Οι κακές οικονομικές αντιλήψεις οδηγούν σε καταστροφή της οικονομικής ευημερίας

0
404
Παραγωγή

Η προσπάθεια να εφαρμόσουμε τις παραισθησιακές ουτοπίες είναι χάσιμο χρόνου, προσπάθειας και πόρων. Αυτός δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο θα αυξήσουμε την ευημερία. Η ευημερία αυξάνεται με εργασία, αποταμίευση, προκοπή, επένδυση και παραγωγή, και όχι με τις εφήμερες πολιτικές των απολογητών του κράτους

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Υπάρχει σοβαρή σύγχυση σχετικά με την έννοια της οικονομικής ανάπτυξης. Πολλοί φαίνεται να πιστεύουν λανθασμένα ότι σχετίζεται με το ΑΕΠ ή την παραγωγή αγαθών. Όχι. Οικονομική ανάπτυξη σημαίνει την ικανότητα της οικονομίας να ικανοποιεί τις ατομικές επιθυμίες των ανθρώπων, όποιες κι αν είναι αυτές – δηλαδή, να παράγει ευημερία. Το ΑΕΠ είναι ένας μάλλον κακός τρόπος διαπίστωσης ανάπτυξης με τη χρήση δημοσίων στατιστικών στοιχείων και, ως εκ τούτου, καταστρέφεται από εκείνους που επωφελούνται από τη διαστρέβλωση τέτοιων αριθμών. Η αύξηση του ΑΕΠ δε σημαίνει κατ’ ανάγκη ανάπτυξη.

Νοητική κατασκευή

Ας υποθέσουμε ότι η συνολική ποσότητα αγαθών και ζήτησης ως προς αυτά τα αγαθά είναι δεδομένη, όπως και ο όγκος των συναλλαγών σε χρήμα όσον αφορά την παραγωγή και πώληση αυτών των αγαθών. Εάν η συνολική ποσότητα αγαθών αυξηθεί με τη ζήτηση να μην προλαβαίνει να ανταποκριθεί, η τιμή τους, ceteris paribus θα μειωθεί. Εάν μειωθεί τόσο, ώστε η ζήτηση να μην επιφέρει τον ίδιο όγκο συναλλαγών (λόγω χαμηλότερης τιμής των προϊόντων), τότε το συνολικό ΑΕΠ θα μειωθεί. Σημαίνει αυτό ότι έχουμε γίνει φτωχότεροι; Σε καμία περίπτωση! Έχουμε περισσότερα και φτηνότερα αγαθά, το βιωτικό επίπεδο έχει αυξηθεί λόγω της αυξημένης παραγωγικότητας της καπιταλιστικής παραγωγής.

Ομοίως, η ύπαρξη περισσότερων αγαθών στα καταστήματα δεν είναι ανάπτυξη. Η παραγωγή αυξανόμενων ποσοτήτων αγαθών που κανείς δεν είναι διατεθειμένος να αγοράσει είναι το αντίθετο της οικονομικής ανάπτυξης: σπαταλιέται η πεπερασμένη παραγωγική μας ικανότητα. Σημειώστε όμως τη λέξη «διατεθειμένος». Η ευημερία δεν αφορά αντικειμενικές ανάγκες, αλλά τις υποκειμενικές ανάγκες των ανθρώπων, οι οποίοι, καλύπτοντας τες αυξάνουν την υποκειμενική τους ωφέλεια, ή μειώνουν την παρούσα κατάσταση ανησυχίας. Μία καταναλωτική δαπάνη μπορεί να αποδεχθεί ex post λανθασμένη, αλλά αυτό λίγη σημασία έχει. Η οικονομική ανάπτυξη είναι η αυξημένη ικανότητα να ικανοποιούνται οι ανάγκες των ανθρώπων, όποιες και να είναι αυτές.

Για παράδειγμα αν μία χώρα είναι τεχνολογικά κατώτερη από μία άλλη δε σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι είναι και λιγότερο ευημερούσα. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η ικανοποίηση των αναγκών των ανθρώπων και όχι το είδος των αγαθών που διατίθενται στην αγορά. Εάν οι άνθρωποι σε μία οικονομία δεν νοιάζονται για τα iphone ή τα McDonalds, κατά πάσα πιθανότητα δεν θα παραχθούν τέτοια αγαθά. Γιατί άλλωστε να παραχθούν; Για να μείνουν στα ράφια; Το να έχουμε απλά μεγάλη ποικιλία αγαθών από μόνο του δεν μας λέει κάτι εφόσον αυτά μένουν απούλητα, παρά μάλλον ότι κάποιος παράγοντας οδήγησε σε εσφαλμένες προβλέψεις και επενδύσεις.

