Απόσχιση, ελευθερία και αποκέντρωση – Γιατί τα μικρά κράτη είναι καλύτερα

0
1090
Το Brexit θα μπορούσε να είναι η αρχή του τέλους για την ΕΕ. Εάν η Βρετανία είναι έξυπνη, θα μειώσει τους φόρους και θα αγκαλιάσει πραγματικά το ελεύθερο εμπόριο. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να προκληθεί μια οικονομική άνθιση στη Βρετανία, να ενθαρρυνθούν και άλλες χώρες να την μιμηθούν και να ασκηθεί πίεση στα μεμονωμένα κράτη μέλη της ΕΕ να ακολουθήσουν.
Το Brexit θα μπορούσε να είναι η αρχή του τέλους για την ΕΕ. Εάν η Βρετανία είναι έξυπνη, θα μειώσει τους φόρους και θα αγκαλιάσει πραγματικά το ελεύθερο εμπόριο. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να προκληθεί μια οικονομική άνθιση στη Βρετανία, να ενθαρρυνθούν και άλλες χώρες να την μιμηθούν και να ασκηθεί πίεση στα μεμονωμένα κράτη μέλη της ΕΕ να ακολουθήσουν.

τα μικρά κράτη θα μπορούσαν ή θα έπρεπε να συνεργάζονται μεταξύ τους, ειδικά για την άμυνα – τουλάχιστον όσο εξακολουθούν να υπάρχουν μεγαλύτερα κράτη, τα οποία έχουν την τάση να είναι πιο επιθετικά.

 

Συνέντευξη των  και  αρχικά δημοσιευμένη στην Ιστοσελίδα  του Austrian Economics Center της Βιένης
Απόδοση: Ευθύμης Μαραμής

 

Κ. Marquart, κ. Bagus, κυκλοφόρησε αυτό το φθινόπωρο το νέο σας βιβλίο » Wir schaffen das – alleine !» («Μπορούμε να τα καταφέρουμε – μόνοι μας!»). Ο υπότιτλος λέει: «Γιατί τα μικρά κράτη είναι απλώς καλύτερα.» Για να αρχίσουμε: Γιατί τα μικρά κράτη είναι γενικά καλύτερα από τα μεγαλύτερα;

Andreas Marquart (AM): Στα μικρά κράτη η κυβέρνηση είναι πιο κοντά στους πολίτες της και κατά συνέπεια παρακολουθείται καλύτερα και είναι πιο ελέγξιμη από το λαό. Τα μικρά κράτη είναι πιο ευέλικτα και ανταποκρίνονται καλύτερα στις προκλήσεις. Επιπλέον, υπάρχει μια τάση τα μικρά κράτη να είναι πιο ειρηνικά, επειδή δεν μπορούν να παράγουν όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες από μόνα τους και ως εκ τούτου βασίζονται στο ανεμπόδιστο εμπόριο.

Πόσο μακριά μπορεί να πάει η αρχή των μικρών κρατών; Είστε για παράδειγμα ανοιχτοί στην ιδέα της αποχώρησης της Βαυαρίας από τη Γερμανία ή της Άνω Βαυαρίας από την υπόλοιπη Βαυαρία. Ο Ludwig von Mises σταμάτησε  στο κοινοτικό επίπεδο, θεωρώντας ότι η απόσχιση των ατόμων θα ήταν μη ρεαλιστική. Κι εσείς επίσης; Υπάρχει κάποιο σημείο όπου ο κανόνας που υποστηρίζετε – όσο πιο αποκεντρωμένος τόσο το καλύτερο – δεν ισχύει πια;

Philipp Bagus (PB): Βάσει αρχής όχι. Δεν κατέχουμε, ωστόσο, την γνώση του βέλτιστου μεγέθους για να πούμε ότι αυτό το κράτος είναι πολύ μικρό και το άλλο είναι πολύ μεγάλο. Το βέλτιστο μέγεθος θα καθοριστεί σε ανταγωνισμό μέσω του δικαιώματος της απόσχισης. Αν μία πολυκατοικία ή ένας δρόμος αποσχιστούν από τον δήμο τους και στη συνέχεια καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν προβλήματα που προηγουμένως λύνονταν καλύτερα, τότε η απόσχιση θα μπορούσε να ανακληθεί και οι δύο οντότητες να συνενωθούν ξανά. Αν είναι καλύτερα μόνα τους, ωστόσο, θα μείνουν ξεχωριστά. Στον ανταγωνισμό αυτό θα φανεί πόσο επιτυχημένα μπορούν να είναι τα μικρά κράτη.

