Η επίπλαστη οικονομική ανάπτυξη είναι χειρότερη από την ύφεση

0
169
Η διαδικασία αναπροσαρμογής, ακόμη και ελλείψει μιας νέας πιστωτικής επέκτασης, καθυστερεί λόγω των ψυχολογικών επιπτώσεων της απελπισίας και της απογοήτευσης. Οι άνθρωποι αργούν να αποδεσμευτούν από τις αυταπάτες της επίπλαστης ευημερίας.

Έχουν γίνει απεγνωσμένες προσπάθειες να βρεθεί κάποια θετική συμβολή της επίπλαστης άνθησης μέσω πιστωτικής επέκτασης στην οικονομική ανάπτυξη.

 

Του Ludwig von Mises

Απόδοση στα Ελληνικά: Ευθύμης Μαραμής

Η δημοτικότητα της νομισματικής και της πιστωτικής επέκτασης, η βασική πηγή από όπου ξεκινούν οι επαναλαμβανόμενες προσπάθειες επίτευξης της ανθρώπινης ευημερίας μέσω πιστωτικής επέκτασης και ως εκ τούτου η αιτία των κυκλικών επιχειρηματικών διακυμάνσεων, αποτυπώνεται ευκρινώς στην ακόλουθη τετριμμένη ορολογία: Η αρχική άνθηση αποκαλείται ευημερία και ανάκαμψη, καλή για τις επιχειρήσεις. Η αναπόφευκτη επακόλουθη κατάσταση, η αναπροσαρμογή των δεδομένων στις πραγματικές συνθήκες της αγοράς, αποκαλείται κρίση και ύφεση, κακή για τις επιχειρήσεις. Οι άνθρωποι επαναστατούν ενάντια στην κατανόηση του προβλήματος, το οποίο βρίσκεται στις εσφαλμένες επενδύσεις και την υπερκατανάλωση της περιόδου της άνθησης και στο ότι μια τέτοια επίπλαστη άνθηση είναι καταδικασμένη. Αναζητούν τη φιλοσοφική λίθο, σε μια προσπάθεια να κάνουν την επίπλαστη άνθηση να διαρκέσει.

Έχει επισημανθεί ήδη πότε μπορούμε να θεωρήσουμε ως οικονομική πρόοδο την αύξηση της ποσότητας και της ποιότητας των προϊόντων. Εάν χρησιμοποιήσουμε το ίδιο κριτήριο στις διάφορες φάσεις των επιχειρηματικών κυκλικών διακυμάνσεων, τότε πρέπει να ονομάσουμε την άνθηση οπισθοδρόμηση και την ύφεση πρόοδο. Η άνθηση, μέσω των κακών επενδυτικών αποφάσεων, σπαταλάει σπάνιους παραγωγικούς συντελεστές και μειώνει τα διαθέσιμα αποθέματα μέσω της υπερκατανάλωσης. Οι υποτιθέμενες ευεργεσίες της άνθησης, πληρώνονται με φτωχοποίηση. Από την άλλη πλευρά, η ύφεση είναι ο δρόμος που μας οδηγεί σε μια κατάσταση πραγμάτων κατά την οποία όλοι οι παραγωγικοί συντελεστές, χρησιμοποιούνται για την καλύτερη δυνατή ικανοποίηση των πλέον επειγόντων αναγκών των καταναλωτών.

Έχουν γίνει απεγνωσμένες προσπάθειες να βρεθεί κάποια θετική συμβολή της επίπλαστης άνθησης στην οικονομική πρόοδο. Επιχειρείται να επισημανθεί ο ρόλος που παίζει η αναγκαστική αποταμίευση στην προώθηση της συσσώρευσης κεφαλαίου. Το επιχείρημα είναι μάταιο. Έχει ήδη επιδειχθεί ότι είναι πολύ αμφίβολο αν η αναγκαστική αποταμίευση μπορεί να επιτύχει κάτι περισσότερο από το να αντισταθμίσει απλώς ένα μέρος της κατανάλωσης κεφαλαίου που προκαλεί η επίπλαστη άνθηση. Αν ήταν συνεπείς με τις απόψεις τους αυτοί που εγκωμιάζουν τις φερόμενες ευεργετικές επιδράσεις της αναγκαστικής αποταμίευσης, θα υποστήριζαν ένα φορολογικό σύστημα που επιδοτεί τους πλούσιους από φόρους που επιβάλλονται σε άτομα με μεσαία εισοδήματα. Η αναγκαστική αποταμίευση που θα επιτυγχανόταν με αυτή τη μέθοδο, θα προκαλούσε καθαρή αύξηση του διαθέσιμου κεφαλαίου χωρίς ταυτόχρονα να οδηγήσει σε μεγαλύτερη κατανάλωση κεφαλαίου.