Ένα προφανές παράδειγμα οικονομικής ανάπτυξης από τις μέρες του Malthus είναι η τεράστια αύξηση στην ικανότητά μας να παράγουμε τρόφιμα. Η ποσότητα και η ποιότητα έχουν αυξηθεί πάρα πολύ. Χρησιμοποιούμε λιγότερους πόρους για να ικανοποιήσουμε περισσότερες ανάγκες. Αυτό είναι το νόημα της οικονομικής ανάπτυξης. Τα οικονομικά μέσα απλώς εξοικονομούν ή βρίσκουν καλύτερη χρήση των σπάνιων πόρων (όχι μόνο φυσικών). Η οικονομική ανάπτυξη είναι επομένως μία καλύτερη οικονομία, δηλαδή να έχουμε την ικανότητα, να ικανοποιήσουμε περισσότερες ανάγκες εκτός από τις βασικές ανάγκες ακόμα και αν αυτές δεν αφορούν τις πιο σύγχρονες τεχνολογικές μόδες και επιτεύγματα.

Τα άτομα επωφελούνται εξίσου με το κοινωνικό σύνολο

Το υπέροχο με την οικονομική ανάπτυξη είναι ότι ισχύει τόσο για την κοινωνία συνολικά όσο και για όλα τα άτομα: η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας σημαίνει περισσότερους τρόπους ικανοποίησης των επιθυμιών αλλά και φτηνότερα. Αλλά αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι η κατανομή της πρόσβασης και της ικανότητας κατανάλωσης είναι ίση και στιγμιαία. Θα εξαπλωθεί σταδιακά και θα φτάσει σε όλους.

Επίσης, η αυξημένη παραγωγικότητα αυξάνει πραγματικά την αγοραστική δύναμη όλων των χρημάτων, συμπεριλαμβανομένων (και το σημαντικότερο) των χαμηλών μισθών, καθιστώντας έτσι πολύ πιο προσιτή την ικανοποίηση αναγκών. Σημειώστε όμως ότι η διανομή μιας τέτοιας ευημερίας δεν μπορεί να είναι ίση ή στιγμιαία: οποιαδήποτε νέα καινοτομία, νέο αγαθό, νέα υπηρεσία κ.λ.π. θα δημιουργηθεί κάπου, από κάποιον – δεν μπορεί να δημιουργηθεί για επτά δισεκατομμύρια ανθρώπους αμέσως. Επομένως, οτιδήποτε νέο, συμπεριλαμβανομένων των νέων θέσεων εργασίας και των νέων παραγωγικών ικανοτήτων, πρέπει να εξαπλωθεί -σαν κυματισμός- σε όλη την οικονομία.

Αυτό καταστρέφει την Μαρξιστική πεποίθηση ότι εν τέλει τα νέα αγαθά που είναι αποτέλεσμα των «παραγωγικών δυνάμεων» του καπιταλισμού θα αποτελούν προνόμιο μόνο των πλούσιων τάξεων. Πράγματι, μπορεί τα νέα αγαθά που εισέρχονται στην αγορά να μπορούν να αγοραστούν από τους πλούσιους μόνο. Αυτό που οι μαρξιστές δεν καταλαβαίνουν είναι ότι οι πλούσιοι αποτελούν μία αγορά χαμηλού ρίσκου. Επειδή έχουν τα χρήματα να αποκτήσουν τα νέα αγαθά, ο παραγωγός τους μπορεί να αφοσιωθεί περισσότερο στον σχεδιασμό αυτών παρά στην τιμολόγησή τους. Οι πλούσιοι, με το αν τα αγοράσουν ή όχι, στην ουσία αποτελούν το litmus test των παραγωγών. Εάν δεν τα αγοράσουν οι πλούσιοι γιατί να τα επιθυμήσουν οι πιο φτωχοί; Αν τα αγοράσουν οι πλούσιοι, οι φτωχοί θα τα επιθυμήσουν στη συνέχεια, επομένως θα ξεκινήσει μία διαδικασία μαζικής παραγωγής τους που θα τα κάνει προσιτά, εν τέλει, και στις πιο απομακρυσμένες οικονομικά τάξεις.

Καθώς δημιουργούνται συνεχώς νέα πράγματα, σημαίνει ότι ποτέ δεν θα φτάσουμε σε ένα σημείο όπου όλοι απολαμβάνουν ακριβώς το ίδιο βιοτικό επίπεδο. Δεν μπορεί να γίνει αλλιώς επειδή η οικονομική ανάπτυξη και η ευημερία που παράγει μέσω της ικανότητας ικανοποίησης των θέσεων είναι μια διαδικασία. Η τέλεια ισότητα είναι δυνατή μόνο εάν δεν έχουμε ανάπτυξη: να φρενάρουμε την οικονομία, να φτωχοποιήσουμε τους πάντες.

Η παραγωγή οδηγεί σε ευημερία και όχι η κατανάλωση

Η κατανάλωση από μόνη της δεν οδηγεί στην ευημερία. Επομένως μπορούμε να απορρίψουμε την κεϋνσιανή άγνοια για τους θεμελιώδεις οικονομικούς νόμους. Μία οικονομία ποτέ δεν μπορεί να υποφέρει από «υπο-κατανάλωση». Κάθε νοικοκυριό κάνει την κατανάλωση που επιτρέπει το εισόδημά του, και το εισόδημα διατίθεται αναγκαστικά στις βέλτιστες (κατά την άποψη του νοικοκυριού) χρήσεις, ειδάλλως γιατί να δινόταν εκεί το χρήμα εξ αρχής; Επομένως, η υποκατανάλωση είναι ένας μύθος. Καταναλώνουμε όσο χρειαζόμαστε. Το πρόβλημα λοιπόν αφορά περισσότερο το ερώτημα: πέραν του επιχειρηματικού σφάλματος και της αλλαγής των καταναλωτικών συνηθειών, γιατί μία οικονομία βρίσκεται ξαφνικά με απούλητα αγαθά και μάλιστα σε μεγάλη κλίμακα; Γιατί έχουμε οικονομικές κρίσεις;

Η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί στην χρηματοπιστωτική επέκταση, την κεϋνσιανή απάντηση στην εσφαλμένη θεώρηση ότι η οικονομία είτε θα βαδίζει σε ανεργία, είτε σε πληθωρισμό. Οι κεϋνσιανοί (και τα ξαδέρφια τους οι μονεταριστές) αποτελούν παραδείγματα οικονομικής άγνοιας και ανοησίας. Οι ενέσεις ρευστότητας στην οικονομία διαστρεβλώνουν την παρούσα κατανομή κεφαλαίου και δίνουν την εντύπωση ότι υπάρχει ευημερία. Η αύξηση της ποσότητα χρήματος όμως, αυξάνει μόνο την κατανάλωση, και όχι την παραγωγή. Αυτή πρέπει να γίνει έπειτα της αυξημένης ζήτησης, αλλά οι κεϋνσιανοί εδώ κάνουν το τρομακτικό σφάλμα: θεωρούν ότι το κεφάλαιο είναι άπειρο.

Αλίμονο όμως, κάτι τέτοιο δεν είναι αλήθεια. Η νέα εισροή χρήματος θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε αύξηση των τιμών συντελεστών παραγωγής. Μόλις διακοπεί η χρηματοπιστωτική επέκταση, η φούσκα θα σκάσει. Όσοι πρόλαβαν να εκκινήσουν νέες παραγωγικές διαδικασίες θα βρεθούν με απούλητα αγαθά (κανείς δεν τα ήθελε εξ αρχής, το νέο χρήμα απλά οδήγησε σε τεχνητή αύξηση της ζήτησης προσωρινά), οι υπόλοιποι θα βρεθούν χρεωμένοι χωρίς να έχουν καταφέρει να ολοκληρώσουν τις νέες παραγωγικές τους διαδικασίες. Λογικό, πλέον χρήμα δεν τυπώνεται για να μπορέσουν να αγοράσουν τους ακριβότερους συντελεστές παραγωγής

Οι κεϋνσιανοί όμως είναι υπεύθυνοι για κάτι ακόμα χειρότερο. Έχουν καταφέρει, λόγω της διακριτικής παρέμβασης στην αγορά (μέσω αύξησης της ποσότητας χρήματος δηλαδή) και των συνεπακόλουθων κρίσεων που αυτή επιφέρει να επιτύχουν δύο πράγματα: καταστροφή κεφαλαίου λόγω της εσφαλμένης διάθεσης του την ικανοποίηση ανύπαρκτων αναγκών και φυσικά την ιδεολογική αποστροφή του κόσμου προς το σύστημα του καπιταλισμού. Επιπλέον, οι χρηματοπιστωτικές τους επεκτάσεις δεν έχουν καταφέρει τίποτα παραπάνω από το να μετακινούν τον πλούτο στους πρώτους αποδέκτες των νέων χρημάτων, οι οποίοι και μπορούν να αποκτήσουν αγαθά από την αγορά χωρίς να έχουν παράξει κάτι οι ίδιοι και πριν ανέβουν οι τιμές. Έτσι λοιπόν, μία μειοψηφία, ευνοημένη από το παρόν καθεστώς συγκεντρώνει χωρίς παραγωγική προσπάθεια πλούτο και εισοδήματα αποκομμένη από την αξιολόγηση του κέρδους και της ζημίας του καπιταλισμού.

Οι μαρξιστές και οι λοιποί οικονομικά αναλφάβητοι αριστεροί θα πρέπει να απευθυνθούν σε αυτούς, ώστε να βρουν τον ένοχο για τη συνεχή διάβρωση των εισοδημάτων της μεσαίας τάξης και την σταδιακή της εξαφάνιση. Καλύτερα δε, σκεφτείτε εσείς οι ίδιοι το εξής: αν η κατανάλωση είναι αυτό που οδηγεί σε ευημερία, γιατί δεν τυπώνουμε συνεχώς χρήμα; Έτσι θα κάναμε τους πάντες πλούσιους και ικανούς να αγοράσουν τα πάντα. Γιατί λοιπόν να μην παρέχουμε στον κόσμο τόνους άχρηστου χαρτιού για να αγοράζει πράγματα; Ακόμα και οι ίδιοι οι κεϋνσιανοί δεν είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν το σκεπτικό τους στα λογικά του άκρα.

Ποιες είναι οι επιλογές μας;

Επομένως, ποιες είναι οι επιλογές μας, αν επιθυμούμε συνεχή ευημερία και ικανοποίηση αναγκών; Μπορούμε να συνεχίσουμε αφενός στο ίδιο μονοπάτι που βαδίζουμε τα τελευταία εκατό χρόνια. Ένα συνεχές τρενάκι κύκλων άνθησης και ύφεσης, καταστροφής κεφαλαίου, φαβοριτισμού και κορπορατισμού, δηλαδή ένα είδος φασισμού, τον οποίο ο Keynes τόσο μνημόνευσε στη Γερμανική έκδοση της «Γενικής Θεωρίας». Η συνταγή είναι δοκιμασμένη και η υγιής οικονομική θεωρία έχει αποκαλύψει τα σφάλματα και τις ολέθριες συνέπειες της. Μπορούμε, όμως, να απορρίψουμε αυτό το μοντέλο και να επιτρέψουμε την επιστροφή της οικονομίας στα χέρια αυτών που την αποτελούν: στους παραγωγούς, τους καταναλωτές, τους καπιταλιστές και επιχειρηματίες. Η οικονομία δεν ανήκει στο κράτος και τους διεφθαρμένους οικονομικούς απολογητές του. Ανήκει σε εμάς και σε κανέναν άλλον.

Μια λύση θα ήταν να ξεφορτωθούμε τα πολιτικά δημιουργημένα και ενισχυμένο προνόμια για να επιτρέψουμε στις οικονομικές διαδικασίες να αναπροσαρμοστούν στην πραγματικότητα: να στοχεύσουν στην παραγωγή ευημερίας αντί στην ευνοιοκρατία και την παρεοκρατία. Αυτό δεν θα εξαλείψει την ανισότητα καθεαυτή, ούτε θα φέρει τον παράδεισο επί γης, αλλά θα τη μειώσει σημαντικά και θα εξαλείψει τα περισσότερα από τα επιβλαβή αποτελέσματά της. Θα σήμαινε μια οικονομία, όπου τόσο οι επιχειρηματίες όσο και οι εργαζόμενοι θα ωφεληθούν από την παραγωγή αξίας για τους άλλους. Με άλλα λόγια, οικονομική ανάπτυξη και υψηλότερο βιοτικό επίπεδο.

Οι εναλλακτικές λύσεις είναι μάλλον εύκολο να κατανοηθούν, αλλά αυτό που είναι κοινό στην ατζέντα των ειδικών και των πολιτικών σχολιαστών είναι οι εναλλακτικές λύσεις, συχνά ουτοπίες που βασίζονται στην άγνοια, που στρεβλώνουν τις έννοιες τόσο του προνομίου όσο και της οικονομικής ανάπτυξης. Οι εναλλακτικές λύσεις που διαθέτουμε είναι αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω, τίποτα άλλο. Κάντε την επιλογή σας. Η προσπάθεια να εφαρμόσουμε τις παραισθησιακές ουτοπίες είναι χάσιμο χρόνου, προσπάθειας και πόρων. Αυτός δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο θα αυξήσουμε την ευημερία. Η ευημερία αυξάνεται με εργασία, αποταμίευση, προκοπή, επένδυση και παραγωγή, και όχι με τις εφήμερες πολιτικές των απολογητών του κράτους.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: