Κλασικός φιλελευθερισμός, αναρχοκαπιταλισμός και κράτος (μέρος 1ο)

0
2238
Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι το κράτος είναι απαραίτητο, επειδή συγχέουν την ύπαρξή του (περιττή) με την ουσιώδη φύση πολλών από τις υπηρεσίες και τους πόρους που (ανεπαρκώς) παρέχει ασκώντας μονοπώλιο (σχεδόν πάντα υπό το πρόσχημα της
Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι το κράτος είναι απαραίτητο, επειδή συγχέουν την ύπαρξή του (περιττή) με την ουσιώδη φύση πολλών από τις υπηρεσίες και τους πόρους που (ανεπαρκώς) παρέχει ασκώντας μονοπώλιο (σχεδόν πάντα υπό το πρόσχημα της "δημόσιας" φύσης τους).

Οι άνθρωποι βλέπουν ότι σήμερα οι εθνικές οδοί, τα νοσοκομεία, τα σχολεία, η δημόσια τάξη κλπ. παρέχονται κατά κύριο λόγο από το κράτος και, δεδομένου ότι είναι πολύ αναγκαία, οι άνθρωποι καταλήγουν χωρίς περαιτέρω ανάλυση στο ότι το κράτος είναι εξίσου αναγκαίο.

 

Του Jesús Huerta de Soto

Απόδοση: Ευθύμης Μαραμής

Σε αυτή την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, η φιλελεύθερη σκέψη, τόσο από θεωρητική όσο και από πολιτική άποψη, έχει φτάσει σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι. Αν και η πτώση του Τείχους του Βερολίνου και του υπαρκτού σοσιαλισμού που ξεκίνησε το 1989 φάνηκε να δηλώνει «το τέλος της ιστορίας» (για να χρησιμοποιήσουμε την ατυχή και υπερβολική φράση του Francis Fukuyama) σήμερα, από πολλές απόψεις, επικρατεί περισσότερο από ποτέ ο κρατισμός σε ολόκληρο τον κόσμο, συνοδευόμενος από την αποθάρρυνση των οπαδών της ελευθερίας.

Επομένως, ένα «aggiornamento» του φιλελευθερισμού είναι επιτακτικό. Είναι καιρός να αναθεωρήσουμε πλήρως το φιλελεύθερο ιδεώδες και να το θέσουμε υπό το πρίσμα των σύγχρονων εξελίξεων στην οικονομική επιστήμη και στην εμπειρία που παρείχαν τα τελευταία ιστορικά γεγονότα.

Αυτή η αναθεώρηση πρέπει να ξεκινήσει με την παραδοχή ότι οι κλασικοί φιλελεύθεροι απέτυχαν στην προσπάθειά τους να περιορίσουν τη δύναμη του κράτους και ότι σήμερα η οικονομική επιστήμη είναι σε θέση να εξηγήσει γιατί η αποτυχία αυτή ήταν αναπόφευκτη. Το επόμενο βήμα είναι να επικεντρωθούμε στη δυναμική θεωρία των διαδικασιών της κοινωνικής συνεργασίας, που καθοδηγούνται από την επιχειρηματικότητα και οι οποίες οδηγούν στην αυθόρμητη τάξη της αγοράς. Αυτή η θεωρία μπορεί να επεκταθεί και να μετατραπεί σε μια ολοκληρωμένη ανάλυση του αναρχοκαπιταλισμού, ενός συστήματος κοινωνικής συνεργασίας, που εμφανίζεται ως το μόνο σύστημα που είναι πραγματικά βιώσιμο και συμβατό με την ανθρώπινη φύση.

Θα αναλύσουμε λεπτομερώς αυτά τα θέματα, μαζί με μια σειρά πρόσθετων πρακτικών προβληματισμών, σχετικά με την επιστημονική και πολιτική στρατηγική. Επιπλέον, θα χρησιμοποιήσουμε αυτήν την ανάλυση για να διορθώσουμε ορισμένες κοινές παρανοήσεις και ερμηνευτικά λάθη.

Το μοιραίο λάθος του κλασικού φιλελευθερισμού

Το μοιραίο λάθος των κλασικών φιλελεύθερων έγκειται στην αποτυχία τους να συνειδητοποιήσουν ότι το ιδεώδες τους είναι θεωρητικά αδύνατο, καθώς περιέχει τον σπόρο της δικής του καταστροφής, ακριβώς στο βαθμό που περιλαμβάνει την αναγκαία ύπαρξη ενός κράτους (ακόμη και ενός ελάχιστου) ως μοναδικού παράγοντα θεσμικού εξαναγκασμού.

Ως εκ τούτου, οι κλασσικοί φιλελεύθεροι διαπράττουν το μεγάλο λάθος τους κατά την προσέγγισή τους: θεωρούν τον φιλελευθερισμό ως σχέδιο πολιτικής δράσης και ένα σύνολο οικονομικών αρχών, στόχος του οποίου είναι να περιορίσει τη δύναμη του κράτους, αποδεχόμενοι την ύπαρξή του, ακόμη και κρίνοντας την αναγκαία. Ωστόσο, σήμερα (κατά τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα) η οικονομική επιστήμη έχει ήδη δείξει

Α) ότι το κράτος είναι περιττό

Β) ότι ο κρατισμός (ακόμη και ο ελάχιστος) είναι θεωρητικά αδύνατος.

Γ) ότι, δεδομένης της ανθρώπινης φύσης, εφόσον υπάρξει το κράτος, είναι αδύνατον να περιοριστεί η εξουσία του.

Θα σχολιάσουμε ξεχωριστά κάθε ένα από αυτά τα θέματα σε δυο διαφορετικά άρθρα

Το κράτος ως περιττός οργανισμός

Από επιστημονική άποψη, μόνο το λανθασμένο παράδειγμα της ισορροπίας θα μπορούσε να ενθαρρύνει την πίστη σε μια κατηγορία «δημόσιων αγαθών», στην οποία η ικανοποίηση των κριτηρίων της κοινής προσφοράς και μη ανταγωνιστικότητας στην κατανάλωση, θα δικαιολογούσε – εκ πρώτης όψεως – την ύπαρξη ενός σώματος με μονοπώλιο στον θεσμικό εξαναγκασμό (το κράτος) το οποίο θα υποχρεώνει τους πάντες να χρηματοδοτήσουν αυτά τα αγαθά.

Εντούτοις, η δυναμική αυστριακή αντίληψη της αυθόρμητης τάξης, την οποία οδηγεί η επιχειρηματικότητα, καταρρίπτει όλη αυτή τη θεωρία που προτάσσεται ως απολογητής του κράτους: της εμφάνισης περίπτωσης (πραγματικής ή προφανούς) «δημόσιου αγαθού», δηλαδή πως η κοινή προμήθεια και έλλειψη ανταγωνισμού στην κατανάλωση, συνοδεύεται από τα απαραίτητα κίνητρα για την ώθηση της επιχειρηματικής δημιουργικότητας για την εξεύρεση καλύτερης λύσης μέσω τεχνολογικών και νομικών καινοτομιών και επιχειρηματικών ανακαλύψεων. Αυτά καθιστούν δυνατή την υπέρβαση κάθε προβλήματος που μπορεί να προκύψει (εφόσον ο πόρος δεν καθορίζεται ως «δημόσιος» και επιτρέπεται η ελεύθερη άσκηση του επιχειρηματικού πνεύματος, μαζί με την ιδιοποίηση των καρπών κάθε δημιουργικής, επιχειρηματικής πράξης).

Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, το σύστημα των φάρων ήταν για πολλά χρόνια ιδιωτικό και οι ιδιωτικές διαδικασίες (ενώσεις ναυτικών, λιμενικά τέλη, αυθόρμητη κοινωνική παρακολούθηση κλπ.) πρόσφεραν μια αποτελεσματική λύση στο «πρόβλημα» που τα κρατικιστικά οικονομικά εγχειρίδια απεικονίζουν ως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός «δημόσιου αγαθού». Ομοίως, στην Αμερικανική μακρινή δύση, προέκυψε το πρόβλημα του καθορισμού και της υπεράσπισης των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας όσον αφορά, για παράδειγμα, τα βοοειδή σε τεράστιες εκτάσεις γης. Διάφορες επιχειρηματικές καινοτομίες επίλυσαν αυτά τα προβλήματα (σήμανση των βοοειδών, συνεχής επίβλεψη από έφιππους ένοπλους και τέλος, η ανακάλυψη και εφαρμογή συρματοπλέγματος, το οποίο, για πρώτη φορά, επέτρεψε τον αποτελεσματικό διαχωρισμό μεγάλων εκτάσεων γης σε πολύ προσιτή τιμή.)

