Όχι, η οικονομία δεν λειτουργεί μηχανικά

0
945
Ο κεντρικός σχεδιασμός, οι κανονισμοί και η κυβερνητική παρέμβαση όλων των ειδών, περιλαμβάνουν τον βίαιο έλεγχο των δράσεων ανθρώπων που αποτελούνται από σάρκα και οστά.
Ο κεντρικός σχεδιασμός, οι κανονισμοί και η κυβερνητική παρέμβαση όλων των ειδών, περιλαμβάνουν τον βίαιο έλεγχο των δράσεων ανθρώπων που αποτελούνται από σάρκα και οστά.

Είναι πολύ πιο εύκολο για τους κυβερνητικούς κεντρικούς σχεδιαστές να ελέγχουν την οικονομία, όταν το κοινό την αντιλαμβάνεται ως κάποια μηχανική οντότητα που θέλει ρύθμιση, που μπορεί να βελτιωθεί απλά πιέζοντας τα σωστά κουμπιά ή περιστρέφοντας τους σωστούς διακόπτες.

Του

Απόδοση: Ευθύμης Μαραμής

Όροι Μηχανικής για την οικονομία;

«Υπερθερμαίνεται» η οικονομία ή ακούγεται να δουλεύει ομαλά; Θα έπρεπε η Κεντρική Τράπεζα να «εκκινήσει την αντλία» για να ωθήσει τις επενδύσεις ή «να πατήσει φρένο;» Τέτοιες ερωτήσεις χρησιμοποιούν βεβαίως μεταφορικά όρους μηχανικής για να περιγράψουν την οικονομία. Αλλά γιατί; Στην πραγματικότητα, η οικονομία μοιάζει περισσότερο με ένα περίπλοκο οικοσύστημα και όχι με έναν κινητήρα ή μια μηχανή. Στην πραγματικότητα, μια μηχανή έχει σχεδιαστεί συνειδητά για να επιτύχει έναν κύριο σκοπό και τα μέρη της συναρμολογήθηκαν για να επιτύχουν αυτόν τον σκοπό.

Η οικονομία, αντιθέτως, αποτελείται από ένα σύνθετο, συνεχώς εξελισσόμενο δίκτυο συναλλαγών μεταξύ αγοραστών και πωλητών. Αναδύονται πολυσύνθετα και περίπλοκα μοτίβα παραγωγής και ανταλλαγής σχετιζόμενα με ανθρώπους, τα οποία βασίζονται στην πληθώρα των ατομικών τους προτιμήσεων και επιθυμιών. Αυτά τα μοτίβα βρίσκονται σε συνεχή ροή.

Σε αντίθεση με μια μηχανή, η οποία κατασκευάστηκε για να πραγματοποιήσει έναν μοναδικό σκοπό, η οικονομία δεν έχει μόνο έναν σκοπό, αλλά δισεκατομμύρια.

Τι είναι η «αγορά»;

Στο Magnum Opus του «Human Action» του 1949, ο οικονομολόγος Ludwig von Mises παρείχε μια καίρια και διορατική περιγραφή της οικονομίας. Αναφερόμενος σε αυτήν ως «η αγορά», ο von Mises έγραψε:

«Η αγορά δεν είναι τόπος, πράγμα, ούτε συλλογική οντότητα. Η αγορά είναι μια διαδικασία που ενεργοποιείται από την αλληλεπίδραση των ενεργειών διαφόρων ατόμων που συνεργάζονται στο πλαίσιο του καταμερισμού της εργασίας. Οι δυνάμεις που καθορίζουν την – διαρκώς μεταβαλλόμενη – κατάσταση της αγοράς, είναι οι αξιακές εκτιμήσεις αυτών των ατόμων και οι δράσεις τους όπως καθοδηγούνται από αυτές τις αξιακές εκτιμήσεις».

Σημειώστε την έμφαση του von Mises στο ότι η αγορά δεν αποτελεί οποιουδήποτε είδους οντότητα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορεί να έχει σχεδιασμένο σκοπό ή επιθυμητό αποτέλεσμα. Αντιθέτως, περιγράφει την οικονομία ως μια διαδικασία, η οποία αποτελείται από «την προσαρμογή των ατομικών δράσεων των διαφόρων μελών της κοινωνίας της αγοράς, στις απαραίτητες προϋποθέσεις της αμοιβαίας συνεργασίας».

Έτσι, η οικονομία δεν είναι μια οντότητα ή ένας οργανισμός με δική της θέληση. Αντ’ αυτού, πρόκειται για μια αυτο-οργανωτική διαδικασία των ατόμων και των οντοτήτων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, η οποία συνεπάγεται συνεχή προσαρμογή από τους συμμετέχοντες.

Τα άτομα μεταβάλλουν συνεχώς τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους και προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες τιμές και επιλογές. Οι επιχειρηματίες προσαρμόζονται συνεχώς στις προτιμήσεις των καταναλωτών και επιχειρούν να προβλέψουν τη ζήτηση, σε έναν κόσμο που προσφέρει σχεδόν απεριόριστες επιλογές και συνδυασμούς, με τους οποίους μπορούν να δημιουργήσουν αγαθά και υπηρεσίες. Αλλά, παράλληλα, ο κόσμος αυτός έχει περιορισμένους και σπάνιους πόρους.

Ο στόχος είναι ο έλεγχος

Γιατί λοιπόν υφίσταται η επιθυμία των σοσιαλιστών να περιορίσουν την οικονομία σε μια ψυχρή, απρόσωπη μηχανή με δικό της σκοπό; Η απάντηση μπορεί να συνοψιστεί σε δύο λέξεις: κοινωνικός έλεγχος. Είναι πολύ πιο εύκολο για τους κυβερνητικούς κεντρικούς σχεδιαστές να ελέγχουν την οικονομία, όταν το κοινό την αντιλαμβάνεται ως κάποια μηχανική οντότητα, που μπορεί να βελτιωθεί απλά πιέζοντας τα σωστά κουμπιά ή περιστρέφοντας τους σωστούς διακόπτες.

Για παράδειγμα, κατά την έξαρση της μεγάλης ύφεσης, ο Paul Krugman το 2008 βρήκε έμπνευση σε ένα από τα αγαπημένα του αποφθέγματα του John Maynard Keynes: «έχουμε πρόβλημα με τον εναλλάκτη». Ο Krugman παρομοίασε την οικονομική ύφεση με ένα «κρίσιμο εξάρτημα» του «οικονομικού κινητήρα» που δυσλειτουργεί και ρητορικά ρώτησε: «γνωρίζει κάποιος έναν καλό μηχανικό;»

Αποδίδοντας στην οικονομία δική της βούληση

Ή χειρότερα, επιχειρούν να προσωποποιήσουν την ίδια την οικονομία, όπως οι περισσότεροι εξ αυτών το θέτουν: «μια οικονομία που λειτουργεί για όλους». Λες και η οικονομία είναι μια οντότητα με δική της θέληση που αποφασίζει για ποιους «λειτουργεί» έχοντας έναν στόχο στο μυαλό της να εκπληρώσει. Οι κινητήρες θα πρέπει να σχεδιάζονται και να ελέγχονται από μια εξωτερική δύναμη για να διασφαλίζεται ότι λειτουργούν «σωστά». Μια μαζική οντότητα με δική της βούληση, χρειάζεται εποπτεία για να διασφαλιστεί ότι οι προθέσεις της δεν είναι κακές.

Φανταστείτε λοιπόν πόσο ευκολότερο είναι να πουληθεί στο κοινό η ιδέα κυβερνητικών ελέγχων πάνω σε ένα εργαλείο ή μηχάνημα ή η χαλιναγώγηση των απειλητικών προθέσεων μιας αχρείας οντότητας, αποκρύπτοντας τον πραγματικό σκοπό της κρατικής οικονομικής παρέμβασης: τον έλεγχο των εθελοντικών ανθρώπινων δράσεων οι οποίοι προσπαθούν να βελτιώσουν τις ζωές τους, όπως οι ίδιοι κρίνουν καλύτερα.

Πέρα από την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και την επιβολή των συμβάσεων για την προστασία από την κλοπή, την βλάβη ή την απάτη, η κρατική παρέμβαση στην αγορά συνεπάγεται απαραιτήτως πως η εξουσία εξαναγκάζει τις προτιμήσεις μας, των γειτόνων μας και των αγαπημένων μας προσώπων.

Η ρύθμιση της οικονομίας συνεπάγεται την καταστρατήγηση των ανθρώπινων προτιμήσεων

Οι περισσότεροι κυβερνητικοί κανονισμοί περιλαμβάνουν περιορισμούς στις ανθρώπινες δράσεις. Ορισμένες συμπεριφορές απαγορεύονται ή επιβάλλονται, συχνά με απειλή τιμωρίας. Αυτό δεν φαίνεται, βεβαίως, τόσο εξευγενισμένο όπως η εύρεση ενός «καλού μηχανικού» για να διορθώσει μια «δυσλειτουργία του κινητήρα», έτσι δεν είναι;

Ή εξετάστε τα κρατικά προγράμματα αναδιανομής πλούτου. Αυτά συνεπάγονται ότι το κράτος αποσπά βίαια το κερδισμένο εισόδημα κάποιου, για να το δώσει ως μη κερδισμένο προνόμιο σε κάποιον άλλον, ενώ ένα μεγάλο μέρος της λεηλασίας πηγαίνει στους γραφειοκράτες που είναι επιφορτισμένοι με τη διαχείριση αυτών των γιγάντιων σχημάτων αναδιανομής (σ.σ. κλοπής). Εάν χρησιμοποιούταν αυτή η ακριβέστερη περιγραφή στην πραγματικότητα, αμφιβάλλω ότι το πλαίσιο του κρατικού marketing περί «οικονομίας που λειτουργεί για όλους» θα συγκέντρωνε μεγάλη υποστήριξη.

Εξ αρχής της σοσιαλιστικής σκέψης, οι αριστερίζοντες θεωρούν την αγορά ως «χάος», εκτός αν καθοδηγείται από τη συνειδητή κατεύθυνση ενός κεντρικού εποπτικού φορέα. Αυτό που κάνει την σκέψη αυτή εξαιρετικά επικίνδυνη, είναι ότι οι αριστεριστές έχουν το θράσος να αυτοανακηρύσσονται ως οι σοφοί άρχοντες που θα αποφασίζουν πως θα πρέπει κατανέμονται οι σπάνιοι πόροι μεταξύ των υποκειμένων τους. Σε ένα τέτοιο σύστημα, οι άνθρωποι είναι απλά πιόνια σε μια σκακιέρα που μετακινούνται από τους σχεδιαστές.

Τέτοιες αλήθειες αποσιωπούν οι κρατικοί οικονομικοί σχεδιαστές που αποκρύπτουν την λαγνεία τους για κοινωνικό έλεγχο χαρακτηρίζοντας την οικονομία ως ένα είδος μηχανής που χρειάζεται έναν χειριστή. Μια οντότητα με δική της θέληση που – χωρίς την κατάλληλη καθοδήγηση – θα προκαλέσει όλεθρο και καταστροφή στην κοινωνία.

Αλλά ας ρίξουμε τον εν λόγω μανδύα και ας συνειδητοποιήσουμε ότι ο κεντρικός σχεδιασμός, οι κανονισμοί και η κυβερνητική παρέμβαση όλων των ειδών, περιλαμβάνουν τον βίαιο έλεγχο των δράσεων ανθρώπων που αποτελούνται από σάρκα και οστά.

Γιατί η οικονομία δεν είναι κινητήρας ή εργαλείο και δεν εκτελεί κάποια «εργασία». Η οικονομία είναι εσύ και εγώ.

***
Ο Brian Balfour είναι Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Civitas, ενός οργανισμού προώθησης των ελευθέρων αγορών στο Raleigh της Βόρειας Καρολίνας

Άρθρο αρχικά δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ludwig von Mises

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Δείτε επίσης: