Καπιταλισμός, σοσιαλισμός και πόλεμος ιδεών

0
234

Είναι βέβαιο ότι ο σοσιαλισμός δεν μπορεί να επιτύχει αυτά που διατείνεται, διότι, ως σύστημα, δεν είναι σε θέση να πράξει μία βασική λειτουργία η οποία είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους: ορθολογικό οικονομικό υπολογισμό

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Είναι λάθος να πιστεύει κάποιος ότι η ανάδειξη της εμπειρικής αποτυχίας του σοσιαλισμού, κάθε φορά που εφαρμόστηκε, μπορεί να πείσει κάποιον να εγκαταλείψει τον Εθνικοσοσιαλισμό, τον Μαρξισμό, τον Φασισμό και άλλες σοσιαλιστικές ποικιλίες ιδεολογικά. Τα γεγονότα από μόνα τους δεν μπορούν να μας πουν σε καμία περίπτωση τίποτα περί ιδεολογίας. Είναι η ερμηνεία των γεγονότων αυτών που επιτρέπει την απόρριψη ιδεών και την αποδοχή άλλων.

Γιατί οι σοσιαλιστές επιμένουν στον σοσιαλισμό

Ο άνθρωπος που προσκολλάται στον σοσιαλισμό θα  συνεχίσει να το κάνει αποδίδοντας οτιδήποτε θεωρεί κακό στον κόσμο στον θεσμό της ιδιωτικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Οι κομμουνιστές αποδίδουν τις αποτυχίες του Μπολσεβίκικου σοσιαλισμού σε οποιαδήποτε συγκυρία εκτός του ίδιου του συστήματος, κάτι που συνοψίζεται στην πλέον κλισέ φράση: «αυτό δεν ήταν πραγματικός σοσιαλισμός». Από την σοσιαλιστική οπτική, ο καπιταλισμός, η ιδιωτική ιδιοκτησία και ο ατομικισμός είναι το υπέρτατο κακό που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Αυτά θεωρούνται υπεύθυνα, μαζί με το κέρδος το οποίο και δαιμονοποιείται απλά και μόνο επειδή υπάρχει. Οι σοσιαλιστές εθελοτυφλούν κόντρα σε κάθε επιχείρημα που καταρρίπτει τις θέσεις τους. Διατηρώντας πολύ συγκεχυμένους ορισμούς για τις έννοιες στις οποίες ασκούν κριτική, δεν είναι σε καμία περίπτωση πρόθυμοι να αλλάξουν άποψη, ειδικά αν για χρόνια αυτή είναι και η άποψή τους. Όσο πιο παγιωμένες είναι χρονικά κάποιες απόψεις, τόσο μεγαλύτερο το συναισθηματικό φορτίου παραδοχής των σφαλμάτων τους.

Μόνο ιδέες μπορούν να νικήσουν ιδέες. Επομένως, η μόνη ιδέα που μπορεί να νικήσει τον σοσιαλισμό είναι το φιλελεύθερο ιδεώδες. Μόνο ο φιλελευθερισμός μπορεί μία και καλή να νικήσει τις φιλοσοφικές και οικονομικές πλάνες του σοσιαλισμού.

Οι διαφορές Σοσιαλισμού και Φιλελευθερισμού

Ο φιλελευθερισμός και ο καπιταλισμός απευθύνονται στον ήρεμο και ώριμο νου. Η επιχειρηματολογία τους βασίζεται στην στυγνή λογική και προσπαθεί να εξαλείψει τον συναισθηματισμό. Ο σοσιαλισμός απευθύνεται στο θυμικό του ατόμου, προσδίδοντας την αίσθηση της συμπόνοιας και της φιλανθρωπίας. Επιθυμεί την ισοπέδωση της λογικής και την αντικατάστασή της με πρωτόγονες συναισθηματικές εκρήξεις. Ακόμα και αν οι φιλελεύθεροι διανοητικά υπερέχουν έναντι των σοσιαλιστών αντιπάλων τους, εφόσον η λογική αποτελεί δυσκολότερη κατάκτηση από την συναισθηματική ανωριμότητα και την θυμική αγανάκτηση, τότε οι προοπτικές για επιχειρηματολογική νίκη του φιλελευθερισμού έναντι των σοσιαλιστών πραγματικά φαντάζουν περιορισμένες.

Αυτή η πεσιμιστική θέαση της διαμάχης φιλελευθερισμού και σοσιαλισμού υποτιμά τόσο την ικανότητα των μαζών να σκεφτούν ορθολογικά αλλά επίσης θεωρεί ότι οι μάζες είναι αυτές που καθορίζουν τις επικρατούσες ιδέες της εκάστοτε εποχής.

Διανοούμενοι, σοσιαλισμός και πόλεμος ιδεών

Είναι αλήθεια ότι οι μάζες δεν σκέφτονται, υπό την έννοια που ένα άτομο σκέφτεται. Δεν υπάρχει «συλλογικός νους» και αυτό αποδεικνύεται από την αντιφατικότητα και την αντιθετικότητα των ιδεών που οι μάζες φέρουν ανά πάσα στιγμή. Η διανοητική κατεύθυνση της ανθρωπότητας επαφίεται σε αυτούς τους λίγους που μπορούν να εκφραστούν και να παράξουν ιδέες. Αρχικά, επηρεάζουν έναν μικρό κύκλο ανθρώπων που είναι ικανοί να κατανοήσουν τις ιδέες που εκφράζονται. Μέσω αυτών των μεσαζόντων είναι που οι ιδέες απλοποιούνται και μεταδίδονται στις μάζες. Ο σοσιαλισμός, με την πάροδο του χρόνου, δεν έγινε αποδεκτός επειδή οι μάζες σκέφτηκαν ότι είναι το αναπόφευκτο σύστημα μετά τον «ύστερο καπιταλισμό». Αυτή η ιδέα αναπτύχθηκε από έναν διανοούμενο και μάλιστα μέλος της αστικής τάξης, τον Καρλ Μαρξ, τουλάχιστον όσον αφορά τον μαρξιστικό σοσιαλισμό.

Αυτό είναι η πραγματικότητα για την παραγωγή των περισσότερων ιδεών. Ήταν προϊόντα ανθρώπων που είχαν, ως έναν βαθμό, λύσει τα προβλήματα που είχαν να κάνουν με την ικανοποίηση των βασικών τους αναγκών με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, έχοντας επομένως χρόνο προς διανοητική αναζήτηση. Σε μία εποχή, όπως η πρώιμη βιομηχανική επανάσταση και ειδικά πιο πριν, αναγκαστικά, δεδομένης αυτής της διαπίστωσης, οι όποιες ιδέες ήταν σχεδόν πάντα προϊόντα της άρχουσας τάξης. Επομένως έτσι καταρρίπτεται το μαρξιστικό δόγμα των «ταξικών συμφερόντων» μόνο και μόνο λόγω της αντιφατικότητας του. Εφόσον η τάξη καθορίζει και τα συμφέροντα του ατόμου και όχι το άτομο, τότε ο σοσιαλισμός είναι τόσο «μπουρζουάδικος» όσο και ο φιλελευθερισμός.

Ήταν μόνο μετά από τη διαπίστωση της εσωτερικής αυτής αντίφασης που ο Μαρξ αναγκάστηκε να ισχυριστεί, όπως και ο Kautsky και ο Mannheim ότι μερικοί διανοούμενοι καταφεύγουν να ξεφύγουν από τα ταξικά τους συμφέροντα. Αλλά εφόσον αυτό είναι δυνατόν, τότε γιατί δεν μπορεί να ισχύει το ίδιο και για τους φιλελεύθερους; Δεν υπάρχει απάντηση από το σοσιαλιστικό στρατόπεδο, πέραν της αυτοανακήρυξης τους ως τελικών αρμοδίων ορισμού της ιδεολογικής καθαρότητας των αντιπάλων τους.

Από μόνη της, η ψυχολογία της μάζας, οι ίδιες οι μάζες δεν έχουν παραγάγει κάτι παραπάνω από φθόνο, μαζική καταστροφή και εγκληματικότητα. Στην πραγματικότητα, ο σοσιαλισμός, είναι, εκ του αποτελέσματος μία ιδέα που οδηγεί στην καταστροφή και την κατανάλωση κεφαλαίου, ανίκανη, σε βάθος χρόνου να εμπλουτίσει την ανθρώπινη κληρονομιά με κάτι παραπάνω από εκατόμβες πτωμάτων και μνημεία απανθρωπιάς και εξαθλίωσης. Η ιστορία του σοσιαλισμού καθαρά εξυπηρετεί στο να διδάξει ότι οι κακές ιδέες δεν καταπολεμούνται μόνο με την απαρίθμηση γεγονότων.

Όπως και κάθε άλλη μεγάλη ιδέα, ο σοσιαλισμός πέρασε στις μάζες μέσω των διαμεσολαβητών αυτών που κατανόησαν την ιδέα μαθαίνοντας για αυτήν από τα άτομα της ανώτερης τάξης που την δημιούργησαν. Ούτε οι άνθρωποι αλλά ούτε και οι μάζες γενικότερα ήταν οι πρώτοι σοσιαλιστές. Οι πρώτοι σοσιαλιστές ήταν οι διανοούμενοι, δηλαδή άνθρωποι που δεν ανήκαν στις μάζες, και μάλιστα ήταν προϊόντα της αστικής, ευκατάστατης τάξης. Εάν αυτή η τάξη, λοιπόν, εγκατέλειπε την ιδέα του σοσιαλισμού, όλη η ιδεολογία θα κατέρρεε μαζί της, καθώς θα χανόταν το μέσο αυτό διαμόρφωσης της κοινής γνώμης: η αυθεντία και το δημόσιο φαίνεσθαι του διανοούμενου. Σε βάθος χρόνου, οι μάζες δεν μπορούν να αντισταθούν στις ιδέες των διανοούμενων.

Τίποτα δεν μπορεί εν τέλει να διαβρώσει ιδέες. Σαφώς, δημαγωγοί μπορούν να εμφανιστούν και να τις καπηλευτούν, να τις μεταλλάξουν, αλλά κανένας ψευτοπροφήτης δεν θα τολμήσει να λάβει εν τέλει το βάρος των λανθασμένων προβλέψεων του. Σε τελική ανάλυση, στην πρώτη στραβή, θα εγκαταλείψουν το πλοίο, αφήνοντας τους πραγματικά συνεπείς στην εκάστοτε ιδέα να συνεχίσουν.

Πώς θα νικηθεί ο σοσιαλισμός

Οι φιλελεύθεροι δεν πρέπει να ξεχνούν τον λόγο για τον οποίο είναι φιλελεύθεροι. Θεωρούν, και έχουν τη θεωρία να υποστηρίξουν ότι το σύστημα που βασίζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, είναι και το μοναδικό που μπορεί να εγγυηθεί την ειρηνική κοινωνική συνεργασία και τη διεύρυνση του καταμερισμού εργασίας. Ακόμα και οι δεοντολόγοι φιλελεύθεροι θα παραδεχτούν ότι υποστηρίζουν δεοντικά τον καπιταλισμό επειδή εν τέλει περιμένουν να ζήσουν μέσω αυτού σε έναν καλύτερο κόσμο. Επίσης, έχουν τις εμπειρικές αποδείξεις για το ότι ο καπιταλισμός, ο κλασικός φιλελευθερισμός είναι οι ιδέες που οδήγησαν στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και συνεπώς του βιοτικού επιπέδου των μαζών, κάτι που ο ίδιος ο Μαρξ παραδέχτηκε.

Αυτό που απομένει είναι να δείξουμε ότι ο ισχυρισμός του Μαρξ, ότι μετά τον καπιταλισμό, θα επέλθει ο σοσιαλισμός, είναι ένα παραμύθι. Δεν υπάρχει στους συλλογισμούς του κάποια απόδειξη ότι λογική συνέπεια ενός συστήματος ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής είναι να δημιουργούνται οι συνθήκες για την κατάλυση της ιδιωτική ιδιοκτησίας καθεαυτής. Όσο και αν οι σοσιαλιστές παλεύουν συναισθηματικά να καταδείξουν την όποια παθογένεια που αυτοί αντιλαμβάνονται ως τέτοια στο καπιταλιστικό σύστημα επικαλούμενοι την αδικία εις βάρος των εργατών, την καπιταλιστική εκμετάλλευση κ.ο.κ., πρέπει εμείς ως φιλελεύθεροι να επισημάνουμε το γεγονός ότι οι συναισθηματισμοί τους δεν έχουν καμία επίπτωση στη λογική.

Όσο και να λυπούνται και να χύνουν κροκοδείλια δάκρυα για τους φτωχούς του κόσμου οι σοσιαλιστές, ο σοσιαλισμός δεν αποτελεί φυσική συνέχεια του καπιταλισμού σε καμία περίπτωση και κανένας σοσιαλιστής διανοούμενος δεν έχει καταφέρει να ανακάμψει από τις σοβαρές ενστάσεις ενάντια σε αυτή τη θέση, χωρίς να καταφύγει σε δηλώσεις κατά του ήθους των σχολιαστών του και σε ζηλόφθονες εκφράσεις ενάντια στους έχοντες, παρόλο που και αυτός κατά πάσα πιθανότητα, εφόσον είχε την οικονομική άνεση την εποχή εκείνη να αφοσιωθεί στην διανοητική του καλλιέργεια ανήκε και αυτός στην ίδια τάξη.

Κλείνοντας

Είναι βέβαιο ότι ο σοσιαλισμός δεν μπορεί να επιτύχει αυτά που διατείνεται, διότι, ως σύστημα, δεν είναι σε θέση να πράξει μία βασική λειτουργία η οποία είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους: ορθολογικό οικονομικό υπολογισμό. Ακόμα και αν ο σοσιαλιστής άνθρωπος εμφανιζόταν από μηχανής θεός, κάτι τέτοιο δεν θα άλλαζε την κατηγορική συνθήκη υπό την οποία θα λειτουργούσε ένα σοσιαλιστικό σύστημα. Επομένως, εφόσον στον «αλγόριθμο» του σοσιαλισμού υπάρχει αυτό το θανατηφόρο σφάλμα, ο σοσιαλισμός σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι αποτελεί εναλλακτική, πόσο μάλλον συνέχεια του καπιταλισμού. Μόλις αυτό γίνει αντιληπτό, ο σοσιαλισμός θα αφανιστεί από τις συνειδήσεις των ανθρώπων.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.