Τα αναγκαία αγαθά που παρέχει μονοπωλιακά το κράτος, δεν συνεπάγονται την ανάγκη ύπαρξης του κράτους

Η δημιουργική ροή επιχειρηματικής καινοτομίας, θα είχε αποκλειστεί εντελώς, εάν οι πόροι που προαναφέρθηκαν είχαν κηρυχθεί «δημόσιοι», εξαιρεμένοι από την ατομική ιδιοκτησία και ελεγχόταν γραφειοκρατικά από κάποια κρατική υπηρεσία. (Σήμερα, για παράδειγμα, οι περισσότεροι δρόμοι και αυτοκινητόδρομοι είναι κλειστοί στην υιοθέτηση αμέτρητων επιχειρηματικών καινοτομιών – την είσπραξη διοδίων ανά όχημα και ώρα, την ιδιωτική διαχείριση της ασφάλειας και της ηχορύπανσης κ.λπ. – παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες από αυτές τις καινοτομίες δεν προβάλουν κάποιο τεχνολογικό πρόβλημα. Ωστόσο, τα εν λόγω προϊόντα έχουν ανακηρυχτεί «δημόσια», γεγονός που αποκλείει την ιδιωτικοποίηση τους και τη δημιουργική επιχειρηματική τους διαχείριση).

Επιπλέον, οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι το κράτος είναι απαραίτητο, επειδή συγχέουν την ύπαρξή του (περιττή) με την ουσιώδη φύση πολλών εκ των υπηρεσιών και των πόρων που (ανεπαρκώς) παρέχει ασκώντας μονοπώλιο (σχεδόν πάντα υπό το πρόσχημα της «δημόσιας» φύσης αυτών των πόρων). Οι άνθρωποι βλέπουν ότι σήμερα οι εθνικές οδοί, τα νοσοκομεία, τα σχολεία, η δημόσια τάξη κλπ. παρέχονται κατά κύριο λόγο από το κράτος και, δεδομένου ότι είναι πολύ αναγκαία, οι άνθρωποι καταλήγουν χωρίς περαιτέρω ανάλυση στο ότι το κράτος είναι εξίσου αναγκαίο.

Αποτυγχάνουν να συνειδητοποιήσουν ότι οι προαναφερόμενοι πόροι μπορούν να παραχθούν σε πολύ υψηλότερο επίπεδο ποιότητας, καθώς και πιο αποδοτικά, οικονομικά και σε αρμονία με τις ποικίλες και μεταβαλλόμενες ανάγκες κάθε ατόμου. Αυτό θα συμβεί μέσα από την αυθόρμητη τάξη της αγοράς, την επιχειρηματική δημιουργικότητα, και την ατομική ιδιοκτησία. Επιπλέον, οι άνθρωποι κάνουν το λάθος να πιστεύουν ότι το κράτος είναι επίσης απαραίτητο για την προστασία των ανυπεράσπιστων, των φτωχών και άπορων (μικρο-επενδυτών, απλών καταναλωτών, εργαζόμενων κλπ.), Όμως οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν ότι τα υποτιθέμενα μέτρα προστασίας έχουν το συστηματικό αποτέλεσμα, όπως αποδεικνύει η οικονομική θεωρία, να βλάπτουν σε κάθε περίπτωση ακριβώς εκείνους που ισχυρίζονται ότι προστατεύουν. Έτσι θα εξαφανιζόταν μια από τις πιο πρόχειρες και στείρες δικαιολογίες για την ύπαρξη του κράτους.

Το κράτος επιδιώκει την κοινωνική αναταραχή ώστε να νομιμοποιεί την ύπαρξη του

Ο Rothbard αναφέρει ότι το σύνολο αγαθών και υπηρεσιών που παρέχει το κράτος σήμερα, μπορεί να χωριστεί σε δύο υποσύνολα: σε αγαθά και υπηρεσίες που πρέπει να εξαλειφθούν και σε εκείνα που πρέπει να ιδιωτικοποιηθούν. Είναι σαφές ότι τα αγαθά που αναφέρθηκαν στην παραπάνω παράγραφο ανήκουν στη δεύτερη ομάδα και η εξαφάνιση του κράτους, δεν σημαίνει την εξαφάνιση των αυτοκινητοδρόμων, των νοσοκομείων, των σχολείων, της δημόσιας τάξης κ.λπ. Θα σήμαινε την παροχή τους σε μεγαλύτερη αφθονία, υψηλότερη ποιότητα και σε πιο λογική τιμή (πάντα σε σχέση με το πραγματικό κόστος που πληρώνουν σήμερα οι πολίτες μέσω φόρων).

