Ανάλυση – Η πραγματική σχέση ανάμεσα στον καπιταλισμό και την μόλυνση του περιβάλλοντος

0
838
To οικο-σοσιαλιστικό αφήγημα υποστηρίζει πως οι χώρες με μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία - και οι πιο ευημερούσες -
To οικο-σοσιαλιστικό αφήγημα υποστηρίζει πως οι χώρες με μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία - και οι πιο ευημερούσες - "εξάγουν" τις ρυπογόνες βιομηχανίες τους στον λιγότερο ελεύθερο τρίτο κόσμο, διατηρώντας παράλληλα μη ρυπογόνους κλάδους στη χώρα τους.Είναι αληθές αυτό;

Υπάρχουν θεωρίες που εξηγούν πώς οι πιο ελεύθερες οικονομικά χώρες, εκτός από το ότι είναι πιο ευημερούσες, τείνουν να παρέχουν μεγαλύτερη φροντίδα στο φυσικό περιβάλλον. Ανάλογα, υπάρχουν θεωρίες που εκθέτουν την αντίθετη σχέση: όσο μεγαλύτερη είναι η οικονομική ελευθερία, τόσο επεκτείνεται η μόλυνση στο περιβάλλον. Και οι δύο θεωρίες βασίζονται σε αντιτιθέμενες απόψεις για τον κόσμο.

 

Του Daniel Fernández

 

Ο καπιταλισμός είναι ασύμβατος με την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Μόνο οι περιοχές με ισχυρό κράτος και περιορισμένη οικονομική ελευθερία, μπορούν να επιτύχουν υψηλές αξιολογήσεις περιβαλλοντικής ποιότητας. Αυτό το αφήγημα επαναλαμβάνεται τόσο συχνά, που ο περισσότερος κόσμος θεωρεί άκριτα, χωρίς περαιτέρω σκέψη, πως είναι αλήθεια.

Αν και αυτές οι δύο τοποθετήσεις συνήθως εξηγούν την μία πλευρά του νομίσματος, υπάρχουν τουλάχιστον δύο ομάδες με αντίθετες θεωρίες:

  1. Η μεγαλύτερη ανάπτυξη και τα μεγαλύτερα επίπεδα κατανάλωσης ασκούν πίεση στις περιβαλλοντικές μεταβλητές. Δεν μπορεί να υπάρξει άπειρη ανάπτυξη σε έναν κόσμο περιορισμένων πόρων. Η οικονομική ελευθερία σημαίνει επίσης ότι οι εταιρείες δεν λαμβάνουν υπόψη τα οικοσυστήματα που καταστρέφουν, προκειμένου να αυξήσουν το μερίδιο αγοράς και τα κέρδη τους. Αυτές οι απόψεις σχετίζονται με την πολιτική οικολογία και τον οικο-σοσιαλισμό.
  2. Η μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία συνεπάγεται μεγαλύτερη ανάπτυξη, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε υψηλότερη περιβαλλοντική ποιότητα, επειδή την απαιτούν οι καταναλωτές. Επιπλέον, η προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, διασφαλίζει την ελαχιστοποίηση της εξωτερικότητας στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Αυτή η άποψη σχετίζεται με τα οικονομικά και τα προγράμματα σπουδών που συνδυάζουν την οικονομία και τον περιβαλλοντισμό .

Για να μάθουμε ποια θεωρία είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα, θα αναλύσουμε τα στοιχεία που αφορούν την οικονομική ελευθερία και αυτά που αφορούν την περιβαλλοντική ποιότητα.

Τι μας λένε τα δεδομένα;

Όταν συνδυάζουμε τα δεδομένα περιβαλλοντικής ποιότητας με τα δεδομένα της οικονομικής ελευθερίας, βλέπουμε ότι η ιστορία είναι πολύ διαφορετική από την διαδεδομένη των οικο-σοσιαλιστών. Οι χώρες με την μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία, είναι εκείνες με την υψηλότερη περιβαλλοντική ποιότητα. Δεν φαίνεται να υπάρχει ανταλλαγή περιβαλλοντικής ποιότητας προς όφελος της οικονομικής ανάπτυξης – μάλλον, φαίνεται το αντίθετο.

Εάν κατατάξουμε τις χώρες από τις πιο οικονομικά ελεύθερες στις λιγότερο οικονομικά ελεύθερες (κατά τεταρτημόρια) παρατηρούμε πως οι χώρες με την υψηλότερη οικονομική ελευθερία κατατάσσονται στις χώρες με τις υψηλότερες βαθμολογίες στον δείκτη περιβαλλοντικών επιδόσεων .

Πηγή: Heritage Foundation. Yale.edu. Δεν υπάρχουν χώρες με βαθμολογία κάτω των 35 μονάδων στον δείκτη ποιότητας περιβάλλοντος.

Το διάγραμμα διασποράς δείχνει πώς η σχέση μεταξύ οικονομικής ελευθερίας και περιβαλλοντικής απόδοσης είναι θετική. Κάθε σημείο στο διάγραμμα αντιπροσωπεύει διαφορετική χώρα.

Πηγή: Heritage Foundation. Yale.edu

Η ανάλυση παλινδρόμησης δείχνει ότι για κάθε αύξηση ενός σημείου στον δείκτη οικονομικής ελευθερίας, υπάρχει ένας δείκτης αυξημένης περιβαλλοντικής απόδοσης κατά 0,96 μονάδες. Ο θετικός συσχετισμός δεν θα μπορούσε να είναι πιο σαφής.

Ωστόσο, η σχέση μεταξύ αυτών των μεταβλητών δεν είναι στατική. Στο τέλος, η περιβαλλοντική ποιότητα θα μπορούσε να επιδεινωθεί ως αποτέλεσμα μακροπρόθεσμων πολιτικών laissez faire . Για το εάν αυτό είναι αλήθεια, εξετάσαμε τον δείκτη περιβαλλοντικής απόδοσης με τον μέσο όρο του δείκτη οικονομικής ελευθερίας τα τελευταία 15 χρόνια. Και πάλι, κάθε σημείο στο διάγραμμα αντιπροσωπεύει διαφορετική χώρα.

Πηγή: Heritage Foundation. Yale.edu

Για μια ακόμη φορά, μπορούμε να παρατηρήσουμε πώς οι χώρες με μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία, καθ ‘όλη τη χρονική διάρκεια, έχουν καλύτερες περιβαλλοντικές επιδόσεις.

Εξαγωγή ρύπων

Μία πιθανή κριτική στην επιχειρηματολογία που παρουσιάστηκε εδώ θα μπορούσε να είναι η εξής: οι χώρες με μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία – και οι πιο ευημερούσες – «εξάγουν» τις ρυπογόνες βιομηχανίες τους στον λιγότερο ελεύθερο τρίτο κόσμο, διατηρώντας παράλληλα μη ρυπογόνους κλάδους στη χώρα τους. Οι μεγάλες εταιρείες που εδρεύουν στον πρώτο κόσμο επωφελούνται από τις αποτυχημένες κυβερνήσεις του αναπτυσσόμενου κόσμου, ρυπαίνοντας αυτές τις χώρες.

Για να δούμε αν ισχύει αυτό, αναμένουμε πως οι χώρες με μεγάλη εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων θα έχουν κακή βαθμολογία στον Δείκτη Περιβαλλοντικών Επιδόσεων. Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει.

Πηγή: World Bank. Yale.edu

Η κριτική φαίνεται να στερείται στοιχείων. Η σχέση μεταξύ των δύο μεταβλητών είναι ανύπαρκτη, το επίπεδο των άμεσων ξένων επενδύσεων δεν προσδιορίζει το επίπεδο των περιβαλλοντικών επιδόσεων. Δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι οι οικονομικά ελεύθερες και πλούσιες χώρες, εξάγουν τη ρύπανση τους μεταφέροντας εταιρείες σε λιγότερο ελεύθερες χώρες. Ωστόσο, μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι οι μεγαλύτερες ξένες άμεσες επενδύσεις «εξάγουν» καλές περιβαλλοντικές πρακτικές στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Εάν αναλύσουμε τις άμεσες ξένες επενδύσεις από χώρες με πολύ υψηλές περιβαλλοντικές επιδόσεις – πάνω από 85 μονάδες στον δείκτη – και χώρες με πολύ κακή περιβαλλοντική απόδοση – κάτω από 50 μονάδες στον δείκτη – βλέπουμε ότι οι πρώτες επενδύουν ελάχιστα στις τελευταίες. Λιγότερο από το 0,1% των άμεσων ξένων επενδύσεων από «καθαρότερες» χώρες πηγαίνουν σε πιο «βρώμικες» χώρες. Από τις 25 «καθαρές» χώρες, οι 14 δεν έχουν ούτε μία επένδυση σε πιο «βρώμικες» χώρες. Από τις 11 εναπομείνασες, μόνο μία υπερβαίνει το 5% των επενδύσεών της προς «βρώμικες» χώρες. Μόνο δύο χώρες διαθέτουν περισσότερο από το 1% των άμεσων ξένων επενδύσεών τους στις πιο «βρώμικες» χώρες.

Ποσοστό άμεσων ξένων επενδύσεων από καθαρές χώρες προς χώρες με χαμηλή ποιότητα περιβάλλοντος. Πηγή: OECD. ONU (Unctad.org)

Εν ολίγοις, οι χώρες που καταστρέφουν το περιβάλλον τους, το κάνουν αυτό μόνες τους, ή με επενδύσεις από χώρες που καταστρέφουν επίσης το δικό τους περιβάλλον. Το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων των «καθαρών χωρών» πηγαίνει προς άλλες «καθαρές» χώρες. Δεν εξάγεται ρύπανση από τις πλούσιες στις φτωχές χώρες.

Τι ισχύει για τις επενδύσεις στην εξόρυξη;

Συχνά λέγεται ότι οι βιομηχανίες εξόρυξης τείνουν να μολύνουν και να υποβαθμίζουν το περιβάλλον περισσότερο από άλλους τομείς. Επιπλέον, αυτοί οι τομείς τείνουν να κατηγορούνται από τα ΜΜE. Ως εκ τούτου, θα μπορούσε να ισχύει ότι οι συνολικές άμεσες ξένες επενδύσεις δεν έχουν σχέση με την περιβαλλοντική ποιότητα, αλλά θα μπορούσε επίσης να ισχύει ότι οι άμεσες ξένες επενδύσεις έχουν συμμετοχή σε βιομηχανίες εξόρυξης, με αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Πηγή: World Bank. Investmentmap.org.

Αυτή τη φορά βλέπουμε μια γραμμή με ελαφρά αρνητική τάση. Ωστόσο, αν εκτελέσουμε μια ανάλυση παλινδρόμησης (η οποία βασίζεται στη γραμμή τάσεων), η σχέση μεταξύ των μεταβλητών δεν είναι στατιστικά σημαντική – με άλλα λόγια, δεν υπάρχει σχέση μεταξύ των μεταβλητών.

Ακόμη και αν υπάρχει μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία στη δικαιούχο επενδύτρια χώρα, μία μεγάλη επένδυση στις βιομηχανίες εξόρυξης, δεν υποβαθμίζει το περιβάλλον.

O συσχετισμός δεν αποτελεί αιτιότητα

Η καλύτερη κριτική σε αυτό το άρθρο θα μπορούσε να διατυπωθεί ως εξής: «πολύ καλά, αλλά τα δεδομένα που εκτίθενται εδώ δεν αποδεικνύουν τίποτα, δείχνουν μόνο συσχετισμούς και δεν δείχνουν αιτιότητα».

Πράγματι, η αιτιότητα εξηγείται από μια θεωρία ή μια σειρά από λογικές σχέσεις που αποσκοπούν στην ένωση διαφορετικών γεγονότων για να δώσουν σχήμα σε ένα περίπλοκο κόσμο που είναι αντιληπτός ως χαοτικός. Με άλλα λόγια, τα δεδομένα δεν μιλούν από μόνα τους, ερμηνεύονται μέσω θεωριών.

Υπάρχουν θεωρίες που εξηγούν πώς οι πιο ελεύθερες οικονομικά χώρες, εκτός από το ότι είναι πιο ευημερούσες, τείνουν να παρέχουν μεγαλύτερη φροντίδα στο φυσικό περιβάλλον. Ανάλογα, υπάρχουν θεωρίες που εκθέτουν την αντίθετη σχέση: όσο μεγαλύτερη είναι η οικονομική ελευθερία, τόσο περισσότερο υποβαθμίζεται το περιβάλλον. Και οι δύο θεωρίες βασίζονται σε αντιτιθέμενες απόψεις για τον κόσμο.

Αυτό που είναι ενδιαφέρον, είναι η σύγκριση αυτών των θεωριών με τα διαθέσιμα δεδομένα. Με τα υπάρχοντα δεδομένα, φαίνεται ότι η θεωρία που είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα είναι αυτή που ισχυρίζεται ότι η περισσότερη οικονομική ελευθερία, παρέχει καλύτερα περιβαλλοντικά αποτελέσματα. Αυτή η σχέση δεν είναι αδιαμφισβήτητη καθώς η καλή περιβαλλοντική ποιότητα εξαρτάται από πολλές άλλες μεταβλητές. Ωστόσο, είναι σαφές ότι καθώς ο καπιταλισμός εξελίσσεται, το περιβάλλον βελτιώνεται.

Συμπέρασμα

Με τα δεδομένα που αναλύσαμε, μπορούμε να δούμε ότι ο καπιταλισμός είναι απόλυτα συμβατός με το περιβάλλον. Όσο μεγαλύτερη είναι η οικονομική ελευθερία, τόσο καλύτεροι είναι οι δείκτες περιβαλλοντικής ποιότητας.

Οι «καθαρότερες» χώρες δεν εξάγουν τη ρύπανση τους με τη μετεγκατάσταση εταιρειών. Στην πραγματικότητα, οι «καθαρότερες» χώρες δεν επενδύουν καν στις «πιο βρώμικες» χώρες.

 

***

 

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.