Συζητώντας με σοσιαλιστές: Επιχειρηματολογία υπέρ του καπιταλισμού

0
3080

Γενικώς, στα social media υπάρχει μία τάση των σοσιαλιστών να επιτίθενται κατά ομάδες σε μεμονωμένα άτομα στοχεύοντας κατά του ήθους τους κυρίως. Σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσουμε να παρέχουμε μία επιχειρηματολογία ώστε να μπορεί ο καθένας ατομικά να δίνει απαντήσεις στα επιχειρήματά τους.

Του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Σίγουρα, όλοι όσοι έχουμε ασπαστεί τον φιλελευθερισμό, τον λιμπερταριανισμό και γενικά τον καπιταλισμό ως το καλύτερο πιθανό σύστημα κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, έχουμε συναντήσει ενστάσεις από τους υποστηρικτές του άκρως αντίθετου πόλου. Του σοσιαλισμού. Γενικώς, στα social media υπάρχει μία τάση των σοσιαλιστών να επιτίθενται κατά ομάδες σε μεμονωμένα άτομα στοχεύοντας κατά του ήθους τους κυρίως. Σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσουμε να παρέχουμε μία επιχειρηματολογία, ώστε να μπορεί ο καθένας ατομικά να δίνει απαντήσεις στα επιχειρήματά τους.

Πριν προχωρήσουμε σε αυτό όμως, πρέπει να ορίσουμε τις έννοιές μας. Πρώτον, καπιταλισμός είναι στην ουσία δύο πράγματα. α) Ιδιοκτησιακά δικαιώματα στα μέσα παραγωγής, β) τήρηση συμβολαίων μέσω εθελοντικών συμφωνιών χωρίς καμία οικονομική παρέμβαση του κράτους. Οποιοσδήποτε άλλος ορισμός θα πρέπει να απορρίπτεται. Σε ένα ντιμπέητ, μία συζήτηση, αν κάποιος δεν ασπαστεί τους ορισμούς που δίνει ο αντίπαλος για όρους που αφορούν την ιδεολογία του, τότε κάθε επιχείρημα είναι καταδικασμένο σε λογικό σφάλμα. Το σφάλμα αυτό λέγεται «αχυράνθρωπος» (strawman argument). Δηλαδή ανακατασκευάζει τις θέσεις του αντιπάλου, κάνοντας τις πιο αδύναμες για να τις καταρρίψει καλύτερα.

Τέλος, όταν αναφερόμαστε σε «σοσιαλιστές» από δω και στο εξής, θα εννοούμε εκείνους που ανήκουν στα εξής ιδεολογικά παρακλάδια: τον μαρξισμό, τον κομμουνισμό, τον αναρχοκομμουνισμό, αναρχοσυνδικαλισμό, εθνικοσοσιαλιστές, φασίστες, σοσιαλδημοκράτες και κοινωνικούς φιλελεύθερους. Με άλλα λόγια, σοσιαλιστής επί του παρόντος είναι εκείνος που στηρίζει αναδιανομή πλούτου και κοινωνικοποίηση μέσων παραγωγής σε μικρό ή μεγάλο βαθμό. Μία σημείωση εδώ: δεν θα επιτεθούμε στην ιδεολογία τους απευθείας, αλλά θα προσπαθήσουμε να αμυνθούμε και να καταρρίψουμε τα επιχειρήματα τους ενάντια στην ελεύθερη αγορά και τον καπιταλισμό. Τίποτα παραπάνω από αυτό.

Ηθικά επιχειρήματα

Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν τα επιχειρήματα τα οποία στοχεύουν σε μία ηθική κατάρριψη του συστήματος του καπιταλισμού. Με άλλα λόγια, ο καπιταλισμός δε θα έπρεπε να είναι το κυρίαρχο σύστημα, διότι πολύ απλά δεν αντιπροσωπεύει τις ανώτερες ηθικές αξίες που θα έπρεπε να έχει ο άνθρωπος. Ας δούμε τα πιο χαρακτηριστικά.

Ο καπιταλισμός οδηγεί στον άκρατο υλισμό

Το επιχείρημα θέτει πως ο άνθρωπος στο σύστημα του καπιταλισμού νοιάζεται περισσότερο για τις υλικές του ανάγκες. Ως εκ τούτου δε δίνει έμφαση σε ανώτερες ανάγκες, οι οποίες είναι κυρίως πνευματικές. Ο άνθρωπος μετατρέπεται σε ένα καταναλωτικό ζώο χωρίς ενδιαφέρον για κάτι «παραπάνω».

Το επιχείρημα έχει εντελώς λάθος βάσεις διότι κάνει μία αυθαίρετη αποσύνδεση της υλικής και της πνευματικής ευχαρίστησης. Αλήθεια, όταν καταναλώνουμε, βιώνουμε μόνο υλική ευχαρίστηση; Είναι ένα ωραίο φαγητό μόνο υλική απολαβή; Γιατί όχι και πνευματική; Η αγορά υλικών προϊόντων έχει και πνευματικές προεκτάσεις. Αισθανόμαστε ευχαρίστηση που ξεφεύγει από την «ποταπότητα» της ύλης. Επίσης, τα αγαθά δεν είναι μόνο υλικά, είναι και πνευματικά. Ένα εισιτήριο για μία συναυλία ή θεατρική παράσταση αποσκοπούν σίγουρα στην πνευματική ευχαρίστηση του ατόμου.

Δεύτερον, υπάρχει και η αυθαίρετη παραδοχή. Γιατί τα υλικά αγαθά θεωρούνται κατώτερα από τα πνευματικά; Ποιο είναι το κριτήριο αυτής της ιεράρχησης πέραν της αυθαίρετης τοποθέτησης του σοσιαλιστή; Γιατί κάποιος που επιδιώκει μόνο υλικές απολαύσεις, κάνει κάτι κατώτερο από αυτόν που επιδιώκει κυρίως πνευματικές;

Τέλος, ο καπιταλισμός δεν βασίζεται στην κατανάλωση, περισσότερο από όσο βασίζεται στην αποταμίευση, στην εγκράτεια και στην επένδυση. Δείτε ένα σχετικό άρθρο εδώ.

Στον καπιταλισμό ο άνθρωπος έχει στόχο το κέρδος. Αυτό είναι ανήθικο.

Αυτή η θέση πάσχει από την ανικανότητα του σοσιαλιστή να δει τον κόσμο όπως είναι. Τον βλέπει ανάποδα. Θεωρεί ότι η φύση του ανθρώπου είναι προϊόν του θεσμού που τον περιβάλλει (εν προκειμένω ο καπιταλισμός). Όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Το ότι ο άνθρωπος είναι φύσει «οπορτουνιστής» είναι και ο λόγος που ο καπιταλισμός (έστω και σε αυτή την ημιτελή μορφή του) είναι το κυρίαρχο σύστημα στον ανεπτυγμένο κόσμο.

Το κέρδος επίσης, έχει πολλές μορφές. Μπορεί να είναι ψυχικό, χρηματικό, συναισθηματικό κ.ο.κ. Προφανώς, οι σοσιαλιστές απομονώνουν το χρηματικό, διότι αυτό βολεύει καλύτερα …Εξάλλου και κατά τη διάρκεια του υπαρκτού σοσιαλισμού, ο άνθρωπος μία χαρά εκδήλωσε την επιθυμία του για κέρδος, αν κρίνουμε από το μέγεθος της μαύρης αγοράς. Επίσης, όλως τυχαίως, ακόμα και εν πλαισίω σοσιαλισμού, το κόμμα κυνηγούσε τους παντός είδους «οπορτουνιστές». Αυτοί πώς εμφανίστηκαν; Αφού μόνο στον καπιταλισμό έχουμε επιθυμία για κέρδος…

Τέλος, αγνοούν πως το κέρδος αποτελεί και στην ουσία μία κοινωνική αναγνώριση της προσφοράς του καπιταλιστή. Ο επιχειρηματίας εκείνος που θα παράσχει το καλύτερο και φτηνότερο προϊόν, κερδίζει και την προτίμηση των καταναλωτών. Αυτή είναι και η ηθική του κέρδους και της επιχειρηματικότητας, και η κοινωνική σημασία του κέρδους.

Στον καπιταλισμό τα πάντα γίνονται για το χρήμα

Ως επέκταση του παραπάνω επιχειρήματος, γίνεται και εστίαση στο χρήμα. Η απάντηση που μπορούμε να δώσουμε εδώ, είναι ότι αυτή η κριτική δεν έχει νόημα. Διότι πρώτον, η επιδίωξη του χρήματος δεν είναι ανήθικη εξ ορισμού. Αυτό αποτυγχάνουν να το δείξουν εξ αρχής. Οπότε και η βάση του επιχειρήματος είναι αυθαίρετη και αφελής. Φυσικά, κάποιοι θα μπορούσαν να επιδιώξουν το χρήμα με βίαιο τρόπο αλλά αυτό, πέραν των περιστασιακών εγκλημάτων, δεν είναι κανόνας.

Δεύτερον, ξεχνάνε ότι το χρήμα είναι ανταλλακτικό μέσο. Δεν ικανοποιεί από μόνο του ανάγκες. Φυσικά υπάρχουν και οι εξαιρέσεις, άνθρωποι που θέλουν το χρήμα ως αυτοσκοπό, αλλά και πάλι, ηθικά, δεν είναι κατακριτέοι όπως είδαμε παραπάνω. Το χρήμα λοιπόν χρησιμοποιείται για την απόκτηση αγαθών, είναι ένα μέσο προς περάτωση σκοπών (means to an end). Δηλαδή, οι σοσιαλιστές θεωρούν ότι το να χρησιμοποιεί κάποιος το χρήμα ως μέσο είναι ανήθικο. Οι ανάγκες μας όμως, πώς θα ικανοποιηθούν;

Το ανώτατο επίπεδο του καπιταλισμού είναι ο φασισμός και ο ιμπεριαλισμός

Αυτός ο ισχυρισμός είναι εντελώς εσφαλμένος. Ας δούμε πρώτα το ότι ο καπιταλισμός εν τέλει θα καταλήξει σε φασισμό. Χαρακτηριστικό στοιχείο το φασισμού είναι η υποταγή σε ένα ανώτερο ιδεώδες (φυλή, πολιτική παράταξη, ιδεολογία). Οι παραγωγικές διαδικασίες λοιπόν ελέγχονται από το εκάστοτε κόμμα. Ακόμα και αν θεωρητικά, ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής είναι ιδιώτες, αυτό δε σημαίνει ότι έχουμε και «ιδιοκτησιακά δικαιώματα». Ας πάρουμε για παράδειγμα την Εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία του Χίτλερ.

Όπως μας λέει ο von Mises:

«…φαινομενικά και κατ΄ ευφημισμό, διατηρείται η ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, η επιχειρηματικότητα και η ελεύθερη συναλλαγή στην αγορά. Είναι μόνο ένα επιφανειακό σύστημα ατομικής ιδιοκτησίας διότι μέσω ενός ολοκληρωμένου συστήματος οικονομικής παρέμβασης και ελέγχου, η επιχειρηματική λειτουργία των ιδιοκτητών ελέγχεται πλήρως από το κράτος.»

 

Με αυτό τον τρόπο, ο von Mises εννοεί ότι οι ιδιοκτήτες καταστημάτων δεν προβλέπουν τα μελλοντικά γεγονότα με σκοπό την κατανομή των πόρων για την επίτευξη κερδών. Όπως ακριβώς και στη Σοβιετική Ένωση, αυτή η επιχειρηματική λειτουργία και η κατανομή των πόρων, συντελείται από μια ενιαία οντότητα, το κράτος, και ο ορθολογικός οικονομικός υπολογισμός καθίσταται έτσι αδύνατος.

Με άλλα λόγια, η ιδιοκτησία υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Αυτό διότι έχουν καταστρατηγηθεί τα βασικά της χαρακτηριστικά. Η ελευθερία στην χρήση της σύμφωνα με τις προσωπικές επιθυμίες του ιδιοκτήτη, η ατομική ευθύνη και η ελεύθερη ανταλλαγή ή συναλλαγή με αυτήν. Θα λέγαμε ότι, όπως ο σοσιαλισμός, έτσι και ο φασισμός, αποτελούν άκρα αντίθετα του καπιταλισμού.

Σύμφωνα με τον von Mises:

«Στη Ναζιστική Γερμανία, οι ιδιοκτήτες ονομαζόταν διευθυντές καταστημάτων ή Betriebsführer. Η κυβέρνηση υποδεικνύει σε αυτούς τους φαινομενικούς επιχειρηματίες τι να παράγουν και πώς, σε ποιες τιμές και από ποιον να αγοράζουν, καθώς και σε ποιον να πουλάνε και σε ποιες τιμές. Η κυβέρνηση καθορίζει τους μισθούς των εργαζομένων και σε ποιον και υπό ποιους όρους θα αναθέτουν τα κεφάλαια τους οι καπιταλιστές. Η ελεύθερη συναλλαγή δεν είναι παρά μια ψευδαίσθηση. Καθώς όλες οι τιμές, οι μισθοί και τα επιτόκια καθορίζονται από τις αρχές, αποτελούν μόνο τιμές, μισθούς και επιτόκια κατ΄ ονομασία. Στην πραγματικότητα, είναι απλώς ποσοτικοί όροι ολοκληρωτικών εντολών που καθορίζουν τα εισοδήματα, την κατανάλωση και το βιοτικό επίπεδο κάθε πολίτη. Το κράτος και όχι οι καταναλωτές, κατευθύνει την παραγωγή. Η κεντρική αρχή διαχείρισης της παραγωγής είναι ανώτατη. Όλοι οι πολίτες δεν είναι τίποτα άλλο παρά κρατικοί υπηρέτες. Πρόκειται για σοσιαλισμό με εξωτερική εμφάνιση καπιταλισμού. Ορισμένες «ταμπέλες» της καπιταλιστικής οικονομίας διατηρούνται, αλλά εννοούν κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που εννοούν στην οικονομία της αγοράς.»