Αυτή τη στιγμή βλέπουμε ολοένα και περισσότερες προσπάθειες σε όλο τον κόσμο για απόσχιση – για παράδειγμα, με το Brexit ή στις πρόσφατες προσπάθειες της Σκοτίας και της Καταλονίας. Αυτό που έχουν κοινό όλες αυτές οι περιπτώσεις, είναι ότι η απόσχιση εκτελείται από κυβερνήσεις οι οποίες κλίνουν οικονομικά περισσότερο προς την αριστερά και ως εκ τούτου, πιθανότατα, δεν θα υπάρξει πλεονέκτημα για την αποχωρούσα οντότητα, καθώς η αποκτηθείσα ελευθερία θα χρησιμοποιηθεί αμέσως για μεγαλύτερη κρατική παρεμβατικότητα. Υποστηρίζετε και αυτές τις περιπτώσεις, όπου η απόσχιση θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα στη χώρα;

ΑΜ: Γενικά οι απόπειρες απόσχισης πρέπει πάντα να υποστηρίζονται. Οι πολίτες πρέπει να έχουν δικαίωμα αυτοδιάθεσης. Ακόμη και ο καταστατικός Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών, λέει ότι ένας λαός ή ένα έθνος έχει το δικαίωμα να εγκαθιδρύσει το δικό του κράτος ή να ενωθεί με ένα άλλο έθνος. Εάν μια περιοχή θέλει να αποχωρήσει για να δοκιμάσει ξανά εάν λειτουργεί ο σοσιαλισμός, ας το κάνει. Μαθαίνουμε από τα λάθη. Και όσο μικρότερα είναι τα κράτη, τόσο γρηγορότερα και σαφέστερα θα γίνουν εμφανή τα λάθη και θα πρέπει να εφαρμοστούν ταχύτερες αλλαγές. Μετά το Brexit, για παράδειγμα, η Βρετανία θα υποστεί τεράστια πίεση για να χωριστεί από την ΕΕ. Παρεμπιπτόντως, δεν γνωρίζω καμιά κυβέρνηση και σχεδόν κανένα κόμμα στην Ευρώπη ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα που δεν βρίσκεται με κάποιο τρόπο στην σφαίρα της αριστεράς. Με ποιον τρόπο για παράδειγμα το συντηρητικό CDU στη Γερμανία είναι διαφορετικό από το σοσιαλδημοκρατικό SPD ή τους Πράσινους; Ή το «κλασσικό φιλελεύθερο» FDP; Δεν υπάρχει πια πραγματική κλασική φιλελεύθερη ή προσανατολισμένη στην ελευθερία πολιτική. Υπάρχουν απλές μικροδιαφοροποιήσεις και όλοι είναι όμοιοι μεταξύ τους σε ένα περισσότερο ή λιγότερο σοσιαλδημοκρατικό συνονθύλευμα.

Θα ήταν δυνατόν στο μοντέλο σας, τα μικρά κράτη να εξακολουθήσουν να συνεργάζονται μεταξύ τους σε υπερεθνικούς οργανισμούς; Ή μήπως η ΕΕ, το ΝΑΤΟ, τα Ηνωμένα Έθνη κ.λπ. είναι τελικά παρωχημένα;

PB: Φυσικά, τα μικρά κράτη θα μπορούσαν ή θα έπρεπε να συνεργάζονται μεταξύ τους, ειδικά για την άμυνα – τουλάχιστον όσο εξακολουθούν να υπάρχουν μεγαλύτερα κράτη, τα οποία έχουν την τάση να είναι πιο επιθετικά. Θα υπάρξουν μορφές συνεργασίας όπως οι ζώνες ελεύθερου εμπορίου ή οι οργανισμοί που συμβάλλουν στην εναρμόνιση των προτύπων. Η ΕΕ με τη σημερινή της μορφή είναι άσκοπη, έχει ξεπεράσει τον αρχικό της σκοπό μιας καθαρής συνεργασίας.