Επιπλέον, πρέπει να επισημάνουμε ότι τα ιστορικά επεισόδια θεσμικού χάους και κοινωνικής αναταραχής που θα μπορούσαμε να αναφέρουμε (για παράδειγμα πολλές περιπτώσεις κατά τα έτη πριν και κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και της Δεύτερης Δημοκρατίας, ή σήμερα σε ευρείες περιοχές της Κολομβίας ή του Ιράκ) προήλθαν από κενό στην παροχή αυτών των αγαθών, μια κατάσταση που δημιούργησαν τα ίδια τα κράτη, τα οποία ούτε καν με ελάχιστη αποτελεσματικότητα μπορούν να κάνουν αυτό που θεωρητικά πρέπει να κάνουν, σύμφωνα με τους υποστηρικτές τους. Το κράτος δεν επιτρέπει να αναλάβει ο ιδιωτικός επιχειρηματικός τομέας, δεδομένου πως προτιμά την αναταραχή (η οποία επιπρόσθετα φαίνεται να νομιμοποιεί περισσότερο την εξαναγκαστική παρουσία του) ώστε να αποτρέψει την αποσυναρμολόγηση και την ιδιωτικοποίηση του σε όλα τα επίπεδα.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο ορισμός, η απόκτηση, η μετάδοση, η ανταλλαγή και η υπεράσπιση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, τα οποία συντονίζουν και οδηγούν την κοινωνική διαδικασία, δεν απαιτούν έναν οργανισμό με μονοπώλιο στη βία (το κράτος). Αντιθέτως, το κράτος ενεργεί διαρκώς, καταπατώντας πολλούς νόμιμους τίτλους ιδιοκτησίας, η τους υπερασπίζεται ανεπαρκώς, ενώ συστηματικά διαβρώνει την (ηθική και νομική) συμπεριφορά των ανθρώπων, σε σχέση με τα δικαιώματα ατομικής ιδιοκτησίας των άλλων.

Ο νόμος δεν προέρχεται από το κράτος

Το νομικό σύστημα αποτελεί εξελικτική εκδήλωση των γενικών αρχών του δικαίου (ειδικά όσον αφορά την ιδιοκτησία) συμβατού με την ανθρώπινη φύση. Ως εκ τούτου, το κράτος δεν καθορίζει το νόμο (δημοκρατικά ή αλλιώς). Αντ’ αυτού, ο νόμος είναι περιεχόμενο της ανθρώπινης φύσης, αν και ανακαλύπτεται και εδραιώνεται με εξελικτικό τρόπο, με όρους παραδοσιακής κληρονομιάς των γενεών και, κυρίως, ιδεωδώς.

(Παρατηρούμε τη ρωμαϊκή νομική παράδοση, με τον πιο αφηρημένο και ιδεώδη χαρακτήρα της, πόσο ανώτερη είναι από το αγγλοσαξονικό σύστημα του κοινού δικαίου, το οποίο προέρχεται από δυσανάλογη κρατική στήριξη για νομικούς κανόνες ή αποφάσεις.) Οι κρίσεις αυτές, μέσω δεσμευτικής νομολογίας , εισάγουν στο νομικό σύστημα κάθε είδους δυσλειτουργίες που πηγάζουν από τις συγκεκριμένες και επικρατούσες συνθήκες και συμφέροντα σε κάθε περίπτωση.) Ο νόμος είναι εξελικτικός, βασίζεται στα έθιμα και, συνεπώς, προηγείται του κράτους και είναι ανεξάρτητος του. Ο ορισμός και η εξεύρεση του, δεν απαιτεί οποιαδήποτε πρακτόρευση με μονοπώλιο στον εξαναγκασμό.

Το κράτος, όχι μόνο είναι περιττό στον ορισμό του νόμου, είναι επίσης περιττό στο να τον επιβάλει και να τον υπερασπιστεί. Αυτό θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προφανές στις μέρες μας, όταν η χρήση ιδιωτικών εταιρειών ασφάλειας – ακόμη και, παραδόξως, από πολλές κυβερνητικές υπηρεσίες – είναι πολύ σύνηθες φαινόμενο.

