας τρόπος με τον οποίο μπορεί να εξαπλωθεί η ηθική από τους πνευματικά επαρκείς στους πνευματικά ανεπαρκείς – και αυτό γίνεται με την ορθολογική πειθώ. Εάν ο Α πείσει με τη χρήση του λόγου ότι οι ηθικές του αξίες είναι σωστές και οι αξίες του Β είναι λάθος, τότε ο Β θα αλλάξει και θα υιοθετήσει την πορεία ηθικής της δικής του ελεύθερης βούλησης. Το να πούμε ότι αυτή η μέθοδος αποτελεί πιο αργή διαδικασία, δεν αφορά το σημείο εστίασης μας. Το θέμα είναι ότι η ηθική μπορεί να εξαπλωθεί μόνο μέσω ειρηνικής πειθούς και ότι η χρήση βίας μπορεί μόνο να υπονομεύσει και να επιδεινώσει την ηθική.

Δεν αναφέραμε καν άλλα γεγονότα που ενισχύουν το επιχείρημά μας, όπως η μεγάλη δυσκολία στην επιβολή δικτατορικών κανόνων εναντίον ανθρώπων των οποίων οι αξίες έρχονται σε σύγκρουση με τις αξίες των δικτατόρων. Ο άνθρωπος που προτιμά την ανήθικη πορεία δράσης και παρεμποδίζεται από το να ενεργήσει σύμφωνα με τις προτιμήσεις του, θα κάνει ό, τι μπορεί για να βρει τρόπους και να παρακάμψει την απαγόρευση – ίσως με δωροδοκία των ελεγκτών του δικτάτορα. Κι επειδή αυτό το άρθρο δεν είναι μια πραγματεία σχετικά με την ηθική, δεν έχουμε αναφέρει καν την libertarian ηθική θεωρία που προτάσσει ότι η χρήση του εξαναγκασμού είναι από μόνη της η ανώτατη μορφή ανηθικότητας.

Έτσι, επιδείξαμε ότι οι δυνητικοί δικτάτορες θα αποτύχουν και δεν θα καταφέρουν να επιτύχουν τον εκπεφρασμένο στόχο τους να προωθήσουν την ηθική, καθώς οι συνέπειες των πράξεων τους θα οδηγήσουν στο ακριβώς αντίθετο. Είναι πιθανό, βεβαίως, ότι οι δικτάτορες δεν είναι πραγματικά ειλικρινείς όταν δηλώνουν ως στόχο τους την προώθηση της ηθικής. Ίσως ο πραγματικός σκοπός τους είναι να επιβάλλονται στους άλλους και να τους εμποδίσουν να ζήσουν ευτυχισμένοι. Σε αυτή την περίπτωση, βεβαίως, η πραξεολογία δεν μπορεί να πει τίποτα περισσότερο επί του θέματος, αν και η ηθική εξέταση μπορεί να βρει πολλά να πει.2

***

Ο Murray N. Rothbard (1926-1995) ήταν αναρχοκαπιταλιστής/Libertarian καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Nevada και ακαδημαϊκός αντιπρόεδρος του Ludwig von Mises institute. Ήταν επίσης συντάκτης του «The Journal of Libertarian Studies» και του «The Review of Austrian Economics». Υπήρξε συγγραφέας αμέτρητων βιβλίων, άρθρων και πραγματειών. Δικαίως θεωρείται ως ο κυριότερος Αμερικανός εκπρόσωπος της Αυστριακής σχολής οικονομικής σκέψης.

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Σημειώσεις:

  1. Mises, Human Action , σελ. 728-29. Η ίδια ολοκληρωτική δικτατορία στις επιλογές των καταναλωτών, υποδηλώνεται επίσης από το επιχείρημα περί «κατανόησης του ιδίου συμφέροντος» που συζητήθηκε παραπάνω. Όπως λέει εύλογα ο Thomas Barber: Είναι παράνομο για τα σκάφη αναψυχής να μη φέρουν σωσίβιο για κάθε άτομο επί του σκάφους. Ένας μεγάλος αριθμός ελεγκτών απασχολούνται από το κράτος αναζητώντας παραβάτες αυτού του νόμου. Πολύ καλό για τους ελεγκτές, φυσικά. Αλλά, είναι πραγματικά δουλειά του κράτους να ελέγχει αν κάποιος κάνει κανό χωρίς σωσίβιο, περισσότερο από όσο θα ήταν δουλειά του κράτους να ελέγχει αν βγαίνει κάποιος στη βροχή χωρίς αδιάβροχο; … Οι νόμοι αυτοί παρενοχλούν το εμπλεκόμενο άτομο, κοστίζουν στους φορολογούμενους και μετατρέπουν πολλούς δυνητικούς παραγωγούς σε οικονομικά παράσιτα. Ίσως οι κατασκευαστές σωσίβιων σχεδίασαν αυτόν τον νόμο. (Barber, Where We Are At, σελ. 89)
  2. Ο von Mises αναφέρει συχνά ότι τα παρεμβατικά μέτρα στην αγορά, π.χ. οι έλεγχοι των τιμών, έχουν συνέπειες που ακόμη και οι κυβερνητικοί υπάλληλοι που διαχειρίζονται τα σχέδια θα θεωρούσαν κακές. Αλλά το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρουμε ποιοί είναι οι στόχοι των κυβερνητικών στελεχών – εκτός από το ότι ευαπόδεικτα τους αρέσει η ισχύς που έχουν αποκτήσει και ο πλούτος που έχουν αποσπάσει από το κοινό. Ασφαλώς, αυτές οι εκτιμήσεις μπορεί συχνά να αποδειχθούν πρωταρχικές στο μυαλό τους και συνεπώς δεν μπορούμε να πούμε ότι οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι θα παραδέχονταν σε κάθε περίπτωση, αφού έβλεπαν όλες τις συνέπειες, ότι οι ενέργειές τους ήταν εσφαλμένες.