Όσον αφορά την εξωτερική πολιτική, υποστηρίζετε ότι τα μικρά κράτη διεξάγουν λιγότερους πολέμους. Για πολλούς αυτό ακούγεται ακατανόητο στην αρχή, λαμβάνοντας υπόψη πως η συνηθισμένη εικόνα του Μεσαίωνα, όπου υπήρχαν πολλά περισσότερα μικρά κράτη από ό, τι σήμερα, αποτελούταν από μια διαρκή σύγκρουση μεταξύ βασιλιάδων και ευγενών. Γιατί να μην συμβεί ξανά αυτό;

ΑΜ: Δεν νομίζω ότι μπορούμε να συγκρίνουμε εκείνες τις εποχές με τις σημερινές. Βρισκόμαστε σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο όσον αφορά τον πολιτισμό. Αυτό που δεν έχει αλλάξει βέβαια, είναι το ότι οι πόλεμοι αφορούν τους πόρους. Στο παρελθόν, οι περισσότερες μάχες συνέβησαν σε σχέση με την γη, δεδομένου ότι οι καλλιέργειες ήταν πολύ σημαντικές και δεν ήταν σε καμία περίπτωση τόσο παραγωγικές όσο είναι σήμερα. Και όταν δεν υπήρχαν δυνατότητες εμπορίας κατά τον Μεσαίωνα, δεν ήταν και τόσο τραγικό, διότι ο καταμερισμός της εργασίας δεν είχε σε καμία περίπτωση τη σημασία που έχει σήμερα. Λόγω του πολύ προχωρημένου διεθνούς καταμερισμού της εργασίας, κανένα μικρό κράτος σήμερα δεν μπορεί να αρνηθεί το εξωτερικό εμπόριο ή να σταματήσει τη ροή των εμπορευμάτων – τουλάχιστον για όσο διάστημα δεν θέλει να λιμοκτονήσει ο πληθυσμός του, όπως συμβαίνει στη Βόρεια Κορέα. Έτσι, ο καθένας πρέπει να συμπεριφέρεται ειρηνικά. Απλά δείτε το Λιχτενστάιν: Δεν έχουν καν στρατό από το 1868. Το ελεύθερο εμπόριο είναι ο απόλυτος εγγυητής της ειρήνης.

Συχνά χρησιμοποιείτε το παράδειγμα της Ελβετίας στο βιβλίο σας. Με ποιους τρόπους επιδεικνύει αυτή η χώρα, το πώς λειτουργούν τα μικρά κράτη;

PB: Βασίζεται στο ελεύθερο εμπόριο, στα ανοικτά σύνορα, έχει σχετικά χαμηλούς φόρους, υψηλό βιοτικό επίπεδο και δεν χρειάστηκε να θρηνήσει θανάτους από πολέμους στον εικοστό αιώνα. Συχνά υποστηρίζεται ότι τα μικρά κράτη δεν μπορούν να προστατεύσουν τον πληθυσμό τους, ότι θα οδηγήσουν σε διαφορετικά πρότυπα ή σε νέους εμπορικούς φραγμούς που θα εμποδίζουν το εμπόριο ή ότι θα κατακλυστούν από οικονομικούς πρόσφυγες. Η Ελβετία αποτελεί το αντίθετο παράδειγμα.

Όσο καλά μπορεί να λειτουργούν η Ελβετία – ή και άλλα επίσης μικρά κράτη όπως ο Άγιος Μαρίνος ή το Λιχτενστάιν – υπάρχουν ακόμα αντιφατικά παραδείγματα όπως το Βέλγιο, μια χώρα η οποία παρέμενε πάντα ουδέτερη, αλλά καταλήφθηκε από τη Γερμανία και στους δύο παγκόσμιους πολέμους – μεταξύ άλλων γεγονότων που καταδεικνύουν τη συνολική αδυναμία του. Πώς μπορεί να ταιριάξει το κακό παράδειγμα του Βελγίου στη συνολική εικόνα;

ΑΜ: Δεν λέμε ότι ένας κόσμος μικρών κρατών θα ήταν παράδεισος επί της γης. Οι Λιμπερταριανοί φιλελεύθεροι πρέπει γενικά να είναι προσεκτικοί, στο να μην δημιουργούν την εντύπωση ότι στον κόσμο που περιγράφουν, όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα θα εξαφανιστούν. Μπορούμε, ωστόσο, να υποθέσουμε ότι σε έναν κόσμο μικρών κρατών δεν θα συνέβαινε κατά πάσα πιθανότητα ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ούτε και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Και αν δεν είχε εγκαταλειφθεί το νομισματικό σύστημα του χρυσού κανόνα στην αρχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο πόλεμος – αν είχε ξεσπάσει καν – θα είχε τελειώσει μέσα σε λίγες μέρες, καθώς τα αντιμαχόμενα μέρη θα είχαν ξεμείνει από χρήματα. Φυσικά θα μπορούσε να προκύψει η κατάσταση όπου ένα μικρό κράτος απειλείται από έναν «μεγάλο γείτονα». Στην περίπτωση αυτή, το μικρό κράτος μπορεί να εισέλθει σε αμυντική συμμαχία. Υπάρχουν πολλαπλά παραδείγματα από το παρελθόν όπως της Χανσεατικής Ένωσης ή της Γερμανικής Συνομοσπονδίας. Με τον ίδιο τρόπο που τα αγαθά και οι υπηρεσίες οργανώνονται στην αγορά για να καλυφθεί η ζήτηση των καταναλωτών, θα οργανώνονται και συμμαχίες μεταξύ μικρών κρατών εάν υπάρχει ζήτηση για προστασία και ασφάλεια. Οι άνθρωποι είναι πολύ εφευρετικοί όταν τους επιτρέπεται να δρουν ελεύθερα. Δεν πρέπει να υποτιμούμε αυτή την ικανότητα.

Οι υποστηρικτές της  ρεαλιστικής σχολής σκέψης  θα υποστήριζαν πιθανώς ότι η ιδέα των μικρών κρατών είναι σίγουρα ωραία, αλλά ότι στον κόσμο που ζούμε δεν σκέφτονται όλοι με αυτόν τον τρόπο. Για να δώσουμε παραδείγματα: Δεν θα ήταν δυνατόν, αν υποτεθεί ότι διαλυόταν οι ΗΠΑ, η Ρωσία θα εισέβαλε γρήγορα στην Ανατολική Ευρώπη; Ειδικά με το τέλος του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου, η Σοβιετική Ένωση είχε την ευκαιρία να κατακτήσει ολόκληρη την ήπειρο, αλλά υπήρξαν οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία που αποκατέστησαν την εξισορρόπηση της ισχύος. Δεν είναι απαραίτητες οι μεγάλες δυνάμεις στην παγκόσμια σκηνή, υπό αυτή την έννοια, για να αποτρέπουν κράτη τα οποία δεν είναι τόσο φιλικά – που δεν θα ήταν ποτέ ευχαριστημένα με την ιδέα των μικρών κρατών – από το να γίνουν απειλητικά;

