Γιατί η φορολογία είναι κλοπή: Το πρόβλημα κοινού «ηθικού κώδικα»

0
481
Όλα τα ηθικά συστήματα που βασίζονται σε θετικές υποχρεώσεις νομιμοποιούν τον εξαναγκασμό για την εφαρμογή τους. Αλλά χωρίς κανένα αντικειμενικό κριτήριο του ακριβούς περιεχομένου του καθήκοντος, η ηθική αυτή καταλήγει στην ακόλουθη αρχή: μπορεί κανείς να καταφύγει στον εξαναγκασμό για να αναγκάσει άλλους ανθρώπους να μοιραστούν το κόστος της ικανοποίησης οποιασδήποτε ανάγκης που, αυτός θεωρεί, πως πρέπει να ικανοποιηθεί.

Όλα τα μέλη της κοινωνίας έχουν αποκλίνουσες απόψεις για το τι πρέπει να γίνει. Έχουν διαφορετικό ηθικό κώδικα: χρονοδιαγράμματα των σκοπών στους οποίους δίνουν σχετικές και οριακές αξίες και που αντιγράφουν στις αποφάσεις των δράσεων τους.

Του Ευθύμη Μαραμή

Αρνητικά και θετικά δικαιώματα

Τα θετικά και τα αρνητικά δικαιώματα, έχουν αναλυθεί από τον συντάκτη της ιστοσελίδας Μιχάλη Γκουντή. Εν συντομία, αρνητικά δικαιώματα είναι τα δικαιώματα που υποχρεώνουν κάποιον σε μη-δράση. Ένα άτομο, δεν επιτρέπεται να ασκήσει απρόκλητη επιθετική βία σε κάποιο άλλο άτομο. Θετικά δικαιώματα είναι τα δικαιώματα που υποχρεώνουν κάποιον σε δράση. Για παράδειγμα, ένα άτομο έχει δικαίωμα στην περίθαλψη και στην παιδεία. Ο Μιχάλης Γκουντής μας λέει πως: «Τα αρνητικά και θετικά δικαιώματα συγκρούονται εξ ορισμού. Για παράδειγμα, το θετικό δικαίωμα στην εκπαίδευση παραβιάζει το αρνητικό δικαίωμα στην αυτοδιάθεση.» Δηλαδή, η θετική υποχρέωση του ατόμου Α να πληρώσει τα έξοδα εκπαίδευσης του ατόμου Β, αποτελεί ταυτόχρονα και την παραβίαση των αρνητικών δικαιωμάτων του ατόμου Α. Το κράτος ασκεί επιθετική βία (φορολογία) στο άτομο Α ώστε να το εκδιώξει από τους πόρους του για να τους διαθέσει στην εκπαίδευση του ατόμου Β.

Μια σοβαρή πτυχή αυτής της σύγκρουσης των δικαιωμάτων, αποκαλύπτεται στο εξαιρετικό δοκίμιο των Philipp BagusWalter BlockMarian EabrasuDavid Howden & Jeremie Rostan: The Ethics of Tax Evasion 

Θετική και αρνητική ηθική

Ο Bagus et al, εξηγούν πως στο πλαίσιο της δικαιολόγησης της φορολογίας πρέπει να υπάρχει ηθική υποχρέωση να πληρώνονται οι φόροι, κάτι που εφαρμόζεται μέσω του υποχρεωτικού χαρακτήρα της φορολογίας. Μια τέτοια υποχρέωση μπορεί να χαρακτηριστεί ως «θετική», υπό την έννοια ότι επιβάλει ορισμένες ενέργειες, ενώ μια «αρνητική» υποχρέωση απαγορεύει μόνο ορισμένες ενέργειες. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί κανείς να διακρίνει δύο τύπους θετικών υποχρεώσεων ως βάση φορολόγησης. Ορισμένοι φόροι χρηματοδοτούν την παραγωγή λεγόμενων δημόσιων αγαθών που προσφέρονται, πιθανώς, σε όλα τα μέλη της κοινωνίας, ενώ άλλοι φόροι χρηματοδοτούν δημόσιες ενέργειες, οι οποίες, υποθετικά, ωφελούν μερικούς.

Το πρόβλημα με αυτό το επιχείρημα, είναι ότι είναι αδύνατο να προσδιοριστεί ποια είδη δημοσίων αγαθών είναι απαραίτητα, σε ποια ποσότητα και ποιες μη ικανοποιημένες ανάγκες ενός ατόμου συνεπάγονται την υποχρέωση κάποιου άλλου να τις πληρώσει. Όλα τα ηθικά συστήματα που βασίζονται σε θετικές υποχρεώσεις νομιμοποιούν τον εξαναγκασμό για την εφαρμογή τους. Αλλά χωρίς κανένα αντικειμενικό κριτήριο του ακριβούς περιεχομένου του καθήκοντος, η ηθική αυτή καταλήγει στην ακόλουθη αρχή: μπορεί κανείς να καταφύγει στον εξαναγκασμό για να αναγκάσει άλλους ανθρώπους να μοιραστούν το κόστος της ικανοποίησης οποιασδήποτε ανάγκης που, αυτός θεωρεί, πως πρέπει να ικανοποιηθεί.

Ηθικοί κώδικες και «καθήκοντα»

Ο Bagus και η παρέα του, ρίχνουν φως σε μια σκοτεινή γωνία του πλαισίου της φορολογίας, αναδεικνύοντας το πρόβλημα του «ηθικού καθήκοντος»:

Αν ο καθένας μπορεί να καταφύγει σε εξαναγκασμό, προκειμένου να επιβάλει σε άλλους αυτό που θεωρεί ηθική υποχρέωσή τους, τότε προκύπτει μια γενική σύγκρουση, την οποία εν γένει ονομάζουμε «γενικές εκλογές». Μια δεύτερη συνέπεια είναι ότι, συγκεκριμένα και στην πράξη, ο ισχυρότερος μπορεί να αναγκάσει τους αδύναμους να ανταποκριθούν στις εντολές του/της. Και τρίτον, μια τέτοια «ηθική» συνεπάγεται στην πραγματικότητα την άρνηση όλων των ηθικών αρχών, γιατί αυτό στο οποίο καταλήγει, είναι ότι μπορεί κανείς να ξεκινήσει τη χρήση βίας εναντίον άλλων, όποτε το θεωρεί δικαιολογημένο.

Οι συγγραφείς του δοκιμίου υποστηρίζουν πως ένα τέτοιο δόγμα δεν είναι μόνο λανθασμένο, αλλά είναι επίσης ψευδές, με την έννοια ότι στηρίζεται σε μια εσφαλμένη αντίληψη της ηθικής. Όλα τα δόγματα των θετικών υποχρεώσεων θεωρούν την ηθική ως εντολή για ορισμένες ενέργειες και ως εκ τούτου μια βάση για να δικαιολογηθεί η έναρξη βίας σε ορισμένες περιπτώσεις – μια βάση που στην πραγματικότητα καταλήγει σε υποκειμενική άποψη σχετικά με το ηθικό καθήκον. Αντιθέτως, η ηθική απαγορεύει μόνο ορισμένες πράξεις: περιέχει απλώς την αρνητική υποχρέωση να μην ξεκινήσει η χρήση βίας εναντίον άλλων ανθρώπων. Όλα τα μέλη της κοινωνίας έχουν αποκλίνουσες απόψεις για το τι πρέπει να γίνει. Έχουν αυτό που μπορεί κανείς να ονομάσει διάφορους «ηθικούς κώδικες»: χρονοδιαγράμματα των σκοπών στους οποίους δίνουν σχετικές και οριακές αξίες και που αντιγράφουν στις αποφάσεις των δράσεων τους.

Για παράδειγμα, συνεχίζουν οι Bagus et al:

«Ένα άτομο θα κάνει τακτική και γενναιόδωρη συνεισφορά σε έναν οργανισμό προστασίας των ζώων και θα πληρώνει ευχαρίστως για τη διατήρηση των εθνικών πάρκων, ενώ άλλος θα στηρίζει την εκπαίδευση των ορφανών σε υποανάπτυκτες χώρες, καθώς και ένα εθνικό σύστημα δημοσίων σχολείων.»

Μπορεί ο καθένας να προσθέσει διάφορες κατηγορίες «ηθικών καθηκόντων» σε μια τέτοια λίστα: Την πληρωμή των εξόδων των μεταναστών, την προστασία του κορμοράνου, τα καλαμάκια από μπαμπού, την πρόσληψη και μονιμοποίηση στο δημόσιο των εθελοντριών σχολικών τροχονόμων, το επίδομα κοινωνικού τουρισμού από τον ΟΑΕΔ, την λειτουργία της ΕΡΤ γιατί μεταδίδει «ποιοτικά προγράμματα», το φοιτητικό επίδομα ενοικίου και, πράγματι, ο κατάλογος μπορεί κυριολεκτικά να περιλαμβάνει αναρίθμητα «ηθικά καθήκοντα» σύμφωνα με τις προτιμήσεις του εκάστοτε θεσμικού εξαναγκασμού.

Ο εξαναγκασμός είναι ανήθικος εξ ορισμού

Η παρέα του Bagus είναι ευθύτατη και κατατοπιστική σε αυτό το σημείο. Σε αυτή τη βάση, μας λένε, η ηθική δεν λέει ότι κάποιος μπορεί να καταφύγει στον εξαναγκασμό για να επιβάλει τις προτιμήσεις του σε άλλους ανθρώπους, όποτε θεωρεί ότι οι στόχοι είναι αρκετά «υψηλοί» ώστε να δικαιολογούν αυτά τα μέσα. Αντίθετα: μια σωστή εντολή δεοντολογίας, αποτελεί το ότι κανένας δεν μπορεί να ξεκινήσει τη χρήση βίας για να επιβάλει τον δικό του ηθικό κώδικα σε άλλους ανθρώπους . Εάν η δεοντολογία δεν μπορεί να περιέχει θετικές υποχρεώσεις, τότε η φοροδιαφυγή δεν μπορεί να θεωρηθεί ανήθικη και, αντίθετα, η φορολογία πρέπει να θεωρηθεί ως τέτοια.

Η φοροδιαφυγή δεν μπορεί να θεωρηθεί ανήθικη, διότι δεν υπάρχει καμία θετική υποχρέωση να διανέμεται το κόστος οποιουδήποτε δημόσιου αγαθού ή δράσης, το οποίο άλλοι άνθρωποι, ακόμη και η πλειοψηφία, κρίνουν απαραίτητο και θεωρούν ως ηθικό καθήκον. Πόσο μάλλον, όταν οι δικαιωματιστές αυτού του κόσμου, ούτε λίγο ούτε πολύ, θεωρούν ηθικό καθήκον την παροχή σχεδόν των πάντων δωρεάν (με τα λεφτά των άλλων).

***

 

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.