Κράτος, κεντρικές τράπεζες, εμπορικές τράπεζες – Το μονοπωλιακό καρτέλ του χρήματος

0
755
Τραγωδία

η πιστωτική επέκταση συνεπάγεται το τυπικό χαρακτηριστικό που εντοπίζεται στην τραγωδία του εξωτερικού κόστους της τραγωδίας των κοινών. Στην περίπτωση αυτή, βλάπτεται κάθε άνθρωπος στην κοινωνία από τις μεταβολές των τιμών και τις εσφαλμένες επενδύσεις που προκαλεί η έκδοση ακάλυπτων πιστωτικών μέσων

του Philipp Bagus
Απόδοση: Ευθύμης Μαραμής

Εισαγωγή

Η τραγωδία των κοινών συναντάται έντονα στον νομισματικό τομέα. Στο σύγχρονο τραπεζικό σύστημα 1, όπου τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα δεν είναι σαφώς καθορισμένα και δεν προστατεύονται2, κάθε τράπεζα μπορεί να παράγει πιστωτικά μέσα, δηλαδή, ακάλυπτες καταθέσεις όψεως, επεκτείνοντας τις πιστώσεις. Στο επίπεδο της νομισματικής βάσης, όταν μια και μόνη κεντρική τράπεζα παράγει χρήματα, δεν υπάρχει τραγωδία των κοινών. Ωστόσο, στο επίπεδο ολόκληρου του τραπεζικού συστήματος, υφίσταται τραγωδία των κοινών ακριβώς επειδή κάθε τράπεζα μπορεί να παράγει πιστωτικά μέσα.

Σύστημα κλασματικών αποθεματικών και τραγωδία των κοινών

Στον τραπεζικό τομέα, οι παραδοσιακές νομικές αρχές των συμβάσεων καταθέσεων δεν τηρούνται3. Δεν είναι σαφές εάν οι πελάτες της τράπεζας δανείζουν ξεκάθαρα χρήματα στις τράπεζες ή εάν κάνουν απλή κατάθεση όψεως. Οι αυθεντικές καταθέσεις όψεως απαιτούν την εξ ολοκλήρου διαθεσιμότητα των χρημάτων στον καταθέτη ανά πάσα στιγμή. Στην πραγματικότητα, η εξ ολοκλήρου διαθεσιμότητα μπορεί να είναι ο λόγος για τον οποίο οι περισσότεροι άνθρωποι κατέχουν καταθέσεις όψεως. Ωστόσο, στις τράπεζες έχει παραχωρηθεί το νόμιμο προνόμιο να χρησιμοποιούν τα χρήματα που έχουν κατατεθεί σε αυτές σε λογαριασμούς όψεως. Ως εκ τούτου, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας στα κατατεθειμένα χρήματα είναι ασαφή. Οι τράπεζες που κάνουν χρήση του νομικού τους προνομίου και ο ασαφής καθορισμός των δικαιωμάτων ιδιωτικής ιδιοκτησίας στις καταθέσεις, μπορούν να αποφέρουν πολύ μεγάλα κέρδη στις τράπεζες.

Οι τράπεζες μπορούν να δημιουργήσουν καταθέσεις από το τίποτα και να χορηγήσουν δάνεια για να κερδίσουν τόκους. Ο πειρασμός για επέκταση της πίστωσης είναι σχεδόν ακαταμάχητος. Επιπλέον, οι τράπεζες θα προσπαθήσουν να επεκτείνουν τις πιστώσεις τους και να εκδώσουν τα πιστωτικά τους μέσα όσο περισσότερο και όσο πιο γρήγορα γίνεται. Αυτή η πιστωτική επέκταση συνεπάγεται το τυπικό χαρακτηριστικό που εντοπίζεται στην τραγωδία του εξωτερικού κόστους της τραγωδίας των κοινών. Στην περίπτωση αυτή, βλάπτεται κάθε άνθρωπος στην κοινωνία από τις μεταβολές των τιμών και τις εσφαλμένες επενδύσεις που προκαλεί η έκδοση ακάλυπτων πιστωτικών μέσων.

Κράτος, κεντρική τράπεζα, εμπορικές τράπεζες

Στην πραγματικότητα, όταν βάζουμε στην άκρη όλους τους ελιγμούς και τις περιπλοκές που αποσπούν την προσοχή μας, γίνεται πιο εύκολο να δούμε τον ιδιοκτήτη του νομισματοκοπείου, (το κράτος) και το τραπεζικό σύστημα ως την ίδια οργάνωση. Η μέθοδος franchise του τραπεζικού συστήματος κλασματικών αποθεματικών ενισχύει τη δύναμη της δημιουργίας χρήματος. Από φρεσκοτυπωμένα χαρτονομίσματα των 100.000 ευρώ, το σύστημα φτιάχνει 1.000.000 ευρώ. Με την αγορά των κρατικών ομολόγων, οι τιμές τους ανεβαίνουν και οι αποδόσεις πέφτουν. Το κράτος απολαμβάνει χαμηλότερα επιτόκια. Οι διασυνδέσεις μεταξύ κεντρικών τραπεζιτών, τραπεζιτών, και κράτους δεν είναι επιφανειακές. Αποτελούν μια επίλεκτη ελίτ που συνεργάζεται στενά. Οι τραπεζίτες και οι πολιτικοί σπανίως επικρίνουν ο ένας τον άλλον. Συχνά δειπνούν και συζητάνε μαζί.

Το κράτος δημιουργεί το δικό του νομισματοκοπείο (κεντρική τράπεζα). Η κεντρική τράπεζα αγοράζει, σε μεγάλο βαθμό, κυβερνητικά ομόλογα, χρηματοδοτώντας τα κράτη. Το κράτος πληρώνει τόκους πάνω σε αυτά τα ομόλογα, οι οποίοι αυξάνουν τα κέρδη της κεντρικής τράπεζας. Αυτά τα κέρδη της κεντρικής τράπεζας μετά μεταφέρονται στην κυβέρνηση. Όταν τα ομόλογα λήγουν, η κυβέρνηση δε χρειάζεται να πληρώσει ούτε το αρχικό ποσό, επειδή η κεντρική τράπεζα αγοράζει ένα νέο ομόλογο που εξυπηρετεί την πληρωμή του παλιού – το χρέος ανακυκλώνεται. Σε χαμηλότερο underdog επίπεδο, παρατηρούμε το σύστημα franchise σε δράση. Οι εμπορικές τράπεζες έχουν το προνόμιο να δημιουργούν χρήματα από το πουθενά (ασχέτως αποθεματικών καταθέσεων των πελατών) και να κερδίζουν από τους τόκους. Οι εμπορικές τράπεζες επίσης αγοράζουν κυβερνητικά ομόλογα, ή τα χρησιμοποιούν ως εγγύηση για να λάβουν δάνεια από την κεντρική τράπεζα.

Οι εμπορικές τράπεζες δεν χρηματοδοτούν μόνο την κυβέρνηση με τα νέα χρήματα – ένα πολύ σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων τους είναι να δίνουν δάνεια σε καταναλωτές και επιχειρηματίες. Παρόλα αυτά, το εμπορικό τραπεζικό σύστημα ποτέ δεν προδίδει την κυβέρνηση και χρηματοδοτεί τα χρέη της. Επιβραβεύεται από την κεντρική τράπεζα που αγοράζει τα κυβερνητικά ομόλογα απευθείας από το εμπορικό τραπεζικό σύστημα, ή τα δέχεται ως εγγύηση για νέα δάνεια στο εμπορικό τραπεζικό σύστημα. Στο τέλος της ημέρας, το σύστημα είναι απλό. Ένα νομισματοκοπείο παράγει τεράστιους πειρασμούς: έχοντας τη δυνατότητα να αγοράσει ψήφους ή να εκπληρώσει πολιτικά όνειρα, για παράδειγμα. Χρησιμοποιώντας το νομισματοκοπείο, η αναδιανομή ευνοεί την κυβέρνηση και τους πρώτους λήπτες του νέου χρήματος εις βάρος των υπολοίπων.

Το καθεστώς αυτό είναι προνοητικά καλυμμένο με πέπλο ασάφειας από την κυβέρνηση, διαχωρίζοντας θεσμικά τη ροή του χρήματος. Η κεντρική τράπεζα ονομάζεται «ανεξάρτητη» αλλά αγοράζει κυβερνητικά ομόλογα και μεταφέρει τα κέρδη πίσω στην κυβέρνηση. Οι εμπορικές τράπεζες, σε ένα σύστημα franchise, συμμετέχουν στα πλεονεκτήματα της παραγωγής χρήματος και με τη σειρά τους βοηθούν στη χρηματοδότηση της κυβέρνησης. Ενώ οι διασυνδέσεις είναι πολύπλοκες, το σύστημα καταλήγει σε τίποτε λιγότερο από ένα ολιγαρχικό οργανισμό που έχει νομισματοκοπείο και το χρησιμοποιεί προς όφελός του.

***

Ο Philipp Bagus είναι καθηγητής οικονομικών στο Universidad Rey Juan Carlos. Είναι μέλος του Ινστιτούτου Mises, και μελετητής του IREF.
Απόσπασμα από το βιβλίο του Philipp Bagus «Η τραγωδία του ευρώ», σελ. 97-98

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Huerta de Soto, Money, Bank Credit and Economic Cycles, σελ. 666.
  2. Οι George A. Selgin και Lawrence H. White, στο “In Defense of Fiduciary Media, or We are Not (Devo)lutionists, We are Misesians!” Review of Austrian Economics 9 (2, 1996),no. 12, δεν κάνουν διάκριση μεταξύ οικονομικών και τεχνολογικών εξωτερικών αποτελεσμάτων. Δεν βλέπουν καμία παραβίαση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας στην έκδοση χρηματοπιστωτικών μέσων ή οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ της έκδοσης χρηματοπιστωτικών μέσων και της εξόρυξης χρυσού υπό τον χρυσό κανόνα. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Και τα δύο επηρεάζουν το επίπεδο των τιμών, αλλά το ένα παραβιάζει τα δικαιώματα ιδιωτικής ιδιοκτησίας και το άλλο όχι. Ο Huerta de Soto, στο Money, Bank Credit and Economic Cycles) και Οι Hans-Hermann Hoppe, Jörg Guido Hülsmann και Walter Block, «Against Fiduciary Media», στο Quarterly Journal of Austrian Economics (1, 1998), σελ. 19-50 επεσήμαναν τις σημαντικές διαφορές των αλλαγών στις τιμές που προκαλούνται από την αύξηση της προσφοράς χρήματος με και χωρίς παραβιάσεις των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας.
  3. Huerta de Soto, Money, Bank Credit and Economic Cycles.