PB: Είναι σαφές ότι πρέπει να είμαστε ρεαλιστές. Η Σοβιετική Ένωση θα είχε επίσης την ευκαιρία να υποτάξει ολόκληρη την Ευρώπη στην αρχή του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου, όταν μια ισχυρότερη Γερμανία αντιτασσόταν σ’ αυτή. Η Σοβιετική Ένωση, πιθανώς θα είχε κατακτήσει ολόκληρη την ήπειρο, αν τα πολλά μικρά γερμανικά κράτη των αρχών του 19ου αιώνα, συνέχιζαν να υπάρχουν. Αλλά ίσως και τα μικρά κράτη της Γερμανίας θα είχαν εφαρμόσει μια κοινή άμυνα, δεν το ξέρουμε αυτό. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση για να καταστεί νικηφόρος ένας πόλεμος. Επιστρέφοντας στο παρόν: Ακόμη και αν οι ΗΠΑ διαλυθούν, θα μπορούσαν ακόμα να δημιουργήσουν μια κοινή αμυντική συμμαχία και τα κράτη της Βαλτικής θα μπορούσαν επίσης να αναζητήσουν συμμάχους και να κάνουν μια ρωσική επίθεση όσο το δυνατόν περισσότερο οδυνηρή και δαπανηρή – για παράδειγμα, με τον οπλισμό του λαού. Ίσως οι χωρισμένες ΗΠΑ να μην είναι πλέον επιθετικές στο εξωτερικό, κάτι που θα οδηγούσε σε λιγότερους πολέμους. Πρέπει επίσης να έχουμε κατά νου, ότι από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κι έπειτα, βρισκόμαστε σε πυρηνική εποχή που αποθαρρύνει τους επιτιθέμενους. Ακόμη και μετά από διάσπαση των ΗΠΑ, αυτή η αποτρεπτική ισχύς θα εξακολουθούσε να υπάρχει. Επιπλέον – όπως αναφέρθηκε ήδη – λόγω της παγκοσμιοποίησης, το κόστος του πολέμου θα αυξανόταν συνεχώς μεταξύ των αμοιβαία συνδεδεμένων οικονομιών.

Ειδικότερα, οι φιλελεύθεροι Libertarians στις ΗΠΑ συχνά κατηγορούνται ότι είναι υπέρ του απομονωτισμού ή ακόμα και της αυτάρκειας όταν ζητούν να εγκαταλειφθούν οι υπερεθνικοί οργανισμοί, να μειωθεί ο επεμβατισμός στις ξένες συγκρούσεις και να εξετάζεται πρώτιστα το εθνικό συμφέρον. Γιατί θα πρέπει να θεωρηθούν εσφαλμένες αυτές οι κατηγορίες;

ΑΜ: Το πρόβλημα είναι ότι οι όροι «απομονωτισμός» και «μη επεμβατισμός» στοιβάζονται μαζί από τους υποστηρικτές της επεμβατικής εξωτερικής πολιτικής. Ο μη επεμβατισμός – δηλαδή το εμπόριο με άλλες χώρες, η μετακίνηση σε άλλες χώρες, η πολιτιστική ανταλλαγή, ο σεβασμός του άλλου, αλλά όχι η ανάμιξη στις υποθέσεις άλλων εθνών – δεν έχει καμία σχέση με την «απομόνωση» του εαυτού μας. Δεν θα μπορούσα να πάρω στα σοβαρά τις κατηγορίες περί αυτάρκειας. Αναμειγνύονται όροι, προφανώς σε μια προσπάθεια να χαρακτηριστούν οι φιλελεύθεροι Libertarians σαν οπισθοδρομικοί, για να κερδηθεί η υποστήριξη της επεμβατικής εξωτερικής πολιτικής. Ο τύπος της εξωτερικής πολιτικής που διεξάγουν οι ΗΠΑ χρειάζεται μια ορισμένη υποστήριξη από τον πληθυσμό. Αυτό όμως είναι εφικτό μόνο – εφόσον δεν υπάρχουν επιχειρήματα – με τη δυσφήμιση των αντιπάλων.

Έχετε ένα ολόκληρο κεφάλαιο στο βιβλίο σας για τα νομισματικά συστήματα και γιατί θα λειτουργούσαν καλύτερα σε έναν κόσμο μικρών κρατών. Εμείς, στο Austrian Economics Center, φυσικά ενδιαφερόμαστε ιδιαίτερα για αυτό. Μπορείτε να περιγράψετε σύντομα τα πλεονεκτήματα αυτού του συγκεκριμένου σημείου;

PB: Τα μεγαλύτερα κράτη συνεπάγονται και νομισματική εναρμόνιση. Ο νομισματικός ανταγωνισμός στην Ευρωζώνη μειώθηκε λόγω της εισαγωγής του ευρώ. Πριν από το ευρώ, ένας Ισπανός μπορούσε να αγοράσει Γερμανικά Μάρκα, Γαλλικά Φράγκα ή Λίρες για να προστατευθεί από τον πληθωρισμό. Ο καθένας μπορούσε να δει ποια νομισματική πολιτική λειτουργούσε καλύτερα και ποια χειρότερα. Για παράδειγμα, η Ολλανδική Κεντρική Τράπεζα ακολουθούσε τη γερμανική Bundesbank. Έτσι, υπήρχε ένας θεσμικός ανταγωνισμός και μια διαδικασία δοκιμής και σφάλματος. Σήμερα έχουμε μια Ιταλική νομισματική πολιτική για όλη την Ευρωζώνη. Τα μικρά κράτη πρέπει να προσφέρουν στους πολίτες τους σταθερά νομίσματα ή να συνδέονται με σταθερές νομισματικές ζώνες ή, αλλιώς, θα χάσουν γρήγορα επιχειρήσεις και πολίτες από την επικράτεια τους. Τα σύνορα δεν είναι τόσο μακριά εξάλλου.

Για επίλογο, θα θέσουμε το αιώνιο ερώτημα που ακούν αργά ή γρήγορα όλοι οι Libertarian φιλελεύθεροι: Μόνο θεωρία ή και πραγματικότητα; Πιστεύετε ότι θα δούμε ποτέ έναν κόσμο μικρών κρατών, έναν κόσμο στον οποίο τα κράτη αυτά ζουν ειρηνικά μεταξύ τους και έναν κόσμο στον οποίο το ελεύθερο διασυνοριακό εμπόριο διεξάγεται χωρίς προβλήματα (ή όπου τα σύνορα καθίστανται τελείως άσχετα);

ΑΜ: Ακούγεται σαν να λέτε πως είναι ουτοπικό να φανταστούμε έναν κόσμο μικρών κρατών – αλλά ουτοπία είναι μόνο κάτι που δεν λειτουργεί στην πράξη. Ένας κόσμος μικρών κρατών μπορεί να λειτουργήσει. Και ο δρόμος προς αυτή την κατεύθυνση; Το Brexit θα μπορούσε να είναι η αρχή του τέλους για την ΕΕ. Εάν η Βρετανία είναι έξυπνη, θα μειώσει τους φόρους και θα αγκαλιάσει πραγματικά το ελεύθερο εμπόριο. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να προκληθεί μια οικονομική άνθιση στη Βρετανία, να ενθαρρυνθούν και άλλες χώρες να την μιμηθούν και να ασκηθεί πίεση στα μεμονωμένα κράτη μέλη της ΕΕ να ακολουθήσουν. Μια άλλη πιθανότητα είναι η κατάρρευση του συστήματος του πολιτικού χρήματος που αναπόφευκτα θα οδηγούσε σε μάχες διανομής. Μάχες διανομής με την έννοια ότι οι πλουσιότερες περιφέρειες, έχοντας τα δικά τους προβλήματα, θα αρνηθούν να συγχρηματοδοτήσουν άλλες – τη Βόρεια Ιταλία, τη Βαυαρία, το Baden-Wuerttemberg για παράδειγμα. Εντούτοις, τα σύνορα μπορούν να καταστούν άσχετα μόνο για το ελεύθερο εμπόριο. Διαφορετικά χρειάζονται. Μόνο μέσω των συνόρων μπορούν να αμφισβητηθούν και να συμμορφωθούν κακές κυβερνήσεις, οι οποίες θα υπάρχουν.

***

 

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: