Ο Carl Menger και η Αυστριακή επανάσταση στα οικονομικά

0
1188
Χρήμα
Ο Carl Menger (1840-1921) διατύπωσε πρώτος τη θεωρία προέλευσης του χρήματος. Αργότερα, το 1912 ο Ludwig von Mises συμπλήρωσε τη θεωρία εξηγώντας την αξία του χρήματος βάσει της οριακής ωφέλειας (marginal utility) και της αναγωγής της αγοραστικής του δύναμης για το μέλλον από την αγοραστική του δύναμη στο παρελθόν.

Ένας λόγος για τον οποίο η θεωρία της εργασίας εξακολουθεί να αποτελεί σιωπηρή εξήγηση της αξίας σε πολλούς κλάδους, είναι επειδή βασίζονται στον πιο διάσημο υποστηρικτή αυτής της θεωρίας: τον Karl Marx.

 

Του Steven Horwitz
Απόδοση Ευθύμης Μαραμής

Εισαγωγή

Πολλοί μαθητές, είναι πεπεισμένοι ότι πρέπει να λαμβάνουν καλύτερους βαθμούς στα γραπτά για τα οποία έχουν ξοδέψει πολύ χρόνο γράφοντας τα. Δεν αποτελεί πεποίθηση σχετικά με την ποιότητα των εν λόγω γραπτών. Είναι μια πεποίθηση σχετική με τις ατέλειωτες ώρες που ξοδεύτηκαν στο γράψιμο τους.

Αυτή η θεμελιώδης παρεξήγηση σχετικά με την αξία της εργασίας βρίσκεται στο επίκεντρο της μαρξιστικής κριτικής εις βάρος του καπιταλισμού.

Το κέντρο των πάντων

Για χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι ήταν σίγουροι ότι η γη ήταν το κέντρο του σύμπαντος και ο ήλιος περιστρεφόταν γύρω από αυτήν. Με την έλευση της συστηματικής έρευνας, οι επιστήμονες έπρεπε να αναπτύξουν όλο και πιο σύνθετες εξηγήσεις επειδή οι παρατηρήσεις τους για το σύμπαν δεν ταίριαζαν με αυτή την υπόθεση. Όταν ο Κοπέρνικος και άλλοι προσέφεραν μια εναλλακτική εξήγηση που ήταν σε θέση να επεξηγήσει τα παρατηρούμενα γεγονότα και το έκαναν σαφέστερα και πιο σύντομα, το ηλιοκεντρικό μοντέλο θριάμβευσε. Η επανάσταση του Κοπέρνικου άλλαξε την επιστήμη για πάντα.

Υπάρχει μια παρόμοια ιστορία στα οικονομικά. Για εκατοντάδες χρόνια, πολλοί οικονομολόγοι πίστευαν ότι η αξία ενός αγαθού εξαρτιόταν από το κόστος παραγωγής του. Συγκεκριμένα, πολλοί συνυπέγραψαν τη θεωρία της αξίας της εργασίας, η οποία ισχυριζόταν ότι η αξία ενός αγαθού προέρχεται από την ποσότητα της εργασίας που διοχετευόταν στην κατασκευή του.

Όπως η γεωκεντρική άποψη του σύμπαντος, έτσι και η εργασιακή θεωρία της αξίας είχε κάποια επιφανειακή αξιοπιστία, καθώς συχνά φαίνεται ότι τα αγαθά που περιλαμβάνουν περισσότερη εργασία έχουν μεγαλύτερη αξία. Ωστόσο, όπως και στην αστρονομία, η θεωρία έγινε ολοένα και πιο περίπλοκη καθώς προσπαθούσε να εξηγήσει ορισμένες προφανείς ενστάσεις. Ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1870, τα οικονομικά είχαν τη δική τους εκδοχή της επανάστασης του Κοπέρνικου, καθώς η υποκειμενική θεωρία της αξίας έγινε η προτιμώμενη εξήγηση για την αξία των αγαθών και των υπηρεσιών.

Σήμερα, η εργασιακή θεωρία της αξίας έχει μόνο ελάχιστο αριθμό υποστηρικτών μεταξύ των επαγγελματιών οικονομολόγων, αλλά παραμένει πολύ δημοφιλής σε άλλους ακαδημαϊκούς κλάδους όταν αναφέρονται σε οικονομικά ζητήματα, καθώς και στο ευρύ κοινό. (Η εργασιακή θεωρία των βαθμών είναι, όπως προαναφέρθηκε, ιδιαίτερα δημοφιλής μεταξύ των φοιτητών).

Το φάντασμα του Karl Marx (και του Adam Smith)

Ένας λόγος για τον οποίο η θεωρία εξακολουθεί να αποτελεί σιωπηρή εξήγηση της αξίας σε πολλούς άλλους κλάδους, είναι επειδή βασίζονται στον πιο διάσημο υποστηρικτή της θεωρίας για την κατανόηση της οικονομίας: τον Karl Marx. Ο Marx δεν ήταν ο μόνος οικονομολόγος που κατείχε αυτή την άποψη, ούτε η εργασιακή θεωρία της αξίας υποστηριζόταν μόνο από τους σοσιαλιστές. Ο Adam Smith, επίσης, πίστευε σε μια κάπως πιο αδύναμη εκδοχή αυτής της θεωρίας.

Για τον Μαρξ, η θεωρία αυτή ήταν στο επίκεντρο της άποψης του για τα προβλήματα του καπιταλισμού. Το επιχείρημα ότι ο καπιταλισμός εκμεταλλεύεται τους εργαζόμενους εξαρτιόταν ουσιαστικά από την αντίληψη ότι η εργασία ήταν η πηγή κάθε αξίας και ότι, ως εκ τούτου, τα κέρδη των καπιταλιστών «αποσπόταν» από τους εργαζόμενους που τα «δικαιούταν». Η έννοια της αλλοτρίωσης του Μαρξ επικεντρώθηκε στην κεντρικότητα της εργασίας που μας κάνει ανθρώπους και στους τρόπους με τους οποίους ο καπιταλισμός κατέστρεφε την ικανότητά μας να απολαύσουμε το έργο μας και να ελέγξουμε τις συνθήκες υπό τις οποίες δημιουργήσαμε αξία. Χωρίς την εργασιακή θεωρία της αξίας, δεν είναι ξεκάθαρο το πόσο σημαντική είναι η κριτική του Μαρξ για τον καπιταλισμό.

Μέρος του προβλήματος για τον Μαρξ και άλλους που αποδέχτηκαν τη θεωρία, ήταν ότι υπήρχαν τόσες πολλές προφανείς αντιρρήσεις που έπρεπε να κατασκευάσουν πολύπλοκες εξηγήσεις για να τις αντιμετωπίσουν. Τι γίνεται, για παράδειγμα, με την αξία της γης ή άλλων φυσικών πόρων; Τι γίνεται με τα μεγάλα έργα τέχνης που παράγονται με μικρή ποσότητα εργασίας, αλλά επιφέρουν εξαιρετικά υψηλές τιμές; Τι γίνεται με τις διαφορές στα επίπεδα δεξιοτήτων των ατόμων, πράγμα που σήμαινε ότι υπήρχαν διαφορετικά χρονικά διαστήματα για την παραγωγή του ίδιου αγαθού;

Οι κλασσικοί οικονομολόγοι, συμπεριλαμβανομένου του Μαρξ, προσέφεραν εξηγήσεις για όλες αυτές τις προφανείς εξαιρέσεις, αλλά, όπως και οι όλο και πιο περίπλοκες εξηγήσεις των θεωρητικών γεωκεντρικών, άρχισαν να αισθάνονται ad hoc και οδήγησαν τους ανθρώπους να ψάξουν για μια καλύτερη εξήγηση.

Η Αυστριακή επανάσταση

Στα οικονομικά, αυτή η απάντηση ήρθε όταν, όπως και με τον Κοπέρνικο, πολλοί οικονομολόγοι συνειδητοποίησαν ότι η παλιά ερμηνεία ήταν ακριβώς αντίστροφη. Αυτή η σημείωση ήταν σαφέστερη στο έργο του Carl Menger, του οποίου οι «Αρχές Οικονομικής επιστήμης» όχι μόνο πρόσφεραν μια νέα εξήγηση για τη φύση της οικονομικής αξίας, αλλά και ίδρυσαν την Αυστριακή Οικονομική Σχολή.

Αυτό που υποστήριξαν ο Menger και άλλοι, ήταν ότι η αξία είναι υποκειμενική. Δηλαδή, η αξία ενός αγαθού δεν καθορίζεται από τις φυσικές εισροές, συμπεριλαμβανομένης της εργασίας. Αντ ‘αυτού, η αξία ενός αγαθού προκύπτει από τις ανθρώπινες αντιλήψεις της χρησιμότητάς του, όσον αφορά συγκεκριμένους σκοπούς που είχαν οι άνθρωποι σε ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο. Η αξία δεν είναι κάτι αντικειμενικό και υπερβατικό. Είναι μια συνάρτηση του ρόλου που διαδραματίζει ένα αντικείμενο ως μέσο εξυπηρέτησης στόχων οι οποίοι αποτελούν μέρος ανθρώπινων σχεδίων.

Έτσι, σύμφωνα με τους υποκειμενιστές, η γη δεν είχε αξία λόγω της εργασίας που διοχετευόταν στο όργωμα της, αλλά επειδή οι άνθρωποι πίστευαν ότι θα μπορούσε να συμβάλει στην ικανοποίηση κάποιας άμεσης δικής τους επιθυμίας (όπως η καλλιέργεια φυτών για φαγητό) ή ότι θα συνέβαλε έμμεσα σε άλλους σκοπούς με τη χρησιμοποίηση των καλλιεργειών για την πώληση τους στην αγορά. Τα έργα τέχνης είχαν αξία επειδή πολλοί άνθρωποι έβρισκαν ότι είναι όμορφα ανεξάρτητα από το πόσο πολύ ή πόσο λίγο εργάστηκε κάποιος για να τα παραγάγει. Με την αξία να καθορίζεται βάσει των ανθρώπινων κρίσεων ωφελιμότητας, οι διακυμάνσεις στην ποιότητα της εργασίας δεν αποτελούσαν κανένα πρόβλημα για την εξήγηση της αξίας.

Στην πραγματικότητα, η οικονομική αξία είναι μια εντελώς ξεχωριστή κατηγορία από άλλες μορφές αξίας, όπως η επιστημονική αξία για παράδειγμα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι πληρώνουν χρήματα για να τους παράσχει κάποιος ένα πλήρες ωροσκόπιο, ακόμα και αν η αστρολογία δεν έχει καμία απολύτως επιστημονική αξία. Αυτό που έχει σημασία για την κατανόηση της οικονομικής αξίας, είναι η αντίληψη της χρησιμότητας στην επιδίωξη ανθρώπινων σκοπών και σχεδίων, όχι κάποια «αντικειμενική» αξία του αγαθού ή της υπηρεσίας.

Καταρρίπτoντας τον Marx

Αλλά η πραγματική επανάσταση στα οικονομικά, ανάλογη αυτής του Κοπέρνικου, ήταν το πως σχετίζεται η υποκειμενική θεωρία της αξίας, με την αξία της εργασίας. Αντί να βλέπουμε την αξία των παραγόμενων αγαθών (outputs) να καθορίζεται από την αξία των εισροών (inputs) όπως η εργασία, η υποκειμενική θεωρία της αξίας έδειξε ότι συμβαίνει το αντίστροφο: η αξία των εισροών όπως η εργασία, καθοριζόταν από την αξία των παραγόμενων αγαθών.

Η υψηλή εμπορική αξία των καλά μαγειρεμένων τροφίμων, δεν είναι αποτέλεσμα της αξίας της εργασίας του σεφ. Αντίθετα, η εργασία του σεφ είναι πολύτιμη ακριβώς επειδή είναι σε θέση να παράγει τρόφιμα, τα οποία το κοινό βρίσκει ιδιαίτερα νόστιμα ή υγιεινά.

Από αυτή την άποψη, η εργασία ανταμείβεται σύμφωνα με την ικανότητά της να παράγει πράγματα που εκτιμούν οι άλλοι. Όταν εξεταστούν έπειτα οι τρόποι με τους οποίους η εργασία συνδυασμένη με το κεφάλαιο δίνει τη δυνατότητα στην εργασία να παράγει αγαθά που οι άνθρωποι εκτιμούν ακόμα περισσότερο, γεγονός που με τη σειρά του αυξάνει την αμοιβή του εργατικού δυναμικού, ολόκληρη η κοσμοθεωρία του Μαρξ ξαφνικά καταρρέει. Το κεφάλαιο δεν εκμεταλλεύεται την εργασία. Αντ ‘αυτού, ενισχύει την αξία της εργασίας δίνοντας στους εργαζόμενους τα εργαλεία που χρειάζονται για να παράγουν ακόμα περισσότερα από τα πράγματα που εκτιμούν οι άνθρωποι.

Κατανοώντας σωστά τον καπιταλισμό, μέσω της υποκειμενικής θεωρίας της αξίας, βλέπουμε πως πρόκειται ουσιαστικά για μια διαδικασία επικοινωνίας μέσω της οποίας οι άνθρωποι προσπαθούν να ανακαλύψουν τον καλύτερο τρόπο για να χρησιμοποιήσουν τους περιορισμένους οικονομικούς πόρους, ώστε να ικανοποιήσουν τις πιο επείγουσες ανάγκες τους. Οι τιμές ανταλλαγής και αγοράς, είναι οι τρόποι με τους οποίους κάνουμε τις υποκειμενικές μας αντιλήψεις για την αξία διαθέσιμες σε άλλους, ώστε να κατανοήσουν πώς μπορούν να μας προσφέρουν καλύτερα, τα πράγματα που εκτιμούμε περισσότερο.

Έχουμε πολλή δουλειά να κάνουμε

Για τους οικονομολόγους, η εργασιακή θεωρία της αξίας έχει περίπου την ίδια ισχύ με την γεωκεντρική άποψη του σύμπαντος. Για το λόγο αυτό, ολόκληρο το θεωρητικό σύστημα του Μαρξ, καθώς και οι επικρίσεις του εις βάρος του καπιταλισμού, είναι εξίσου έωλες υποθέσεις.

Δυστυχώς, πολλοί άνθρωποι, ακαδημαϊκοί εκτός των οικονομικών επιστημών και το ευρύ κοινό, απλά δεν γνωρίζουν την, ανάλογη με του Κοπέρνικου, επανάσταση στα οικονομικά. Η κατάρριψη της εργασιακής θεωρίας της αξίας, παραμένει ένα έργο ισχυρής εντάσεως εργασίας και με ιδιαίτερη αξία.

 

***

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο FEE.org

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.