Οι υποστηρικτές της πιστωτικής επέκτασης τονίζουν επίσης ότι μερικές από τις κακές επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της άνθησης, έγιναν κερδοφόρες αργότερα. Οι επενδύσεις αυτές, όπως λένε, έγιναν πολύ πρόωρα, δηλαδή σε μια χρονική στιγμή που η προσφορά των κεφαλαιουχικών αγαθών και οι αξιολογήσεις των καταναλωτών δεν επέτρεπαν την κατασκευή τους. Ωστόσο, το χάος που προκλήθηκε δεν ήταν και τόσο κακό, καθώς τα σχέδια αυτά θα πραγματοποιούνταν ούτως ή άλλως αργότερα. Μπορεί να γίνει δεκτό ότι αυτή η περιγραφή είναι επαρκής όσον αφορά ορισμένες περιπτώσεις κακών επενδύσεων που προκαλούνται σε μια περίοδο επίπλαστης άνθησης. Αλλά κανείς δεν θα τολμούσε να ισχυριστεί ότι αυτή η δήλωση είναι σωστή σε σχέση με όλα τα έργα των οποίων η εκτέλεση ενθαρρύνθηκε από τις αυταπάτες που προκάλεσε η πολιτική της νομισματικής επέκτασης και του εύκολου δανεισμού. Όσο αληθινός και να είναι ένας τέτοιος ισχυρισμός, δεν μπορεί να επηρεάσει τις συνέπειες της άνθησης και δεν μπορεί να αναιρέσει ή να αποδυναμώσει τη συνεπακόλουθη ύφεση.

Οι επιπτώσεις των κακών επενδύσεων, εμφανίζονται ανεξάρτητα από το εάν αυτές οι  επενδύσεις θα μετατραπούν σε υγιείς επενδύσεις αργότερα υπό μεταβαλλόμενες συνθήκες. Όταν το 1845 κατασκευάστηκε στην Αγγλία ένας σιδηρόδρομος που δεν θα είχε κατασκευαστεί ελλείψει πιστωτικής επέκτασης, οι συνθήκες στα επόμενα χρόνια δεν επηρεάστηκαν από την προοπτική ότι το 1870 ή το 1880 θα ήταν διαθέσιμα για άλλες επενδύσεις τα κεφαλαιουχικά αγαθά που απαιτήθηκαν για την κατασκευή του. Το κέρδος που προέκυψε αργότερα από το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος σιδηρόδρομος δεν χρειαζόταν να κατασκευαστεί με νέες δαπάνες κεφαλαίου και εργασίας, δεν αποτελεί αποζημίωση για τις ζημίες που προκλήθηκαν από την πρόωρη κατασκευή του το 1847.

Η επίπλαστη άνθηση προκαλεί φτωχοποίηση. Αλλά ακόμα πιο καταστροφικές είναι οι ηθικές βλάβες που επιφέρει. Προκαλεί απελπισία και αποκαρδιώνει τους ανθρώπους. Όση αισιοδοξία επικρατούσε υπό την ψευδαίσθηση της ευημερίας κατά την επίπλαστη άνθηση, τόσο μεγαλύτερη είναι η απόγνωση και η αίσθηση της απογοήτευσης που ακολουθεί. Το άτομο τείνει πάντα να αποδίδει την ευημερία του στην αποτελεσματικότητα του και την εκλαμβάνει ως δίκαιη ανταμοιβή του ταλέντου, της εργατικότητας και της εντιμότητας του. Αλλά για τις αναποδιές, τείνει να κατηγορεί πάντα τους άλλους και κυρίως τον παραλογισμό των κοινωνικών και πολιτικών θεσμών. Δεν κατηγορεί τις αρχές για την ενθάρρυνση της επίπλαστης άνθησης. Τις κατηγορεί για την αναπόφευκτη και απαραίτητη κατάρρευση. Κατά την άποψη του κοινού, η ενίσχυση της νομισματικής και της πιστωτικής επέκτασης αποτελούν το μόνο μέσο αντιμετώπισης των δεινών που προκάλεσαν η νομισματική και η πιστωτική επέκταση.

Ισχυρίζονται πως υπάρχουν εγκαταστάσεις και αγροκτήματα των οποίων η ικανότητα παραγωγής είτε δεν χρησιμοποιείται καθόλου είτε όχι στην πλήρη έκτασή της. Λένε πως υπάρχουν σωροί άθικτων αγαθών και δυνητικοί εργοδότες για τους ανέργους. Αλλά υπάρχουν και μάζες ανθρώπων που θα ήταν ευχαριστημένες εάν θα μπορούσαν απλώς να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες τους ευρύτερα. Το μόνο που λείπει είναι η πίστωση. Η πρόσθετη πίστωση θα επέτρεπε στους επιχειρηματίες να επαναλειτουργήσουν ή να επεκτείνουν την παραγωγή τους. Οι άνεργοι θα έβρισκαν και πάλι θέσεις εργασίας και θα μπορούσαν να αγοράσουν τα προϊόντα. Αυτή η συλλογιστική φαίνεται εύλογη. Όμως, είναι εντελώς εσφαλμένη.

Εάν τα εμπορεύματα δεν μπορούν να πωληθούν και οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να βρουν δουλειά, είναι διότι οι τιμές των εμπορευμάτων και οι μισθοί είναι υπερβολικά υψηλοί. Αυτός που θέλει να πουλήσει το στοκ του ή την εργασία του, πρέπει να μειώσει τις απαιτήσεις του μέχρι να βρει αγοραστή. Αυτός είναι ο νόμος της αγοράς. Αυτή είναι η συσκευή μέσω της οποίας η αγορά κατευθύνει τις δραστηριότητες κάθε ατόμου σε εκείνες τις γραμμές παραγωγής στις οποίες μπορεί να συμβάλει καλύτερα στην ικανοποίηση των επιθυμιών των καταναλωτών.

Οι κακές επενδύσεις κατά την περίοδο της επίπλαστης άνθησης, έχουν κατανείμει με άστοχο τρόπο άκαμπτους/μη μετατρέψιμους παραγωγικούς συντελεστές σε ορισμένες γραμμές παραγωγής και όχι σε κάποιες άλλες όπου χρειάζονταν πιο επειγόντως. Υπάρχει δυσαναλογία στην κατανομή μη μετατρέψιμων/άκαμπτων παραγωγικών συντελεστών στους διάφορους κλάδους της βιομηχανίας. Αυτή η δυσαναλογία μπορεί να αποκατασταθεί μόνο με τη συσσώρευση νέου κεφαλαίου και με τη χρήση του σε εκείνους τους κλάδους στους οποίους χρειάζεται για να εξυπηρετήσει τις πιο επείγουσες ανάγκες. Πρόκειται για χρονοβόρα διαδικασία. Κατά την εξέλιξη αυτής της διαδικασίας, είναι αδύνατο να αξιοποιηθεί πλήρως η παραγωγική έκταση ορισμένων παραγωγικών μονάδων, για τις οποίες λείπουν οι συμπληρωματικές εγκαταστάσεις παραγωγής.

Είναι μάταιο να αντιταχθεί ότι υπάρχει επίσης αχρησιμοποίητη ικανότητα εγκαταστάσεων που επεξεργάζονται αγαθά τα οποία δεν έχουν ειδικό χαρακτήρα. Η πτώση στις πωλήσεις αυτών των αγαθών, όπως ισχυρίζονται κάποιοι, δεν μπορεί να αιτιολογηθεί από τη δυσαναλογία της κατανομής κεφαλαιουχικού εξοπλισμού στους διάφορους κλάδους. Τα αγαθά αυτά χρησιμοποιούνται και χρειάζονται σε πάρα πολλές διαφορετικές παραγωγικές εφαρμογές. Και αυτό είναι επίσης λάθος. Εάν τα σιδηρουργία, τα μεταλλεία χαλκού και τα εργοστάσια επίπλων δεν μπορούν να λειτουργήσουν στην πλήρη έκταση τους, ο λόγος είναι ότι δεν υπάρχουν αρκετοί αγοραστές στην αγορά για να αγοράσουν ολόκληρη την παραγωγή τους σε τιμές που καλύπτουν το κόστος της τρέχουσας εκμετάλλευσής τους. Δεδομένου ότι το μεταβλητό κόστος μπορεί μόνο να προκύπτει από τις τιμές άλλων προϊόντων που χρησιμοποιούνται και στους μισθούς και το ίδιο ισχύει και για τις τιμές αυτών των άλλων προϊόντων, αυτό σημαίνει πάντοτε ότι τα ποσοστά των μισθών είναι πολύ υψηλά για να παρέχουν θέσεις απασχόλησης  σε όλους εκείνους που επιθυμούν να εργαστούν. Τα ποσοστά των μισθών είναι πολύ υψηλά για να χρησιμοποιηθεί ο μη μετατρέψιμος εξοπλισμός σύμφωνα με τις πλήρεις δυνατότητες του που χαράσσονται από την απαίτηση να μην αποσύρονται τα μη ειδικά κεφαλαιουχικά αγαθά και το εργατικό δυναμικό από την απασχόληση η οποία καλύπτει τις πιο επείγουσες ανάγκες των καταναλωτών.

Μετά την κατάρρευση της επίπλαστης άνθησης, υπάρχει μόνο ένας τρόπος επιστροφής σε μια κατάσταση όπου η προοδευτική συσσώρευση κεφαλαίων διασφαλίζει μια σταθερή βελτίωση της υλικής ευημερίας: Νέα αποταμίευση πρέπει να συσσωρεύσει τα απαιτούμενα κεφαλαιουχικά αγαθά σε έναν αρμονικό εξοπλισμό όλων των κλάδων παραγωγής με το κεφάλαιο που χρειάζονται. Πρέπει να κατανεμηθούν τα κεφαλαιουχικά αγαθά σε εκείνους τους κλάδους που αγνοήθηκαν αδικαιολόγητα κατά την περίοδο της επίπλαστης άνθησης. Οι μισθοί πρέπει να μειωθούν. Οι άνθρωποι πρέπει να περιορίσουν προσωρινά την κατανάλωσή τους έως ότου αποκατασταθεί το σπαταλημένο κεφάλαιο από τις κακές επενδύσεις. Όσοι δεν επιθυμούν αυτές τις κακουχίες της περιόδου της αναπροσαρμογής, πρέπει να πάψουν εγκαίρως την πολιτική της πιστωτικής επέκτασης.

Είναι ανώφελο να παρέμβει κάποιος, με μια νέα πιστωτική επέκταση, στη διαδικασία αναπροσαρμογής. Αυτό στην καλύτερη περίπτωση απλά θα διακόψει, θα παρεμποδίσει και θα παρατείνει τη διάρκεια αποθεραπείας της ύφεσης, εάν στο μεταξύ δεν επιφέρει μια νέα επίπλαστη άνθηση με όλες τις αναπόφευκτες συνέπειές της.

Η διαδικασία αναπροσαρμογής, ακόμη και ελλείψει μιας νέας πιστωτικής επέκτασης, καθυστερεί λόγω των ψυχολογικών επιπτώσεων της απελπισίας και της απογοήτευσης. Οι άνθρωποι αργούν να αποδεσμευτούν από τις αυταπάτες της επίπλαστης ευημερίας. Οι επιχειρηματίες προσπαθούν να συντηρήσουν τα μη κερδοφόρα έργα τους. Κλείνουν τα μάτια τους σε πράγματα που τους πονάνε. Οι εργαζόμενοι καθυστερούν να συμβιβαστούν με τη μείωση των απαιτήσεών τους στα ρεαλιστικά επίπεδα της αγοράς. Θέλουν, ει δυνατόν, να αποφύγουν τη μείωση του βιοτικού τους επιπέδου και την αλλαγή της απασχόλησης και της κατοικίας τους. Ο βαθμός της απογοήτευσης είναι ανάλογος με τον βαθμό αισιοδοξίας στις ημέρες της επίπλαστης άνθησης. Έχουν χάσει προς το παρόν την αυτοπεποίθησή τους και το επιχειρηματικό τους πνεύμα σε τέτοιο βαθμό ώστε να αφήνουν ανεκμετάλλευτες ακόμα και καλές ευκαιρίες. Αλλά το χειρότερο είναι ότι οι άνθρωποι είναι αδιόρθωτοι. Μετά από λίγα χρόνια ξεκινούν και πάλι την πιστωτική επέκταση και η ιστορία επαναλαμβάνεται.

 

***

Ο Ludwig von Mises ήταν ο αναγνωρισμένος ηγέτης της Αυστριακής Σχολής Οικονομικής Σκέψης, ένας μεγάλος δημιουργός στην οικονομική θεωρία και ένας παραγωγικός συγγραφέας. Τα γραπτά και οι διαλέξεις του von Mises ανέλυαν την οικονομική θεωρία, την ιστορία, την επιστημολογία, το κράτος και την πολιτική φιλοσοφία. Οι συνεισφορές του στην οικονομική θεωρία περιλαμβάνουν σημαντικές αποσαφηνίσεις για την ποσοτική θεωρία του χρήματος, τη θεωρία του εμπορικού κύκλου, την ενσωμάτωση της νομισματικής θεωρίας στην οικονομική θεωρία εν γένει και την επίδειξη ότι ο σοσιαλισμός αποτυγχάνει αναπόφευκτα επειδή δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα του οικονομικού υπολογισμού. Ο von Mises ήταν ο πρώτος μελετητής που αναγνώρισε ότι τα οικονομικά αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης επιστήμης στην ανθρώπινη δράση, μιας επιστήμης που ονόμασε «πραξεολογία» 

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.