Δισεκατομμυριούχοι σοσιαλιστές εναντίον του καπιταλισμού

0
331
Ο Hanauer επιθυμεί τη συνεργασία, μόνο όταν θεωρεί ότι αυτή είναι αρκετά «ενάρετη». Η ελεύθερη συνεργασία είναι απαράδεκτη όταν συντελείται από ανθρώπους που εξυπηρετούν το προσωπικό τους συμφέρον, υποστηρίζει ο Hanauer. Μπορεί να επιτραπεί μόνο εάν οι εμπλεκόμενοι έχουν τα «σωστά» κίνητρα.
Ο Hanauer επιθυμεί τη συνεργασία, μόνο όταν θεωρεί ότι αυτή είναι αρκετά «ενάρετη». Η ελεύθερη συνεργασία είναι απαράδεκτη όταν συντελείται από ανθρώπους που εξυπηρετούν το προσωπικό τους συμφέρον, υποστηρίζει ο Hanauer. Μπορεί να επιτραπεί μόνο εάν οι εμπλεκόμενοι έχουν τα «σωστά» κίνητρα.

Δισεκατομμυριούχοι σοσιαλιστές όπως ο Hanauer, μας προειδοποιούν για τους υποτιθέμενους κινδύνους του καπιταλισμού και των οικονομολόγων που υποστηρίζουν τις ελεύθερες αγορές.

 

Του Jean Vilbert

Απόδοση στα Ελληνικά: Ευθύμης Μαραμής

«Οι επιτυχημένες οικονομίες δεν είναι ζούγκλες, είναι κήποι, δηλαδή οι αγορές, όπως οι κήποι, πρέπει να τείνουν να αποτελούν τη μεγαλύτερη κοινωνική τεχνολογία που εφευρέθηκε για την επίλυση των ανθρώπινων προβλημάτων, αλλά χωρίς κοινωνική ή δημοκρατική ρύθμιση, αναπόφευκτα οι αγορές δημιουργούν περισσότερα προβλήματα από αυτά που επιλύουν.»

Αυτά είναι τα λόγια του Nick Hanauer, ενός αυτοαποκαλούμενου καπιταλιστή ο οποίος είναι και δισεκατομμυριούχος.

Ήταν από τους πρώτους επενδυτές στην Amazon.com και ίδρυσε την Aquantive Inc. η οποία αγοράστηκε από τη Microsoft έναντι 6,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Πρόσφατα τράβηξε την προσοχή γνωστών media ως «στοχαστής». Σύμφωνα με ένα video του TED, «ο Nick Hanauer είναι ένας από τους πιο προβοκατόρικους στοχαστές στον κόσμο και ασχολείται με την αυξανόμενη κοινωνική ανισότητα και τις οδυνηρές συνέπειες που αυτή δημιουργεί στις δημοκρατίες μας».

Στη διάλεξη του 2019 για το TED, με τίτλο «Το βρώμικο μυστικό του καπιταλισμού – και ένας νέος δρόμος προς τα εμπρός», ο Hanauer μας προειδοποιεί για τους υποτιθέμενους κινδύνους του καπιταλισμού και των οικονομολόγων που υποστηρίζουν τις ελεύθερες αγορές:

«Εάν θέλουμε πραγματικά μια πιο δίκαιη, πιο ευημερούσα και πιο βιώσιμη οικονομία. Εάν θέλουμε δημοκρατίες υψηλής λειτουργικότητας και κοινωνία των πολιτών, πρέπει να αποκτήσουμε νέα οικονομικά. […] Αλλά πώς θα καταφέρουμε να προσπεράσουμε τον νεοφιλελευθερισμό και να οικοδομήσουμε μια πιο βιώσιμη, πιο ευημερούσα και δικαιότερη κοινωνία; […] Είναι απολύτως προφανές ότι οι θεμελιώδεις υποθέσεις που περιέχονται στη νεοφιλελεύθερη οικονομική θεωρία, είναι αντικειμενικά ψευδείς […]. Δεν είναι το προσωπικό συμφέρον αυτό που προάγει το δημόσιο καλό, αλλά η αμοιβαιότητα. Και δεν είναι ο ανταγωνισμός που παράγει την ευημερία μας, αλλά η συνεργασία».

Στην ομιλία του, ο Hanauer τονίζει τη σημασία της αμοιβαιότητας και της συνεργασίας, ενώ αποδοκιμάζει το προσωπικό συμφέρον και τον ανταγωνισμό.

Η αμοιβαιότητα και η συνεργασία είναι πράγματι καλά πράγματα. Σε αντίθεση με αυτά που πιστεύει ο Hanauer, τα δύο αυτά στοιχεία αποτελούν στην πραγματικότητα τα θεμέλια του ίδιου του καπιταλισμού, ενός συστήματος εθελοντικών ανταλλαγών. Σε ένα σύστημα εθελοντικής ανταλλαγής, σας δίνω κάτι που θέλετε αν μου δώσετε κάτι που θέλω. Στην περίπτωση αυτή, τα χρήματα είναι απλώς ένα μέσο (μεταβιβάσιμο και αναβολικό) για να διευκολύνει το εμπόριο να είναι ευέλικτο (να είναι εφικτό σε πολυσύνθετες κοινωνίες).

Σε αυτή τη γραμμή σκέψης, οι ελεύθερες οικονομίες της αγοράς δεν είναι τίποτε άλλο παρά γιγαντιαία εθελοντικά συστήματα συνεργασίας βασισμένα στην αμοιβαιότητα, όπου οι άνθρωποι που δεν γνωρίζουν ο ένας τον άλλο μπορούν να συνεργαστούν για να αποκτήσουν ο, τι χρειάζονται ή επιθυμούν με το ελάχιστο δυνατό κόστος.

Αλλά ο Hanauer δεν μπορεί να επιδοκιμάσει αυτό το είδος συνεργασίας και αμοιβαιότητας, διότι η ανταλλαγή στις αγορές συνεπάγεται την ύπαρξη προσωπικών συμφερόντων και ανταγωνισμού. Ο Hanauer, όπως και πολλοί άλλοι πριν από τον ίδιο, επιθυμεί ένα συγκεκριμένο είδος «συνεργασίας». Ο Hanauer επιθυμεί τη συνεργασία μόνο όταν ο ίδιος θεωρεί πως είναι αρκετά «ενάρετη». Η ελεύθερη συνεργασία είναι απαράδεκτη όταν διεξάγεται από ανθρώπους που εξυπηρετούν το προσωπικό τους συμφέρον, ισχυρίζεται ο Hanauer. Η συνεργασία μπορεί να επιτραπεί μόνο αν οι εμπλεκόμενοι έχουν τα «σωστά» κίνητρα.

Αυτό αποτελεί μια διαχρονική φαντασίωση των επικριτών της ελεύθερης αγοράς.

Το 1714, για παράδειγμα, ο Ολλανδός συγγραφέας Bernard Mandeville είχε απαντήσει σε ανάλογες επικρίσεις με το μυθιστόρημα The Fable of the Bees. Στην αλληγορική ιστορία του, μια κυψέλη μελισσών άκμαζε ακολουθώντας «αμαρτωλές» συμπεριφορές – αυτές που εξυπηρετούσαν το προσωπικό συμφέρον των μελισσών της. Αλλά σε κάποια στιγμή οι μέλισσες έγιναν «ενάρετες». Απαίτησαν ένα νέο είδος συνεργασίας, χωρίς να ενεργούν πλέον για το προσωπικό τους συμφέρον, αλλά για το ευρύτερο συμφέρον της κυψέλης. Το αποτέλεσμα ήταν να καταρρεύσει η κυψέλη.

Για διανοητές όπως ο Mendeville και ο Adam Smith, η συμπεριφορά που εξυπηρετεί το προσωπικό συμφέρον δεν ήταν απαραιτήτως κάτι καλό. Θεωρήθηκε όμως πως ήταν μια συμπεριφορά εγγενής στην ανθρώπινη φύση και, κατά συνέπεια, κάθε καλή θεωρία πολιτικής οικονομίας, έπρεπε να λαμβάνει υπόψη αυτό το εγγενές ανθρώπινο συστατικό.

Ο Hanauer διαφωνεί, κάτι που δεν μας προκαλεί έκπληξη. Πιστεύει, αδιαπραγμάτευτα, ότι οι «νεοφιλελεύθερες» θεωρίες (αυτές που υποστηρίζουν τις ελεύθερες αγορές) είναι «αντικειμενικά ψευδείς». Η οικονομία πρέπει να είναι «ευαίσθητη», περιοριζόμενη από κοινωνικούς κανόνες και ρυθμίσεις, εννοώντας μια κρατικά οργανωμένη συνεργασία. Ο Hanauer Θεωρεί ότι ένα «καλό» σύστημα, πρέπει να αντικαταστήσει την εθελοντική συνεργασία με την εξαναγκαστική «συνεργασία». Οι σοσιαλιστές προσπαθούν να επιτύχουν κάτι τέτοιο εδώ και αιώνες. Επιπλέον, η συνεργασία που βασίζεται στον εξαναγκασμό δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένδειξη ευημερίας.

Ας εξετάσουμε, σε αυτό το σημείο, το ιστορικό αρχείο. Ορισμένοι ιστορικοί ανέφεραν ότι μετά τη διχοτόμηση της Γερμανίας ύστερα από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ανατολικο-γερμανοί επέδειξαν υψηλό βαθμό «συνεργασίας». Αλλά αυτό δεν οφειλόταν σε μεταβολή της ανθρώπινης φύσης. Οι άνθρωποι που ζούσαν εκεί αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν το δίκτυο κοινωνικών επαφών τους για να εξασφαλίσουν τη βασική τους επιβίωση. Μια απλή αποστράγγιση αποφραγμένου νιπτήρα, μπορούσε να μετατραπεί σε ζήτημα ρουσφετιού. Η επισκευή αυτή δεν ήταν ένα απλό θέμα, όπως ίσχυε στη δυτική μεριά όπου απλά καλούσαν τον υδραυλικό. Οι κάτοικοι της Ανατολικής Γερμανίας έπρεπε να έχουν σχέση με κάποιον ο οποίος γνώριζε κάποιον άλλον που μπορούσε να βοηθήσει – υπήρχαν ελάχιστα χρήματα, λιγοστός προσβάσιμος εξοπλισμός  και ανεπάρκεια εργαλείων και διαθέσιμων ανταλλακτικών. Στη Δυτική Γερμανία, από την άλλη πλευρά, οι ιστορικοί αναφέρουν πως οι άνθρωποι δεν ήταν τόσο «συνεταιριστικοί». Αυτό είναι αρκετά αληθές, επειδή οι κάτοικοι της Δυτικής Γερμανίας μπορούσαν απλά να μισθώσουν κάποιον υδραυλικό (έναν άγνωστο που εξυπηρετούσε το προσωπικό του συμφέρον και ίσως κακόκεφο) ο οποίος θα διόρθωνε τη βλάβη «απρόσωπα» και αντικειμενικά. Μαντέψτε ποια Γερμανία είχε το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο.

Φυσικά, ακόμη και σε μια ασφυκτικά ρυθμιζόμενη και κεντρικά σχεδιασμένη κοινωνία – η οποία έχει σχεδιαστεί για να καταργήσει όλες τις «υπερβολές» και τα «προβλήματα» της αγοράς – δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστέψουμε ότι το προσωπικό συμφέρον εξαλείφεται.

Όσοι δεν θέλουν ή δεν μπορούν να πράξουν, διδάσκουν

Σε προσωπικό επίπεδο, ωστόσο, φαίνεται ότι ο Hanauer δεν είναι κάποιος ένθερμος οπαδός της εθελοντικής δράσης.

Στο τέλος της διάλεξης, ο διοργανωτής της εκδήλωσης ρώτησε τον Hanauer γιατί δεν δωρίζει απλά όλα τα χρήματά του ώστε να συμμετάσχει και ο ίδιος στο 99% των ανθρώπων που δεν είναι «πλούσιοι». Εάν ενδιαφέρεται τόσο πολύ να αυξηθούν οι φόροι, γιατί δεν πληρώνει ο ίδιος οικειοθελώς; Εάν ενδιαφέρεται τόσο πολύ για τα εισοδήματα των εργαζομένων, γιατί δεν πληρώνει ο ίδιος υψηλότερους μισθούς στους δικούς του μισθωτούς;

Θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο, όπως ο Henry Ford, ο οποίος συγκλόνισε τον κόσμο των επιχειρήσεων πληρώνοντας υψηλότερους (διπλάσιους) μισθούς στους υπαλλήλους του, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης.

Ο Nick Hanauer απάντησε ότι θα μπορούσε να το κάνει. Αλλά (σύμφωνα με τον ίδιο) δεν θα δημιουργούσε κάποια  διαφορά. Είπε ότι είχε ανακαλύψει μια στρατηγική που λειτουργεί εκατό χιλιάδες φορές καλύτερα: Χρηματοδοτώντας αφηγήματα που υποστηρίζουν νόμους οι οποίοι θα απαιτούν από όλους τους άλλους πλούσιους να πληρώνουν φόρους και να πληρώνουν καλύτερα τους εργαζομένους τους – για παράδειγμα, με τον κατώτατο μισθό.

Εδώ, εξαλείφεται μια θεμελιώδης ηθική αρχή. Όπως τόνισε ο Frédéric Bastiat: «είναι αδύνατο για μένα να διαχωρίσω τη λέξη αδελφοσύνη από τη λέξη εθελοντισμός. Δεν μπορώ να συλλάβω την αδελφοσύνη ως νομικά επιβεβλημένη υποχρέωση, χωρίς την ίδια στιγμή να καταστρέφεται νομικά η ελευθερία και να τσαλαπατιέται νομικά η δικαιοσύνη».

 

***

Ο Jean Vilbert είναι κάτοχος Bachelor και Master στη νομική. Είναι δικαστής και καθηγητής στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ludwig von Mises

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.