Οι σημερινοί αντικαπιταλιστές είναι πιο κοντά στον φασισμό από ο,τι νομίζουν

0
367

Οι σύγχρονοι αντικαπιταλιστές εναντιώνονται στο διεθνές εμπόριο, διότι θεωρούν ότι ωφελεί μόνο τους καπιταλιστές. Αυτό ωστόσο είναι λάθος.

 

Του Fabrizio Ferrari

Απόδοση στα Ελληνικά: Νίκος Μαρής

Στο παρασκήνιο της οικονομικής κρίσης που προκλήθηκε από την πανδημία του COVID-19, γινόμαστε μάρτυρες – για άλλη μια φορά – των αυτοαποκαλούμενων οικονομολόγων, ιστορικών, και ειδημόνων, που προσπαθούν να διακηρύξουν την αποτυχία του καπιταλισμού. Οι επικρίσεις τους για την καπιταλιστική οργάνωση της ανθρώπινης συνεργασίας και συνύπαρξης είναι ποικίλες, αλλά υπάρχουν τρία βασικά ρεύματα ιδεολογικών επιθέσεων εναντίον του καπιταλισμού που μου φαίνεται πως εμφανίζονται συχνότερα.

Υπάρχει ένα στοιχείο στον αντικαπιταλισμό που συχνά παραγνωρίζεται: παρόλο που ο αντικαπιταλισμός συνδέεται συνήθως με τον σοσιαλισμό και τα αριστερά κινήματα, μπορούμε να βρούμε την ίδια ακριβώς αντικαπιταλιστική νοοτροπία και στη φασιστική ιδεολογία. Όπως επεσήμανε ο Thomas DiLorenzo στην τελευταία του διάλεξη στο Mises U σχετικά με το θέμα, ο φασισμός είναι απλώς ένα συγκεκριμένο είδος σοσιαλισμού – όπως άλλωστε και ο ίδιος ο κομμουνισμός. Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι οι φασίστες και οι κομμουνιστές μοιράζονται την ίδια περιφρόνηση για τον καπιταλισμό δεν θα πρέπει να εκπλήσσει κανέναν.

Ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσετε την αντικαπιταλιστική νοοτροπία του φασισμού – και το πόσο κοντά είναι τα επιχειρήματα των σύγχρονων αντικαπιταλιστών με εκείνα του Benito Mussolini – είναι να διαβάσετε το δοκίμιο του Mussolini του 1932 με τίτλο «Το Δόγμα του Φασισμού», γραμμένο μαζί με τον Giovanni Gentile (τον αναγνωρισμένο φιλοσοφικό ιδεολόγο του φασισμού).

Η επίθεση που διεξάγουν ο Gentile και ο Mussolini ενάντια στον καπιταλισμό είναι (τουλάχιστον) τριμέτωπη, και η υποκείμενη ρητορική της δεν διαφέρει από εκείνη των σύγχρονων αντικαπιταλιστικών και φερόμενων ως «αντιφασιστικών» κινημάτων. Πρώτον, ο Gentile και ο Mussolini υποστηρίζουν έναν μεγαλύτερο ρόλο για το κράτος στην οικονομία. Δεύτερον, καταδικάζουν τόσο τον μεθοδολογικό όσο και τον πολιτικό ατομικισμό, υποστηρίζοντας τη σημασία του κολλεκτιβισμού και των συλλογικών ταυτοτήτων. Τρίτον, κατηγορούν τον «οικονομισμό» και τον ρόλο που διαδραματίζουν οι οικονομικοί περιορισμοί στη διαμόρφωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αποδοκιμάζοντας τον υλισμό και υποστηρίζοντας κυβερνήσεις που υπερβαίνουν τους πραξεολογικούς και κοινωνιολογικούς νόμους των οικονομικών.

Το επιχείρημα για ολοένα και περισσότερη κυβερνητική παρέμβαση

Το πρώτο βήμα που κάνουν οι αντικαπιταλιστές όταν πρόκειται να υποστηρίξουν τη μεγέθυνση του ρόλου του κράτους είναι να υποτιμήσουν την ελευθερία και τον κλασικό φιλελευθερισμό. Στην παράγραφο με τίτλο «Η απόρριψη του οικονομικού φιλελευθερισμού – Ο θαυμασμός για τον Bismarck», οι Gentile και Mussolini γράφουν ότι «ο φασισμός είναι οριστικά και απολύτως αντίθετος στα δόγματα του [κλασικού] φιλελευθερισμού, τόσο στον πολιτικό όσο και στον οικονομικό τομέα». Δεν έχει κάτι το οικείο αυτή η φράση; Είναι τόσο διαφορετική από τις εκκλήσεις πολλών αριστερών για την αναθεώρηση του νεοφιλελευθερισμού και του καπιταλισμού;

Δυο παραγράφους πιο μετά («Το απόλυτο πρωτείο του Κράτους»), οι δύο φασίστες – σχολιάζοντας αυτό που πίστευαν ότι ήταν η επιτομή της αποτυχίας του καπιταλισμού, δηλαδή η παγκόσμια ύφεση του 1929 – ισχυρίζονται ότι οι οικονομικές κρίσεις «μπορούν να επιλυθούν μόνο μέσω των ενεργειών του Κράτους, και εντός της πορείας του Κράτους.» Πόσο διαφέρει αυτή η άποψη από την υπεράσπιση των σύγχρονων «φιλελεύθερων» (ακριβέστερα: σοσιαλδημοκρατών) των παρεμβατικών πολιτικών, και από τις προσπάθειές τους να θέσουν τον καπιταλισμό υπό αυστηρότερο κρατικό έλεγχο;

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, λίγες γραμμές νωρίτερα (στην αρχή της ίδιας παραγράφου), ο Mussolini και ο Gentile δείχνουν τι εννοούν, στην πράξη, με την περιφρόνησή τους για τον κλασικό φιλελευθερισμό. Στην πραγματικότητα, κατηγορούν το κλασικό φιλελεύθερο ελάχιστο κράτος ότι «περιορίζει  τη δραστηριότητά του στην καταγραφή αποτελεσμάτων» που απορρέουν από την δυναμική της οικονομίας, αντί να «καθοδηγεί το παιχνίδι προς την υλική και ηθική πρόοδο της κοινότητας». Και πάλι, πού διαφέρουν από τους αριστερούς που προωθούν την αύξηση του κρατικού παρεμβατισμού, και που ζητούν ένα μεγαλύτερο κράτος, ικανό να κατευθύνει τις αγορές, έτσι ώστε να προωθήσει τη δική τους άποψη περί «κοινωνικής δικαιοσύνης»;

Στο τέλος, όσον αφορά τις οικονομικές υποθέσεις, τόσο οι σύγχρονοι (αριστεροί) αντικαπιταλιστές όσο και οι «κλασικοί» φασίστες τάσσονται υπέρ ενός άκρως μη-ουδέτερου κράτους.

Ο φασισμός ευλογεί τον κολεκτιβισμό και περιφρονεί τον ατομικισμό

Η οφθαλμοφανής αντι-ατομικιστική φιλοσοφική προσέγγιση του φασισμού εκδηλώνεται σαφώς σε ολόκληρο το δοκίμιο. Για παράδειγμα, στην παράγραφο με τον ταιριαστό τίτλο «Η απόρριψη του ατομικισμού και η σημασία του Κράτους», η φασιστική ιδεολογία κατηγοριοποιείται ρητά ως «αντι-ατομικιστική», στο βαθμό που ο φασισμός «τονίζει τη σημασία του κράτους, και αποδέχεται το άτομο μόνο στο βαθμό που τα συμφέροντά του συμπίπτουν με εκείνα του κράτους».

Και πάλι, δεν ακούγεται οικεία αυτού του είδους η ρητορική; Είναι τόσο διαφορετική από τους σύγχρονους αντικαπιταλιστές που μιλούν ενάντια, για παράδειγμα, στο παγκόσμιο εμπόριο, διότι – υπό την αντι-φιλελεύθερη οπτική τους – ωφελεί μόνο τους καπιταλιστές και τους επιχειρηματίες, αγνοώντας τις ανάγκες της συλλογικότητας και της υπέρτατης ευημερίας του έθνους; Δεν βλέπουν το πόσο κοντά είναι η ερμηνεία τους για τα σύγχρονα κοινωνιολογικά και οικονομικά φαινόμενα με τη φασιστική άποψη; Θα πρέπει ένας επιχειρηματίας να αποφύγει την ελεύθερη συναλλαγή με κάποιους διεθνείς εταίρους του, μόνο και μόνο επειδή το υποτιθέμενο συμφέρον του έθνους του (ή της συλλογικότητας) θα ήταν να διατηρήσει την εγχώρια εθνική απασχόληση; Οι κλασικοί φιλελεύθεροι θα απαντούσαν με βεβαιότητα όχι, ενώ οι αντικαπιταλιστές, οι ακτιβιστές κατά της οικονομικής παγκοσμιοποίησης και οι φασίστες θα απαντούσαν όλοι μαζί ναι.

Στο τέλος, όταν πρόκειται για την εξισορρόπηση των συμφερόντων των ατόμων έναντι των συμφερόντων της συλλογικότητας και του έθνους, πολλοί σύγχρονοι αντικαπιταλιστές δεν διαφέρουν από τους «κλασικούς» φασίστες.

Φασισμός: Αντιϋλισμός και Παντοδύναμη Κυβέρνηση

Τέλος, πολλοί σύγχρονοι (αριστεροί) αντικαπιταλιστές μοιράζονται τη φασιστική ρητορική, τόσο ως μια μορφή ουτοπικού αντιϋλισμού, όσο και ως μια μυστικιστική ερμηνεία για την «ιερή» αποστολή με την οποία είναι επιφορτισμένα τα κράτη και οι κυβερνήσεις.

Στην πραγματικότητα, η άποψη ότι ένα κράτος δεν θα πρέπει να δέχεται παθητικά τα αποτελέσματα των ελεύθερων οικονομικών αλληλεπιδράσεων και των εθελοντικών ανταλλαγών, είναι ευρέως αποδεκτή από τους σύγχρονους (αριστερούς) αντικαπιταλιστές. Αντίστοιχα, στις τελευταίες γραμμές της παραγράφου με τίτλο «Η απόρριψη του οικονομικού φιλελευθερισμού – Ο θαυμασμός για τον Bismarck», ο Mussolini και ο Gentile κατηγορούν τον κλασικό φιλελευθερισμό για την «ουδετερότητα που ευαγγελίστηκε στη σφαίρα της οικονομίας και […] στη σφαίρα της πολιτικής και της ηθικής».

Με άλλα λόγια: οι φασίστες, όπως και οι σύγχρονοι αντικαπιταλιστές, δεν μπορούν να δεχτούν ότι τα ανθρώπινα όντα που θέλουν να μεγιστοποιήσουν την ευημερία τους, επιδιώκουν με φυσικό τρόπο να συμμετέχουν σε συναλλαγές, όπου ο καθένας πιστεύει ότι θα βελτιώσει την κατάστασή του. Αντ’ αυτού, οι αντικαπιταλιστές θα ήθελαν να αντικαταστήσουν αυτές τις ελεύθερες επιλογές με κάποιες «ηθικά ανώτερες» οι οποίες θα επιβάλλονται βίαια στους καταναλωτές από το Κράτος.

Συμπέρασμα

Όπως είχε δηλώσει ο Κικέρων, «Historia magistra vitae». Η γνώση της ιστορίας είναι χρήσιμη για την αποφυγή σφαλμάτων του παρελθόντος. Όσον αφορά το ρεύμα του αντικαπιταλισμού, όλες οι παρατάξεις του έχουν πολύ περισσότερα κοινά στοιχεία, απ’ όσα είναι πρόθυμοι να παραδεχτούν οι υποστηρικτές τους. Πιο συγκεκριμένα, κάθε αντικαπιταλιστική ιδεολογία προωθεί τον κυβερνητικό παρεμβατισμό, την περιφρόνηση για την ατομική ελευθερία, τον αντιϋλισμό, και μια μυστικιστική άποψη για τον ρόλο και την φύση του κράτους. Όλοι εκκινούν με βάση τους τον αντικαπιταλισμό. Και όλοι καταλήγουν σε δικτατορίες, σφαγές, πολέμους και δυστυχία.

 

***

Συντάκτης άρθρου: Fabrizio Ferrari

Ο Fabrizio Ferrari διαθέτει μεταπτυχιακό στα οικονομικά από το Università Cattolica del Sacro Cuore στο Μιλάνο.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του ινστιτούτου Ludwig von Mises.

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.