 

Στην ουσία λοιπόν, η ιδιοκτησία, το κύριο χαρακτηριστικό του καπιταλισμού, έχει εξαφανιστεί. Αντιθέτως, θα λέγαμε ότι αυτή ακριβώς η πρακτική είναι…σοσιαλιστική. Και οι δύο ιδεολογίες βάλουν κατά των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων. Άρα ο καπιταλισμός δεν έχει καμία σχέση με τον φασισμό.

Η κατηγορία περί ιμπεριαλισμού είναι και αυτή εντελώς αφελής. Το επιχείρημα στην ουσία είναι το εξής. Ο σοσιαλιστής βλέπει που τείνει το οικονομικό σύστημα της χώρας που κάνει ιμπεριαλισμό και κάνει την σύνδεση μεταξύ αυτού και του καπιταλισμού. Είναι το κλασικό σφάλμα του «η συσχέτιση δεν αποδεικνύει και αιτιότητα». Το ότι κάποια κράτη έχουν το καπιταλιστικό σύστημα ως οικονομική τους δομή, δε σημαίνει ότι αυτή είναι και η αιτία για τον ιμπεριαλισμό. Πώς το γνωρίζουμε αυτό; Μα, διότι και η σοσιαλιστική Σοβιετική Ένωση άσκησε επεκτατικούς πολέμους, προσάρτησε χώρες και άσκησε άκρατο ιμπεριαλισμό! Εισέβαλε στην Πολωνία και τη Φινλανδία και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στην Τσεχοσλοβακία ενώ στα πιο πρόσφατα χρόνια εισέβαλε στο Αφγανιστάν. Μόνο αυτό μας αρκεί για να καταρρίψουμε τη συσχέτιση καπιταλισμού και ιμπεριαλισμού. Έχουμε δηλαδή και σοσιαλιστικά αντιπαραδείγματα.

Αντιθέτως, θα μπορούσαμε να κάνουμε καλύτερη υπόθεση εργασίας, αν ανάξουμε τον ιμπεριαλισμό στην ύπαρξη κράτους. Πράγματι, θα δούμε, ότι κράτη τα οποία εισέβαλαν ή αναμείχθηκαν στην πολιτική άλλων κρατών (αυτός είναι και ο ορισμός του ιμπεριαλισμού), ήταν ή είναι πολύ παρεμβατικά στις οικονομίες τους. Αμερική, Ναζιστική Γερμανία, Κίνα, Ιαπωνία, είχαν (στις ανάλογες περιόδους) εξαιρετικά παρεμβατικά κράτη. Η κρατική παρέμβαση τείνει να διαστρεβλώνει την οικονομία. Να την κάνει να ασφυκτιά. Επομένως, ο πόλεμος θεωρείται ως μία καλή λύση για να κινηθεί ξανά η αγορά και να κατακτηθούν νέες αγορές ώστε και να φορολογηθούν. Η αιτία του ιμπεριαλισμού, εκτός από την παράνοια μερικών ηγετών, είναι και η…σοσιαλιστική πρακτική των κρατών αυτών στην εγχώρια οικονομία.

Σημείωση

Μία παρατήρηση γενικά που μπορούμε να κάνουμε, είναι ότι κάθε κράτος μπορεί να έχει τους δικούς του λόγους για να επιτεθεί ή να επηρεάσει την πολιτική άλλων κρατών. Οι εναλλακτικές είναι πάρα πολλές εδώ, μία για κάθε κράτος ξεχωριστά θα λέγαμε. Επίσης, εντυπωσιακό είναι και το διπλό στάνταρ των σοσιαλιστών όταν αναφερόμαστε στον Σοβιετικό ιμπεριαλισμό. Εκεί ο ιμπεριαλισμός βαφτίζεται «στρατηγική» κίνηση, ανωτέρα βία κ.ο.κ. Ξεχνάνε βέβαια ότι και στον «καπιταλιστικό» ιμπεριαλισμό, στρατηγικές κινήσεις και ανωτέρα βία είναι και όλες οι στρατιωτικές παρεμβάσεις.

Οικονομικά επιχειρήματα

Είναι πολύ ενδιαφέρον το να βλέπει κάποιος φιλελεύθερος ή λιμπερταριανός έναν σοσιαλιστή να φέρνει οικονομικά επιχειρήματα κατά του καπιταλισμού. Εδώ να θυμηθούμε αρχικά τη ρήση του F. Hayek:

«Αν οι σοσιαλιστές γνωρίζανε οικονομικά, δε θα ήταν και σοσιαλιστές».

 

Παρόλα αυτά, μιας και γενικά σε τέτοιες «αναμετρήσεις» υπάρχει και κόσμος που παρακολουθεί και δε γνωρίζει οικονομικά, συχνά τείνουν να κερδίζουν τους παρευρισκόμενους. Οπότε θεωρούμε χρέος μας να σας εξοπλίσουμε με την κατάλληλη επιχειρηματολογία.

