Γιατί ο Ludwig von Mises καταδίκασε την ευγονική και τον κοινωνικό δαρβινισμό

0
464

Ο von Mises συσχέτισε την ευγονική με τον μαρξιστικό σοσιαλισμό και τον εθνικοσοσιαλισμό, τα αντίθετα του κλασικού φιλελευθερισμού.

 

Του Jοseph T. Salerno

Απόδοση στα Ελληνικά: Νίκος Μαρής

Στη μέση του σοβαροφανούς, αν και συγκεχυμένου, άρθρου του «Ανακτώντας την Αμερική από τους φιλελεύθερους», ο Patrick Deneen βγαίνει ξαφνικά εκτός πορείας για να διαπράξει μια κακόβουλη και καταχρηστική συκοφαντία εναντίον του Ludwig von Mises, του F.Α. Hayek και της Ayn Rand, υπονοώντας ότι το σύγχρονο φιλελεύθερο κίνημα που ξεκίνησαν στις ΗΠΑ βασίστηκε στον «Κοινωνικό Δαρβινισμό», συμπεριλαμβανομένης, σύμφωνα με τον Deneen, της «έλξης του προς την ευγονική».

Η εξέταση αυτής της κατηγορίας σε σχέση με τον Ludwig von Mises εκθέτει τη απελπιστική ρηχότητα της λογιοσύνης του Deneen. Ο von Mises συσχέτισε την ευγονική με τον μαρξιστικό σοσιαλισμό και τον εθνικοσοσιαλισμό, τα αντίθετα του κλασικού φιλελευθερισμού –ή αλλιώς, Libertarianism. Σε διάφορα έργα του, ο von Mises κατήγγειλε έντονα την ευγονική. Τόνισε ότι ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για όλες τις κεντρικά σχεδιασμένες οικονομίες, προκειμένου να εξασφαλιστούν επαρκή μέσα επιβίωσης για τους υπηκόους των κεντρικών σχεδιαστών:

«Χωρίς την καταναγκαστική ρύθμιση της αύξησης του πληθυσμού, μια σοσιαλιστική κοινωνία είναι αδιανόητη. Μια σοσιαλιστική κοινωνία πρέπει να είναι σε θέση να αποτρέψει την μεταβολή του πληθυσμού της πάνω ή κάτω από κάποια συγκεκριμένα όρια…. Και δεδομένου ότι δεν θα υπήρχαν αυτά τα κίνητρα, τα οποία εναρμονίζουν τον αριθμό των γεννήσεων με τους περιορισμούς των μέσων διαβίωσης σε μια κοινωνία που βασίζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, θα είναι υποχρεωμένοι [ενν. οι κεντρικοί σχεδιαστές] να ρυθμίζουν το θέμα οι ίδιοι.» ( Socialism , σελ. 198)

Ο von Mises θεωρούσε την ευγονική στον Εθνικοσοσιαλισμό ως το ακραίο αλλά εύλογο αποτέλεσμα της καταστροφής της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς, στην οποία η ποσότητα και οι ποιότητα των αγαθών, καθώς και οι μέθοδοι παραγωγής τους, ελέγχονται πλήρως από τις επιλογές των καταναλωτών. Εάν το κράτος σφετεριστεί τις προτιμήσεις των καταναλωτών και αναλάβει το ίδιο την λειτουργία να αποφασίζει αυτά τα θέματα στον τομέα των αγαθών, γιατί να μην ανατρέψει τις αυθόρμητες αποφάσεις ζευγαρώματος των ατόμων καθορίζοντας έως και την ίδια την ποιότητα των ανθρώπων που θα αναπαράγονται;

«Το ναζιστικό σχέδιο ήταν πιο ολοκληρωμένο και επομένως πιο ολέθριο από αυτό των Μαρξιστών. Αποσκοπούσε στην κατάργηση του laisser-faire όχι μόνο στην παραγωγή υλικών αγαθών, αλλά και στην παραγωγή ανθρώπων. Ο Φύρερ δεν ήταν μόνο ο γενικός διευθυντής όλων των βιομηχανιών, ήταν επίσης ο γενικός διευθυντής της «φάρμας αναπαραγωγής», που είχε ως στόχο την αναπαραγωγή ανώτερων ανθρώπων και την εξάλειψη των κατώτερων ανθρώπινων αποθεμάτων. Ένα μεγαλοπρεπές σχέδιο ευγονικής επρόκειτο να τεθεί σε εφαρμογή σύμφωνα με τις «επιστημονικές» αρχές.» ( Socialism, σελ. 581)

Τέλος, ο von Mises επισημαίνει ότι ο στόχος των οπαδών της ευγονικής να βελτιώσουν την «ποιότητα» της ανθρώπινης φυλής είναι ένας ασυνεπής και χωρίς νόημα στόχος. Λαμβάνοντας υπόψη την εγγενή ανισότητα των ανθρώπων σε πολλές διαστάσεις και την συνεχή διακύμανση των ιδεολογικών συνθηκών, δεν υπάρχει ένα σαφές και αντικειμενικό πρότυπο βάσει του οποίου να μπορεί να μετρηθεί ή να εκτιμηθεί η ποιότητα των ανθρώπων:

«Όμως, η κοινωνία δεν είναι μια φάρμα που λειτουργεί για την παραγωγή ενός συγκεκριμένου τύπου ανθρώπων. Δεν υπάρχει «φυσικό» πρότυπο για να καθοριστεί τι είναι επιθυμητό και τι ανεπιθύμητο στη βιολογική εξέλιξη του ανθρώπου. Οποιοδήποτε πρότυπο επιλέγεται είναι αυθαίρετο, καθαρά υποκειμενικό …. Οι υποστηρικτές της ευγονικής προσποιούνται ότι θέλουν να εξαλείψουν τα εγκληματικά στοιχεία. Αλλά ο χαρακτηρισμός ενός ανθρώπου ως εγκληματία εξαρτάται από τους ισχύοντες νόμους της χώρας και ποικίλλει ανάλογα με την μεταβολή των κοινωνικών και πολιτικών ιδεολογιών …. Ποιον από τους δύο θα ήθελαν να εξαλείψουν οι ευγονιστές, τον Καίσαρα ή τον Βρούτo ? Και οι δύο παραβίασαν τους νόμους της χώρας τους. Εάν οι ευγονιστές του 18ου αιώνα είχαν αποτρέψει τους αλκοολικούς από την απόκτηση παιδιών, ο σχεδιασμός τους θα είχε εξαλείψει τον Μπετόβεν.» ( Human Action , σελ. 165, Socialism , σελ. 581)

Για μια πληρέστερη εξέταση της στάσης του von Mises απέναντι στην ευγονική, προτείνω το διεισδυτικό άρθρο του Matthew McCaffrey.

Όσον αφορά τον Kοινωνικό Δαρβινισμό, ο von Mises πήρε μια διαφοροποιημένη θέση, την οποία ο Deneen προφανώς δεν μπήκε καθόλου στον κόπο να ερευνήσει σε βάθος. Ο von Mises επέκρινε τόσο τους υποστηρικτές όσο και τους επικριτές του Κοινωνικού Δαρβινισμού. Υποστήριξε ότι η έννοια του «αγώνα για επιβίωση» που δανείστηκε από τον Δαρβίνο ο κλασικός οικονομολόγος Thomas Malthus «πρέπει να γίνει κατανοητή με μια μεταφορική έννοια. Το νόημά της είναι ότι ένα έμβιο ον αντιστέκεται ενεργά στις δυνάμεις που βλάπτουν τη ζωή του» (Human Action, σελ. 175). Για τα προικισμένα με λογική ανθρώπινα όντα ο αγώνας για τη ζωή δεν συνεπάγεται έναν «πόλεμο αλληλοεξόντωσης», αλλά το αντίθετο, την ειρήνη και τη συνεργασία. Όπως επεσήμανε ο von Mises:

«Η λογική έχει καταδείξει ότι για τον άνθρωπο, τα πιο κατάλληλα μέσα για τη βελτίωση των συνθηκών της ζωής του είναι η κοινωνική συνεργασία και ο καταμερισμός της εργασίας. Είναι τα κύρια εργαλεία του ανθρώπου στον αγώνα του για την επιβίωση.  Μπορούν να λειτουργήσουν όμως μόνο εκεί όπου επικρατεί η ειρήνη.» (Human Action , σελ. 175)

Για τα ανθρώπινα όντα, επομένως, που προσωπικά και ορθολογικά κατανοούν τα υλικά οφέλη της κοινωνικής συνεργασίας και του καταμερισμού της εργασίας, η καταλλαγή που προσφέρει ο ειρηνικός ανταγωνισμός των εθελούσιων συναλλαγών αντικαθιστά τον πάντοτε αιματηρό, ανελέητο, με νύχια και με δόντια, βιολογικό ανταγωνισμό. Η «επιβίωση των καταλληλότερων» είναι μια μεταφορά που ισχύει για τους επιχειρηματίες που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την εύνοια των καταναλωτών, προσφέροντας προϊόντα υψηλής ποιότητας στις φθηνότερες δυνατές τιμές. Εκείνοι που αποτυγχάνουν σε αυτόν τον ανταγωνιστικό αγώνα (που σε μια οικονομία laissez-faire είναι ανοιχτός σε όλους)  να ικανοποιήσουν καλύτερα τη ζήτηση των καταναλωτών, δεν χάνουν τη ζωή  τους, αλλά απλώς επιστρέφουν στις τάξεις των μισθωτών εργαζομένων για να κερδίσουν τα προς το ζην. Εν τω μεταξύ, ο ανταγωνισμός μεταξύ των επιχειρηματιών παρέχει στις μάζες των ανθρώπων μια αφθονία καλύτερων και περισσότερων αγαθών .

Τέλος, ο von Mises κάνει την διάκριση μεταξύ των «υπερασπιστών της αρμονίας», που περιλαμβάνουν τον ίδιο και τους συναδέλφους του οικονομολόγους της ελεύθερης αγοράς, και οι οποίοι ερμηνεύουν τον αγώνα για την επιβίωση με τη μεταφορική του έννοια, και τους «υπέρμαχους της δυσαρμονίας», που τον εκλαμβάνουν κατά λέξη. Οι τελευταίοι αποτελούν τις «διάφορες σχολές εθνικισμού και ρατσισμού», οι οποίοι πιστεύουν ότι «υπάρχει ένας ασυμβίβαστος ανταγωνισμός μεταξύ των διαφόρων ομάδων, όπως τα έθνη ή οι φυλές» και, ως εκ τούτου, «είναι φυσικό να υπάρχει ένα αδιάκοπος πόλεμος μεταξύ διαφόρων ομάδων.» ( Θεωρία και Ιστορία , σελ. 41). Το αναπόφευκτο συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν αυτές οι εθνικιστικές και ρατσιστικές φιλοσοφίες είναι ότι:

«Στην ανθρώπινη συνθήκη ενυπάρχουν ατέρμονα ασυμβίβαστες συγκρούσεις, πρώτα μεταξύ των διαφόρων ομάδων που πολεμούν μεταξύ τους, κι αργότερα -μετά την τελική νίκη της κυρίαρχης ομάδας- μεταξύ της τελευταίας και της υπόλοιπης υποδουλωμένης ανθρωπότητας. Ως εκ τούτου, η υπέρτατη ελίτ ομάδα πρέπει πάντα να είναι έτοιμη να πολεμήσει, να συντρίψει πρώτη τις αντίπαλες ομάδες, και στη συνέχεια να καταστείλει την εξέγερση των σκλάβων. ( Θεωρία και Ιστορία , σελ. 42)

Θα το αφήσω ως μια άσκηση λογιοσύνης για τον Deneen, να ερευνήσει και να αναφέρει γιατί ούτε ο FA Hayek, ούτε η Ayn Rand ήταν υπέρμαχοι της ευγονικής ή κοινωνικοί Δαρβινιστές (με κάτι περισσότερο από τη μεταφορική έννοια της έκφρασης).

 

***

Ο Joseph Salerno είναι ακαδημαϊκός  αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Ludwig von Mises, ομότιμος καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Pace και αρχισυντάκτης του Quarterly Journal of Austrian Economics.

Αρχική δημοσίευση του άρθρου στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Mises

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.