Διαθέτουμε την a priori γνώση μιας αναρχοκαπιταλιστικής κοινωνίας

Εδώ δεν είναι ο χώρος για να παρουσιάσουμε λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργούσε η ιδιωτική παροχή των σημερινών «δημόσιων αγαθών» (αν και η έλλειψη της a priori-κης γνώσης του τρόπου με τον οποίο η αγορά θα επιλύσει αμέτρητα συγκεκριμένα προβλήματα, είναι το αφελές, πρόχειρο πρόσχημα, όσων υποστηρίζουν το σημερινό status quo: «καλύτερα ο διάβολος που ξέρουμε από τον διάβολο που δεν γνωρίζουμε»). Στην πραγματικότητα, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε σήμερα ποιες επιχειρηματικές λύσεις θα έβρισκε ένας στρατός επιχειρηματικών οργανισμών για τα συγκεκριμένα προβλήματα – αν τους επιτρεπόταν να το πράξουν. Ωστόσο, ακόμη και ο πιο σκεπτικός άνθρωπος πρέπει να παραδεχτεί ότι γνωρίζουμε σήμερα τον άγνωστο αυτό «διάβολο», την αγορά, που κατευθύνεται από τη δημιουργική επιχειρηματικότητα και λειτουργεί. Λειτουργεί ακριβώς στο βαθμό που το κράτος δεν παρεμβαίνει εξαναγκαστικά σε αυτή την κοινωνική διαδικασία.

Είναι επίσης σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι οι δυσκολίες και οι συγκρούσεις προκύπτουν πάντα και ακριβώς σε περιοχές όπου εμποδίζεται η ελεύθερη, αυθόρμητη τάξη της αγοράς.

Έτσι, ανεξάρτητα από τις προσπάθειες που κατέβαλε ο Gustav de Molinari στην εποχή του, ως και σήμερα, για να φανταστούμε το πώς θα λειτουργούσε ένα αναρχικό – καπιταλιστικό δίκτυο ιδιωτικών υπηρεσιών ασφαλείας και άμυνας, το καθένα προς υποστήριξη περισσότερο ή λιγότερο οριακά εναλλακτικών νομικών συστημάτων, οι θεωρητικοί της ελευθερίας δεν πρέπει ποτέ να ξεχνούν ότι αυτό που μας εμποδίζει να μάθουμε πως θα είναι ένα μέλλον χωρίς κράτος – ο δημιουργικός χαρακτήρας της επιχειρηματικότητας – είναι ακριβώς αυτό που μας προσφέρει την ειρήνη της γνώσης ότι οποιοδήποτε πρόβλημα θα τείνει να ξεπεραστεί, καθώς οι εμπλεκόμενοι θα αφιερώσουν όλη τους την προσπάθεια και τη δημιουργικότητα στην επίλυσή του.

Η οικονομική επιστήμη μας έχει διδάξει, όχι μόνο ότι η αγορά λειτουργεί, αλλά και ότι ο κρατισμός είναι θεωρητικά αδύνατος.

(Συνεχίζεται)

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





 

Δείτε το δεύτερο μέρος

[Excerpted from Property, Freedom and Society: Essays in Honor of Hans-Hermann Hoppe.]

Ο Jesús Huerta de Soto έλαβε διδακτορικά διπλώματα στη νομική (1984) και στις Οικονομικές και Επιχειρηματικές Επιστήμες (1992), από το Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης και από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Διετέλεσε Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Complutense της Νομικής Σχολής της Μαδρίτης από το 1979. Το 1983, ο Huerta de Soto έλαβε το Βραβείο Rey Juan Carlos στα Οικονομικά, το 2005 το Βραβείο Adam Smith του CNE και το 2009 του απονεμήθηκε ένα τιμητικός τίτλος από τον Πανεπιστήμιο Francisco Marroquin. Ο Huerta de Soto είναι επίσης μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της  Mont Pelerin society , μέλος του συντακτικού συμβουλίου της Quarterly Journal of Austrian Economics  και διευθυντής της έκδοσης Procesos demercado :Revista Europea de Economía Política.

  • Αρχική δημοσίευση στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Mises
  • Μετάφραση: «Ελεύθερη Αγορά»

Δείτε σχετικά: