Αφήστε ελεύθερη την «αισχροκέρδεια» για να αντιμετωπιστεί ο κοροναϊός

0
552

Η αποκαλούμενη «αισχροκέρδεια» δεν πρέπει να παρεμποδιστεί με κρατική παρεμβατικότητα. Είναι απαραίτητη για την επάρκεια των διαθέσιμων σπάνιων πόρων.

 

Του Mitchell Harvey

Εισαγωγή

Αντιμέτωποι με την απειλή του κοροναϊού, οι Αυστραλοί έχουν επιδοθεί σε μαζικές αγορές από τα σούπερ μάρκετ και πολλά αγαθά εξαντλούνται. Με άλλα λόγια, σημειώθηκε αύξηση της ζήτησης για βασικά προϊόντα. Αν δεν υπάρξει κρατική  παρέμβαση, θα παρατηρήσουμε βραχυπρόθεσμη αύξηση των τιμών. Ωστόσο, οι αρχές της Αυστραλίας ενδέχεται να παρέμβουν για να αποτρέψουν κάτι τέτοιο καθώς υπάρχουν νόμοι κατά της «αισχροκέρδειας».

«Αισχροκέρδεια» θεωρείται η πρακτική της αύξησης των τιμών με τρόπο που θεωρείται «εκμεταλλευτικός». Τι συνιστά εκμετάλλευση; Εξαρτάται από την Αυστραλιανή Επιτροπή Ανταγωνισμού και Καταναλωτών (ACCC) και από τα δικαστήρια. Αλλά η βασική ιδέα είναι ότι η «εκμεταλλευτική» πρακτική της ανόδου των τιμών σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, θεωρείται ηθικά ανεπίτρεπτη και πρέπει να απαγορευτεί.

Ωστόσο, η αποκαλούμενη «αισχροκέρδεια» δεν πρέπει να παρεμποδιστεί.

Το σύστημα των τιμών

Σε γενικές γραμμές, οι αγορές κάνουν πολύ καλή δουλειά στο να κατανέμουν σπάνιους πόρους. Τα κέρδη επιβραβεύουν τις επιχειρήσεις που παράγουν αποτελεσματικά τα προϊόντα που επιθυμούμε, ενώ οι ζημίες τιμωρούν τις επιχειρήσεις που παράγουν σπάταλα ή δεν παράγουν αυτά που επιθυμούμε. Όσο υπάρχει ελεύθερη είσοδος και έξοδος σε διάφορους τομείς της αγοράς, οι επιχειρηματίες θα τείνουν να επιδιώκουν κέρδη και να αποφεύγουν τις ζημίες, ελαχιστοποιώντας τη σπατάλη και παρέχοντας αυτορρυθμιζόμενο ανταγωνισμό.

Αυτή η ανταγωνιστική διαδικασία βασίζεται σε ακριβείς πληροφορίες τιμών και διασφαλίζει ότι οι ανακριβείς πληροφορίες τιμών αυτο-διορθώνονται: Εάν ένα κατάστημα ορίζει τις τιμές του πολύ υψηλά, δεν θα έχει πελάτες. Αν τις ορίσει πολύ χαμηλά, μπορεί να έχει ζημίες ή συνεχή εξάντληση των αποθεμάτων. Σε μια ελεύθερη αγορά, μια κερδοφόρα επιχείρηση που ορίζει υψηλές τιμές, θα αντιμετωπίσει τελικά την απειλή νεοεισερχόμενων με χαμηλότερες τιμές (όπως η DiDi και η Lyft που μιμήθηκαν την Uber, η οποία με τη σειρά της αμφισβήτησε τον κρατικό προστατευτισμό στα μονοπώλια των ταξί).

Όταν λοιπόν υπάρχει μια ξαφνική μετατόπιση της ζήτησης, είναι σημαντικό να επιτραπεί στις τιμές να αυξηθούν. Γιατί; Επειδή οι υψηλότερες τιμές ενθαρρύνουν τα σούπερ μάρκετ να αυξήσουν τις παραδόσεις και να εξασφαλίσουν την ανατροφοδοσία του αποθέματος. Με κρίσιμο τρόπο, ανταμείβει επίσης τα σούπερ μάρκετ για τη διατήρηση των καταστημάτων τους ανοικτών όταν οι διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού διαταράσσονται σοβαρά από τον κοροναϊό, κάτι που αυξάνει τα κόστη. Ενθαρρύνει επίσης τους επιχειρηματίες και τις άλλες επιχειρήσεις να παράγουν τα καταναλωτικά αγαθά που χρειαζόμαστε κατά προτεραιότητα τη δεδομένη στιγμή.

Η αύξηση της τιμής είναι επίσης σημαντική για να διασφαλιστεί ότι οι καταναλωτές συμπεριφέρονται αποτελεσματικά. Η αύξηση της τιμής των κονσερβοποιημένων προϊόντων λέει στον καταναλωτή να διατηρήσει τα κονσερβοποιημένα προϊόντα του για μελλοντική χρήση αντί να τα καταναλώσει σε περίοδο που μπορεί να μαγειρέψει κάτι άλλο. Η αύξηση της τιμής των χαρτοπετσετών πληροφορεί ότι πρέπει να καθαρίσουμε λεκέδες με μία χαρτοπετσέτα και όχι με τρεις.

Η εξαιρετική αποτελεσματικότητα του συστήματος τιμών, επιτρέπει σε όλη αυτή τη διαχείριση πόρων να πραγματοποιείται αυτόματα. Κανένας σοφός γραφειοκράτης δεν χρειάζεται να εκπονήσει κάποιο σχέδιο, κανένας πολιτικός τσαπατσούλης δεν χρειάζεται να εμπλακεί, καμία παρεμβατικότητα δεν απαιτείται.

Η λειτουργία της αγοράς δεν είναι «ιδεολογία» 

Πολλοί πιστεύουν πως όλα αυτά είναι απλά «ιδεολογίες ασκήσεις» και πως ο πραγματικός κόσμος είναι πολύ πιο περίπλοκος.

Δυστυχώς, ο πραγματικός κόσμος είναι όντως πολύ περίπλοκος. Για την ακρίβεια, είναι τόσο περίπλοκος, που οι προσπάθειές να «παρακαμφθεί» το «άκαρδο» σύστημα των τιμών, προκαλούν αναπόφευκτη καταστροφή. Οι νόμοι των κατώτατων μισθών έχουν καταστρέψει τους φτωχούς, οι δεσμευτικές ανώτατες τιμές οδηγούν σε διαρκή έλλειψη αναγκαίων αγαθών και σε μαύρες αγορές, η καταστροφή των ελεύθερων τιμών οδήγησε ολόκληρες χώρες στην εξαθλίωση.

Ο έλεγχος των τιμών προκάλεσε και την έλλειψη φυσικού αερίου στις ΗΠΑ το 1970. Ο χαρακτήρας του συστήματος των τιμών, που λειτουργεί από τη βάση προς την κορυφή, λαμβάνει υπόψη τα εκατομμύρια των καταναλωτών και τον τεράστιο αριθμό περιορισμών στους παραγωγούς, χωρίς να χρειάζεται καμία εποπτεία από την κορυφή προς τη βάση.

Εάν οι νόμοι κατά της «αισχροκέρδειας» αποτρέψουν την αύξηση των τιμών, υπάρχει κίνδυνος να παρατηρήσουμε εκτεταμένες ελλείψεις αναγκαίων ειδών, πρόκληση ουρών αναμονής και ποσοστώσεις, αλλά και κίνητρα για δημιουργία μαύρων αγορών, εγκληματικές συμπεριφορές, ακόμα και βία.

Ενώ οι έλεγχοι των τιμών εφαρμόζονται συχνά στο όνομα της προστασίας των φτωχών και των ευάλωτων, στην πραγματικότητα οι φτωχοί και οι ευάλωτοι είναι που πλήττονται περισσότερο από τις ελλείψεις και τις ποσοστώσεις.

Συμπέρασμα

Οι ποσοστώσεις τείνουν να ευνοούν τους πλούσιους (μέσω των μαύρων αγορών), τους πιο ενημερωμένους ή όσους είναι αρκετά τυχεροί και έχουν τις σωστές διασυνδέσεις. Είναι προτιμότερο να περιοριστούν οι ελλείψεις γρήγορα μέσω αυξανόμενων τιμών, παρά να επεκταθούν οι κακουχίες με παρατεταμένες ελλείψεις. Χωρίς υψηλότερες σχετικές τιμές, οι επιχειρηματίες δεν θα έχουν κανένα κίνητρο να ρισκάρουν χρόνο και χρήμα για τον περιορισμό αυτών των κινδύνων.

Στην πραγματικότητα, τα πράγματα θα είναι καλύτερα, αν το κράτος δώσει κάποια σχετικά επιδόματα στους φτωχότερους συμπολίτες μας, επιτρέποντας στις τιμές να αυξηθούν. Η μεταβολή των τιμών είναι αυτή που προκαλεί τη μεταβολή της συμπεριφοράς των παραγωγών και αυτό είναι που χρειάζεται να συμβεί.

 

***

Ο Mitchell Harvey είναι Συνεργάτης Διδασκαλίας και Βοηθός Ερευνών στο Τμήμα Οικονομικών του Πανεπιστημίου Monash στην Αυστραλία.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του ινστιτούτου FEE

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.