Ο καπιταλισμός τείνει να δημιουργεί ανισότητες. Η ισότητα στο καπιταλιστικό σύστημα είναι αδύνατη.

Αυτό είναι ένα πολύ ενδιαφέρον επιχείρημα. Πρώτον, διότι έχει εν μέρει δίκιο. Όντως σε ένα σύστημα ελεύθερης αγοράς, η απόλυτη ισότητα δε θα επιτευχθεί ποτέ. Γιατί; Διότι, κάθε άτομο πρώτον ξεκινά τη σταδιοδρομία του από διαφορετική αφετηρία. Αλλιώς θα ξεκινήσει ο γιος ενός πλούσιου επιχειρηματία, αλλιώς ενός υπαλλήλου. Άλλες ικανότητες έχει το ένα άτομο, άλλες το άλλο. Επίσης, το κυριότερο, οι καταναλωτές δεν τείνουν να διανείμουν τη χρηματική τους ψήφο ισότιμα. Αυτό εξηγεί γιατί άλλοι επιχειρηματίες τα καταφέρνουν καλύτερα από άλλους.

Παρόλα αυτά, το ότι η απόλυτη ισότητα δεν είναι επιτεύξιμη στον καπιταλισμό, δε σημαίνει ότι είναι γενικώς επιτεύξιμη. Ο συλλογισμός είναι πολύ απλός. Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι κάθε παιδί ξεκινά από την ίδια αφετηρία, υπάρχουν άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την πορεία του. Πρώτον, κάθε παιδί θα έχει διαφορετικές ικανότητες, διαφορετική προσωπικότητα και θα κερδίσει διαφορετική αντιμετώπιση από τους ανθρώπους γύρω του. Ακόμα όμως και αν μπορούσαμε να εγγυηθούμε απολύτως όμοια ανατροφή των παιδιών, αυτή θα διέφερε καθώς κάθε κρατικός υπάλληλος που θα την αναλάμβανε, θα ήταν και διαφορετικός σε ικανότητες. Η απόλυτη ισότητα είναι ένα σκεπτικό το οποίο δεν μπορεί να συλληφθεί νοητικά. Επομένως, αφού δεν υπάρχει «μαθηματική» φόρμουλα γι’ αυτό, είναι και ένας αδύνατος στόχος.

Επίσης, θεωρούν την ισότητα ως κάτι ηθικό (γι’ αυτό και την προασπίζονται εξάλλου). Αυτό είναι ένα λογικό άλμα. Πρώτον, σύμφωνα με ποιον είναι η απόλυτη ισότητα ηθική; Και δεύτερον πρέπει κάπως να απαντήσουν σε αυτό το αντεπιχείρημα. Εφόσον η ισότητα είναι ηθική, τότε και η προσπάθεια επιβολής της θα είναι ηθική. Όμως, ο απόλυτος εξισωτισμός, δίνει κίνητρα σε παραγωγικούς ανθρώπους να μην παράξουν και σε μη-παραγωγικούς να παρασιτήσουν. Το συνολικό κοινωνικό όφελος θα μειωθεί καθώς θα μειωθεί η παραγωγικότητα (μιας και από τους παραγωγικούς θα δίνεις στους μη-παραγωγικούς). Πώς μπορεί κάτι τέτοιο να είναι ηθικό από ωφελιμιστική άποψη;

Ο καλύτερος τρόπος για να υπάρξει κάποια πορεία προς ισότητα, είναι το σύστημα ελεύθερης αγοράς. Στην οποία κάθε άτομο μπορεί να εισέλθει και να πουλήσει τις ικανότητές του στον ακριβότερο αγοραστή-καταναλωτή.

Ο καπιταλισμός δημιουργεί κοινωνικές συγκρούσεις, οδηγεί στο ρατσισμό και τις διακρίσεις.

Ακόμα ένα ενδιαφέρον επιχείρημα από την άποψη ότι είναι πραγματικά εντυπωσιακή η προσπάθεια διατύπωσής του. Ο σοσιαλιστής φαντάζομαι θα έχει στο νου διάφορα φαινόμενα όπως την γκετοποίηση πληθυσμιακών ομάδων στις Η.Π.Α, μισογυνιστικές πρακτικές, wage-gaps κ.τ.λ.

Παρόλα αυτά, πάλι έχουμε το ίδιο πρόβλημα «συσχέτισης-αιτίας» όπως και στην περίπτωση του ιμπεριαλισμού. Όχι μόνο αυτό βέβαια. Σεξισμός, διακρίσεις, γκετοποίηση υπάρχει παντού. Σε καπιταλιστικά και σε σοσιαλιστικά κράτη. Για να δούμε τις αιτίες θα πρέπει να εμβαθύνουμε πιο συγκεκριμένα σε κάθε υποπερίπτωση. Είναι εντελώς αυθαίρετος ο ισχυρισμός αυτός.

Αυτό που θα μπορούσαμε να αντιπαρατάξουμε είναι πως η εργασία λειτουργεί ως αποτελεσματικός κοινωνικοποιητικός παράγοντας. Επομένως, μία ελεύθερη αγορά, θα δημιουργούσε περισσότερες θέσεις εργασίας, και η εργασιακή κινητικότητα θα αυξανόταν. Οι μειονότητες θα αποκτούσαν περισσότερες ευκαιρίες αυτοσυντήρησης και ένταξης στις τοπικές κοινωνίες. Αντιθέτως, τα κοινωνικά προγράμματα ένταξης διαστρεβλώνουν τα κίνητρα των ανθρώπων και ωθούν στην γκετοποίηση και τον παρασιτισμό.

Ο καπιταλισμός οδηγεί εκ φύσεως σε μονοπώλια

Ο σοσιαλιστής θα φέρει παραδείγματα μεγάλων εταιριών που έχουν σχηματίσει ολιγοπώλια ή μονοπώλια σε διάφορους τομείς της αγοράς. Εδώ θα πρέπει να τον ρωτήσουμε το εξής. Πώς δημιουργήθηκαν αυτά τα μονοπώλια και ολιγοπώλια; Τι περιθώρια αφήνει το κράτος στον ανταγωνισμό; Δυστυχώς ή ευτυχώς, το να δοθεί μία εμπεριστατωμένη απάντηση, χρειάζεται τόσο ο σοσιαλιστής όσο και εσείς να έχετε καλή γνώση βασικών οικονομικών. Εν συντομία όμως, μπορείτε να αναφέρετε τα τεχνητά κρατικά μονοπώλια (παλιός ΟΤΕ, ΔΕΗ) και το πόσο «αποτελεσματικά» ήταν και είναι πλέον.

Επίσης, ειδικά για τους Μαρξιστές σοσιαλιστές και αναρχοκομμουνιστές, θα μπορούσατε να επισημάνετε το διπλό στάνταρ τους (τα δύο μέτρα και σταθμά τους δηλαδή). Είναι ενάντια των μονοπωλίων και ολιγοπωλίων (προφανώς στην περίπτωση των ολιγοπωλίων δεν μας αναφέρουν τον ιδανικό αριθμό επιχειρήσεων ανά τομέα δραστηριότητας), αλλά θα ήθελαν τα πάντα υπό το μονοπώλιο του κράτους (Μαρξιστές) και υπό το μονοπώλιο μία κολεκτίβας (οι αναρχοκομμουνιστές).

Ο καπιταλισμός ως σύστημα είναι ασταθής και το κράτος είναι αυτό που τον σώζει από τις κρίσεις του.

Αυτή η άποψη δείχνει οικονομικό αναλφαβητισμό. Παρόλα αυτά, σύντομη απάντηση δεν μπορεί να δοθεί χωρίς ο συζητητής μας να έχει ένα οικονομικό υπόβαθρο. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να παραδεχτούμε ότι η εναλλαγή από τον έναν κύκλο στον άλλον (δηλαδή η μετακίνηση παραγωγικών συντελεστών σε πιο κερδοφόρες δραστηριότητες και η σχετική ύφεση που την συνοδεύει) είναι αποτέλεσμα των εναλλαγών στα γούστα μας και τις προτιμήσεις μας ως καταναλωτές. Τα ίδια προβλήματα θα αντιμετώπιζε θεωρητικά και ένα σοσιαλιστικό κράτος, αν ήθελε να ικανοποιεί τις ανάγκες των υπηκόων του. Αλίμονο όμως, δεν μπορεί να μετατοπίσει τους συντελεστές όπως το κάνει μία επιχείρηση. Οπότε εδώ έχουμε ακόμα ένα λογικό σφάλμα «δύο μέτρων και σταθμών» στην ουσία.

Κοίτα τι γίνεται στην Αφρική και στον υποανάπτυκτο κόσμο…

Τι ακριβώς γίνεται σε αυτές τις περιοχές; Η παραγωγικότητά τους είναι πάρα πολύ χαμηλή. Τόσο χαμηλή που δεν καλύπτονται επαρκώς οι ανάγκες τους. Εδώ μπορούμε να θέσουμε ένα ερώτημα προς τον σοσιαλιστή. Τι θα ήταν καλύτερο; Να συντηρούσαμε τις περιοχές εκείνες με τον εδώ παραγόμενο πλούτο ή να αυξανόταν η παραγωγικότητα των ανθρώπων εκεί μόνιμα; Αν απαντήσει το δεύτερο, τότε μπορούμε να επισημάνουμε ότι στόχος του καπιταλισμού είναι η αύξηση της παραγωγής και του κέρδους. Άρα, περισσότερος καπιταλισμός και λιγότεροι κρατικοί φραγμοί θα βοηθούσαν τις χώρες της Αφρικής λόγου χάρη. Αν απαντήσει το πρώτο, τότε θα έπρεπε να τον προτρέψουμε να κάνει κάτι γι’ αυτό. Να γίνει νονός ενός παιδιού μέσω της Unicef για παράδειγμα. Εκ του ασφαλούς να ζητάς φιλανθρωπία πληρωμένη με τα λεφτά των άλλων, είναι μία τουλάχιστον υποκριτική στάση.

Λοιπά θέματα

Μερικά θέματα που εγείρει ένας οπαδός του σοσιαλισμού αλλά είναι αρκετά πολύπλοκα για την επιδερμική σχετικά ανάλυση που κάνουμε εδώ είναι και τα εξής: η παιδική εργασία, η συσσώρευση πλούτου σε μικρά ποσοστά ανθρώπων και η μόλυνση του περιβάλλοντος.

Γρήγορες απαντήσεις θα μπορούσαν να είναι: α) η παιδική εργασία είναι χαρακτηριστικό υποανάπτυκτων περιοχών. Όταν η παραγωγικότητα των γονιών ανεβαίνει μαζί με την ικανότητα αποταμίευσης, τα παιδιά αποσύρονται από την αγορά εργασίας και στρέφονται προς την εκπαίδευση. Η ποινικοποίηση της παιδικής εργασίας εκεί, οδηγεί τα παιδιά στην παρανομία και σε χειρότερες εργασίες: πορνεία, ναρκωτικά κ.ο.κ. Η λύση είναι η απελευθέρωση της αγοράς και η αναπόφευκτη αύξηση της παραγωγικότητας που αυτό θα φέρει.

β) Η συσσώρευση πλούτου δεν είναι κάτι ανησυχητικό. Γιατί; Γιατί ο πλούτος δεν είναι το χρήμα ούτε τα μέσα παραγωγής καθεαυτά. Πλούτος παράγεται με την ανταλλαγή αγαθών και την αύξηση της ωφέλειας που προκύπτει. Κάποιος γίνεται πιο πλούσιος όταν αποκτά ένα αγαθό που θέλει δίνοντας κάτι που δεν θέλει. Με άλλα λόγια ο πλούτος δεν είναι «παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος» (zero sum game). Πλούτος παράγεται. Και παράγεται περισσότερος στις ελεύθερες παρά στις κρατιστικές αγορές.

γ) Η μόλυνση του περιβάλλοντος δεν είναι καπιταλιστικό φαινόμενο. Στην Ε.Σ.Σ.Δ δεν υπήρχε καμία απολύτως πρόνοια για το θέμα. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου, ότι τα προβλήματα αυτά μεταφέρθηκαν και στην νυν Ρωσία από το καθεστώς εκείνο. Άρα, μιας και έχουμε σοσιαλιστικά αντιπαραδείγματα, η ταύτιση καπιταλισμού με την περιβαλλοντική μόλυνση, είναι ένα διπλό στάνταρ και εδώ.

Κλασικές τακτικές διαλεκτικές τακτικές των σοσιαλιστών

Εδώ θα απαριθμήσω μερικές κλασικές και «ύπουλες» τακτικές που έχω δει κατά καιρούς σε διαλόγους μου με σοσιαλιστές.

Οι «πυρκαγιές» 

Ή πιο απλά, «ανοίγω εκατό διαφορετικά θέματα σε πέντε μου λέξεις και σε αφήνω να ψάχνεσαι με ποιο θα πρωτο-ασχοληθείς». Είναι πολύ κλασική τακτική και έχει ως σκοπό τον αποπροσανατολισμό. Το καλό είναι εδώ ότι πολλές φορές δε θυμούνται και οι ίδιοι ποια θέματα έχουν ανοίξει, οπότε εδώ υπάρχουν δύο επιλογές. Διαλέγουμε τα πιο εύκολα προς απάντηση και αγνοούμε όλα τα υπόλοιπα, ή δίνουμε μία γενική απάντηση που να καλύπτει όσα περισσότερα γίνεται ταυτόχρονα. Αυτά βέβαια, μόνο αν υπάρχει το κουράγιο να ασχοληθεί κάποιος.

Επιθέσεις στο ήθος

Συνήθως, ελλείψει επιχειρημάτων, ένας σοσιαλιστής θα επιτεθεί στο ήθος μας. Φυσικά, μπορεί να το κάνει και χωρίς ύβρεις. Θα χρησιμοποιήσει οποιαδήποτε πληροφορία έχει για εμάς. Το επάγγελμά μας, την προσωπική μας ζωή ή και το επίπεδο ακαδημαϊκής μας μόρφωσης. Η καλύτερη λύση εδώ είναι απλά να αγνοηθούν όλες οι επιθέσεις. Αν υπάρχει κρυμμένο κάποιο επιχείρημα, ας απαντηθεί μόνο αυτό. Δεν αξίζει τον κόπο η αλληλοπροσβολή, εκτός και αν αυτός είναι και ο επιδιωκόμενος στόχος.

Προσωπικές μαρτυρίες

Το πιο σύνηθες. Θα αναφερθούν παραδείγματα από την προσωπική ζωή του συνομιλητή, τα οποία αποδεικνύουν μια και καλή στους πλανεμένους καπιταλιστές, το πόσο άδικο έχουν. Αυτό αντιμετωπίζεται εύκολα. Συνήθως, δεν μπορούμε να πούμε αν ψεύδεται ή όχι. Οπότε μπορούμε να κάνουμε το ίδιο φέρνοντας δικά μας παραδείγματα ακόμα και φτιαχτά. Εναλλακτικά, μπορούμε να αναφέρουμε ότι οι ανεκδοτικές διηγήσεις δεν μας αφορούν και να προσπελάσουμε αυτόν τον τρόπο επιχειρηματολογίας αναίμακτα.

Επίκληση στη δημοφιλία

«Τόσοι άνθρωποι θεωρούν τον καπιταλισμό σαθρό…άρα και είναι». Πολλοί άνθρωποι θεωρούν και ότι η γη είναι επίπεδη. Είναι όμως; Αυτό είναι ρητορικό τρικ που προσπαθεί να τοποθετήσει την άποψή κάποιου υπό το βάρος της πολυπληθέστερα εκφρασμένης κριτικής. Υπάρχει βέβαια ανταπάντηση, παρόλο που αυτή η τακτική είναι (όπως και οι προηγούμενες) ένα λογικό σφάλμα. Ρουμανία, Εσθονία, Τσεχία, Βουλγαρία, κράτη τα οποία άφησαν το κομμουνιστικό τους παρελθόν πίσω και πλέον πρωτοστατούν στην φιλελευθεροποίηση των οικονομιών του πρώην ανατολικού μπλοκ. Άρα, μπορούμε να ισχυριστούμε το ίδιο από την ανάποδη, ότι ακόμα και πρώην σοσιαλιστικές χώρες, έχουν αποκηρύξει τον κομμουνισμό. Αυτός, γιατί ακόμα περιμένει;

Από τη θεωρία στην πράξη

Τα παραπάνω είναι στην ουσία μία προσπάθεια να δοθεί βοήθεια στην επιχειρηματολογία εναντίων σοσιαλιστών σε ασήμαντες καφενειακές συζητήσεις και στα social media. Σε καμία περίπτωση δε θα αρκούσαν για ένα καλό ντιμπέητ με κάποιον πολύ διαβασμένο αριστερό. Παρόλα αυτά, διαβασμένοι αριστεροί που συχνάζουν ακριβώς στα καφενεία και στα social media σπάνια θα βρεθούν. Οπότε είναι σχετικά εύκολο να αντιπαραβάλει κάποιος τα επιχειρήματά αυτά.

Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις, όπου κάτι τέτοιο δεν αξίζει καν τον κόπο. Για παράδειγμα στην περίπτωση που αρχίσει επίθεση στο ήθος μας ή μας επιτεθούν πολλοί σοσιαλιστές ταυτόχρονα. Εκεί δεν έχει νόημα η αντιπαράθεση, καθώς αυτό το κολεκτιβιστικό πνεύμα που τους διακατέχει, είναι αρκετό ώστε να ανατροφοδοτήσει την πεποίθησή τους, ότι έχουν και κάποιο επιχείρημα, που να αξίζει τον κόπο.

Θα πρέπει δηλαδή κάποιος εν τέλει, και πριν αρχίσει η συζήτηση, να ξεκαθαρίσει στον εαυτό του, αν όντως αυτό το «πινγκ-πονγκ» γενικά αξίζει τον κόπο. Προσωπικά πλέον, το βρίσκω πολύ ψυχοφθόρο.

Επίλογος

Θεωρούμε ότι φτιάξαμε έναν καλό οδηγό «επιβίωσης» για συζητήσεις με σοσιαλιστές, και ελπίζουμε να δώσαμε, έστω και επιφανειακά μερικές εξηγήσεις σε αμφιβολίες που ίσως και να είχατε για τις πεποιθήσεις σας.

Καλή τύχη λοιπόν, στο να φέρετε κάποιον σοσιαλιστή με το μέρος μας. Μην ξεχνάτε πάνω απ’ όλα όμως, ότι κάτι τέτοιο μπορεί και να μην αξίζει την όλη κούραση και αγανάκτηση. Καπιταλιστές είστε, φροντίστε και τον εαυτό σας.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε σχετικά: