Η τραγωδία του ευρώ – Ποιο θα είναι το μέλλον της ευρωζώνης;

0
475
Τα κυβερνητικά ελλείμματα προκαλούν μια συνεχή απώλεια ανταγωνιστικότητας στα ελλειμματικά κράτη. Χώρες όπως η Ελλάδα μπόρεσαν εντός της ΟΝΕ να συντηρούν ένα κράτος πρόνοιας, δημοσίους υπαλλήλους και ανεργία σε ένα πιο υψηλό βιοτικό επίπεδο από αυτό που θα ήταν εφικτό χωρίς αυτά τα υψηλά ελλείμματα.
Τα κυβερνητικά ελλείμματα προκαλούν μια συνεχή απώλεια ανταγωνιστικότητας στα ελλειμματικά κράτη. Χώρες όπως η Ελλάδα μπόρεσαν εντός της ΟΝΕ να συντηρούν ένα κράτος πρόνοιας, δημοσίους υπαλλήλους και ανεργία σε ένα πιο υψηλό βιοτικό επίπεδο από αυτό που θα ήταν εφικτό χωρίς αυτά τα υψηλά ελλείμματα.

Η γερμανική κυβέρνηση ενέδωσε στην ΟΝΕ για διάφορους λόγους. Το ενιαίο νόμισμα θεωρήθηκε από πολλούς ως το τίμημα της επανένωσης. Η γερμανική άρχουσα τάξη ωφελήθηκε από τη σταθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού και κυριαρχικού συστήματος.

 

Του Philipp Bagus

Απόδοση: Νίκος Δεληδημητρίου

Η θεσμική ρύθμιση της ΟΝΕ ήταν μια οικονομική καταστροφή. Το ευρώ είναι ένα πολιτικό σχέδιο – τα πολιτικά συμφέροντα έφεραν στο προσκήνιο το ευρωπαϊκό νόμισμα και συγκρούονται από πάνω του ως αποτέλεσμα. Και τα οικονομικά επιχειρήματα που προωθήθηκαν για να αποκρύψουν την πραγματική ατζέντα πίσω από το ευρώ, απέτυχαν στο να πείσουν το γενικό πληθυσμό για τα πλεονεκτήματά του.

Το ευρώ έχει καταφέρει να λειτουργεί ως μέσο για το συγκεντρωτισμό στην Ευρώπη και για το στόχο της γαλλικής κυβέρνησης για τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής αυτοκρατορίας υπό τον έλεγχό της — περιορίζοντας την επιρροή του γερμανικού κράτους. Η νομισματική πολιτική ήταν το μέσο προς την πολιτική ένωση. Οι υποστηρικτές μιας σοσιαλιστικής Ευρώπης είδαν το ευρώ ως το ατού τους ενάντια στην υπεράσπιση της κλασικής φιλελεύθερης Ευρώπης που είχε επεκτείνει την εξουσία και την επιρροή της από τη στιγμή που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου. Το ενιαίο νόμισμα θεωρούνταν ένα βήμα προς την πολιτική ενοποίηση και συγκέντρωση. Η λογική των παρεμβάσεων ώθησε το ευρωσύστημα προς μια πολιτική ενοποίηση κάτω από το κεντρικό κράτος των Βρυξελλών. Καθώς τα εθνικά κράτη καταργούνται, η αγορά της Ευρώπης μετατρέπεται σε μια Σοβιετική Ένωση.

Μπορεί το κεντρικό κράτος να διασώσει την πολιτική ελίτ σε όλη την Ευρώπη; Με τη νομισματική συγχώνευση με οικονομικά ισχυρότερες κυβερνήσεις, ήταν σε θέση να διατηρήσουν τη δύναμή τους και την εμπιστοσύνη των αγορών. Οι οικονομικά ισχυρότερες κυβερνήσεις που ήταν αντίθετες σε απότομες αλλαγές και υφέσεις, εξαναγκάστηκαν να βοηθήσουν. Η εναλλακτική λύση ήταν πολύ ζοφερή.

Οι μεσογειακές χώρες και ιδιαίτερα η γαλλική κυβέρνηση είχαν ένα ακόμη συμφέρον από την εισαγωγή του ευρώ. Η Bundesbank παραδοσιακά επιδίωκε μια πιο υγιή νομισματική πολιτική από τις άλλες κεντρικές τράπεζες, και εξυπηρέτησε ως ένα δυσάρεστο μέτρο σύγκρισης που εμμέσως επέβαλε τη νομισματική πολιτική στην Ευρώπη. Αν μια κεντρική τράπεζα δεν ακολουθούσε την περιοριστική πολιτική της Bundesbank, το νόμισμά της θα έπρεπε να υποτιμηθεί και να ευθυγραμμιστεί εκ νέου. Μερικοί Γάλλοι πολιτικοί θεωρούσαν την επιρροή της Bundesbank ως μια αδικαιολόγητη και απαράδεχτη δύναμη υπό τον έλεγχο της στρατιωτικά ηττημένης Γερμανίας.

Οι Γάλλοι πολιτικοί ήθελαν να δημιουργήσουν μια κοινή κεντρική τράπεζα για να ελέγχουν τη γερμανική επιρροή. Οραματίστηκαν μια κεντρική τράπεζα που θα συνεργάζεται με τους πολιτικούς στόχους. Η αγορά ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου από τις γαλλικές τράπεζες από μια ΕΚΤ με επικεφαλής τον Trichet είναι το αποτέλεσμα — και ένα σημάδι της νίκης της στρατηγικής.

Η γερμανική κυβέρνηση ενέδωσε για διάφορους λόγους. Το ενιαίο νόμισμα θεωρήθηκε από πολλούς ως το τίμημα της επανένωσης. Η γερμανική άρχουσα τάξη ωφελήθηκε από τη σταθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού και κυριαρχικού συστήματος. Η εναρμόνιση των τεχνολογικών και κοινωνικών προτύπων που συνοδεύει την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ήταν ωφέλιμη για τις τεχνολογικά προηγμένες γερμανικές εταιρίες και τους κοινωνικά προσεγμένους εργαζομένους. Οι Γερμανοί εξαγωγείς ωφελήθηκαν από ένα νόμισμα που ήταν πιο αδύναμο από αυτό που θα ήταν το γερμανικό μάρκο.

Οι Γερμανοί καταναλωτές όμως βγήκαν χαμένοι. Πριν την εισαγωγή του ευρώ, το λιγότερο πληθωριστικό γερμανικό μάρκο, οι αυξήσεις στην παραγωγικότητα, και οι εξαγωγές έκαναν το μάρκο να ανατιμάται έναντι άλλων νομισμάτων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι εισαγωγές και οι διακοπές έγιναν λιγότερο ακριβές, αυξάνοντας το βιοτικό επίπεδο των περισσότερων Γερμανών.

Μερικές φορές υποστηρίζεται πως ένα ενιαίο νόμισμα δε μπορεί να λειτουργήσει μεταξύ χωρών με διαφορετικούς θεσμούς και κουλτούρες. Είναι αλήθεια ότι οι δημοσιονομικές και βιομηχανικές δομές των κρατών της ΟΝΕ ποικίλουν σημαντικά. Έχουν βιώσει διαφορετικούς ρυθμούς πληθωρισμού τιμών στο παρελθόν. Η παραγωγικότητα, η ανταγωνιστικότητα, τα βιοτικά επίπεδα και η ευελιξία των αγορών διαφέρουν. Άλλα αυτές οι διαφορές δε πρέπει να εμποδίζουν τη λειτουργία ενός ενιαίου νομίσματος. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν πολύ διαφορετικές δομές εντός χωρών όπως η Γερμανία. Η αγροτική Βαυαρία είναι πολύ διαφορετική στη δομή της από την παράκτια Βρέμη. Ακόμη και μέσα σε πόλεις ή νοικοκυριά, τα άτομα είναι αρκετά ετερογενή στον τρόπο που διαχειρίζονται το ίδιο νόμισμα.

Επιπλέον, υπό τον κανόνα του χρυσού, χώρες σε όλο τον κόσμο απολάμβαναν ένα ενιαίο νόμισμα. Τα εμπορεύματα ανταλλάσσονται διεθνώς μεταξύ πλουσίων και φτωχών χωρών. Ο κανόνας του χρυσού δεν καταργήθηκε επειδή οι συμμετέχουσες χώρες είχαν διαφορετικές δομές. Καταστράφηκε από τις κυβερνήσεις που ήθελαν να ξεφορτωθούν τις δεσμευτικές χρυσές αλυσίδες και να αυξήσουν τις δικές τους δαπάνες.

Το ευρώ δεν είναι αποτυχία επειδή οι συμμετέχουσες χώρες έχουν διαφορετικές δομές, άλλα επειδή επιτρέπει την αναδιανομή προς όφελος των χωρών που τα τραπεζικά τους συστήματα και οι κυβερνήσεις τους αυξάνουν την προσφορά χρήματος πιο γρήγορα από τις άλλες. Με τα έξοδα του ελλείμματος και την εκτύπωση κυβερνητικών ομολόγων, οι κυβερνήσεις μπορούν εμμέσως να δημιουργήσουν χρήματα. Τα κυβερνητικά ομόλογα αγοράζονται από το τραπεζικό σύστημα. Η ΕΚΤ δέχεται τα ομόλογα ως εγγύηση για νέα δάνεια. Οι κυβερνήσεις μετατρέπουν τα ομόλογα σε νέα χρήματα. Οι χώρες που έχουν μεγαλύτερα ελλείμματα από τις άλλες μπορούν να διατηρούν τα εμπορικά τους ελλείμματα και να αγοράζουν εμπορεύματα από άλλα κράτη που εξάγουν και έχουν πιο ισορροπημένους προϋπολογισμούς.

Η διαδικασία μοιάζει με μια τραγωδία των κοινών. Μια χώρα ωφελείται από τη διαδικασία αναδιανομής αν δημιουργεί χρήμα πιο γρήγορα από τις άλλες, δηλαδή, αν έχει μεγαλύτερα ελλείμματα από τις άλλες. Τα κίνητρα προκαλούν έναν αγώνα δρόμου προς το νομισματοκοπείο. Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ) έχει αποδειχθεί ανεπαρκές στο να καταργήσει τελείως αυτόν τον αγώνα – το σύστημα του ευρώ τείνει να εκραγεί.

Τα κυβερνητικά ελλείμματα προκαλούν μια συνεχή απώλεια ανταγωνιστικότητας στα ελλειμματικά κράτη. Χώρες όπως η Ελλάδα μπορούν να συντηρούν ένα κράτος πρόνοιας, δημοσίους υπαλλήλους και ανεργία σε ένα πιο υψηλό βιοτικό επίπεδο από αυτό που θα ήταν εφικτό χωρίς αυτά τα υψηλά ελλείμματα. Οι ελλειμματικές χώρες μπορούν να εισάγουν περισσότερα αγαθά από αυτά που εξάγουν, πληρώνοντας τη διαφορά εν μέρει με φρεσκο-τυπωμένα κυβερνητικά ομόλογα.

Πριν την εισαγωγή του ευρώ, αυτές οι χώρες υποτιμούσαν τα νομίσματά τους από καιρό σε καιρό για να ανακτήσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Τώρα δε χρειάζεται να υποτιμήσουν επειδή οι κυβερνητικές δαπάνες τακτοποιούν τα προβλήματα που προκύπτουν. Η υπερκατανάλωση ωθούμενη από μειωμένα επιτόκια και αυξήσεις των ονομαστικών μισθών που προέκυψαν από τα εργατικά συνδικάτα αυξάνει το ανταγωνιστικό μειονέκτημα. Το σύστημα αντιμετώπισε προβλήματα όταν η οικονομική κρίση επιτάχυνε τις ελλειμματικές δαπάνες. Η προκύπτουσα κρίση χρέους των κρατών στην Ευρώπη φέρνει μαζί της έναν συγκεντρωτισμό της εξουσίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλαμβάνει περισσότερο έλεγχο πάνω στις κυβερνητικές δαπάνες και η ΕΚΤ αποκτά εξουσίες όπως η αγορά κυβερνητικών ομολόγων.

Έχουμε φτάσει σε αυτό που μπορεί να ονομαστεί ένωση μεταφορών ΙΙΙ. Η ένωση μεταφορών Ι είναι η άμεση αναδιανομή μέσω νομισματικών πληρωμών διαχειριζόμενη από τις Βρυξέλλες. Η ένωση μεταφορών ΙΙ είναι η νομισματική αναδιανομή μέσω των πράξεων δανεισμού της ΕΚΤ. Η ένωση μεταφορών ΙΙΙ φέρνει απευθείας αγορές των κυβερνητικών ομόλογων και εγγυήσεις διάσωσης για τις υπερχρεωμένες κυβερνήσεις. Τι θα φέρει το μέλλον σε ένα σύστημα του οποίου τα κίνητρα το κατευθύνουν προς την αυτοκαταστροφή;

1. Το σύστημα μπορεί να καταρρεύσει. Μια χώρα μπορεί να φύγει από την ΟΝΕ επειδή θα συμφέρει να υποτιμήσει το νόμισμά της και να χρεοκοπήσει. Η κυβέρνηση μπορεί απλώς να μην είναι πρόθυμη να μειώσει τις κυβερνητικές δαπάνες και να παραμείνει στην ΟΝΕ. Άλλες χώρες μπορεί να επιβάλλουν κυρώσεις σε μια ελλειμματική χώρα ή να σταματήσουν να την υποστηρίζουν. Εναλλακτικά, μια ποιο υγιής κυβέρνηση όπως η Γερμανία μπορεί να αποφασίσει να φύγει από την ΟΝΕ και να επιστρέψει στο μάρκο. Τα γερμανικά εμπορικά πλεονάσματα και η λιγότερο πληθωριστική πολιτική θα οδηγήσουν πιθανώς σε μια ανατίμηση του νέου μάρκου. Η ανατίμηση θα επιτρέψει για ακόμη φθηνότερες εισαγωγές, διακοπές, διεθνής επενδύσεις και ένα αυξημένο βιοτικό επίπεδο. Το ευρώ μπορεί να χάσει την αξιοπιστία του και να καταρρεύσει. Ενώ μπορούμε να τη φανταστούμε αυτήν την επιλογή, η πολιτική — για την ώρα — είναι να παραμείνουν στο σχέδιο του ευρώ.

2. Το ΣΣΑ θα μεταρρυθμιστεί και τελικά θα επιβληθεί. Μέτρα λιτότητας και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις ελλειμματικές χώρες οδηγούν σε πραγματική οικονομική ανάπτυξη και εξαφανίζουν το έλλειμμα. Ένα μοναδικό κούρεμα στα ομόλογα των υψηλά χρεωμένων κρατών μπορεί να μειώσει το παρόν φορολογικό βάρος.1 Σκληρές και αυτόματες κυρώσεις εφαρμόζονται αν παραβιαστεί το όριο του τρία τοις εκατό. Οι κυρώσεις μπορεί να αποτελούνται από αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου και των επιδοτήσεων της ΕΕ, ή από απευθείας πληρωμές. Άλλα για τους πολιτικούς, υπάρχουν κίνητρα για την παραβίαση του ορίου, καθιστώντας αυτό το σενάριο μάλλον απίθανο. Τα μέλη της ΟΝΕ είναι ακόμη κυρίαρχα κράτη, και η πολιτική τάξη μπορεί να μη θέλει να επιβάλει τέτοια σκληρά όρια που περιορίζουν τη δύναμή τους.

3. Τα κίνητρα για μεγαλύτερα ελλείμματα από τις άλλες χώρες θα οδηγήσουν σε μια έντονη ένωση μεταφορών. Τα πλουσιότερα κράτη πληρώνουν για να καλύψουν τα ελλείμματα των φτωχότερων, και η ΕΚΤ ρευστοποιεί τα κυβερνητικά χρέη. Αυτή η εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει σε διαμαρτυρίες των πλουσιότερων χωρών και στην τελική έξοδό τους, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως. Μια άλλη πιθανή κατάληξη της ένωσης μεταφορών είναι ο υπερπληθωρισμός που προκαλείται από μια εγρήγορση στο νομισματοκοπείο.

Στην παρούσα κρίση, οι κυβερνήσεις μοιάζουν να αιωρούνται μεταξύ των επιλογών δύο και τρία. Το ποιο σενάριο θα εξελιχθεί είναι άγνωστο.

***

 

  • Ο Philip Bagus, γνήσιος οικονομολόγος της αυστριακής σχολής οικονομικής σκέψης και καθηγητής οικονομικών στο Universidad Rey Juan Carlos στη Μαδρίτη, είναι ένας νέος μελετητής με μεγάλη επιρροή, έχοντας προβλέψει όλα τα προβλήματα σχετικά με το ευρώ και έχοντας πείσει πολλούς οικονομολόγους στην ηπειρωτική Ευρώπη ότι αυτό το νόμισμα δεν είναι καλύτερο από οποιοδήποτε fiat πολιτικό νόμισμα. Κατά κάποιους τρόπους, είναι πολύ χειρότερο, επειδή έχει θέσει σε λειτουργία ένα καρτέλ διαχείρισης μεταξύ των ευρωπαϊκών νομισματικών καθεστώτων και δημιούργησε έτσι έναν τρομερό ηθικό κίνδυνο.
  • Το παρόν αποτελεί απόσπασμα του βιβλίου «η τραγωδία του ευρώ»
  • Το βιβλίο είναι προσβάσιμο στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου Mises, μεταφρασμένο στα Ελληνικά από τον Νίκο ΔεληδημητρίουThe tragedy of the euro

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





 

Σημειώσεις:

  1. Μια (μερική) χρεοκοπία μιας κυβέρνησης δε σημαίνει απαραίτητα την έξοδό της από την ευρωζώνη. Όμως, μια μερική χρεοκοπία μπορεί να προκαλέσει μια κρίση στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα και επίσης την πώληση των ομολόγων των άλλων κυβερνήσεων. Όσο υψηλότερα είναι τα επιτόκια σε αυτά τα ομόλογα, τόσο πιο πιθανό θα είναι να προκαλέσουν την πτώση αυτών των κυβερνήσεων. Καθώς η κατάσταση μπορεί να βρεθεί εκτός ελέγχου, οι κυβερνήσεις προσπάθησαν να αποτρέψουν μια τέτοια κατάσταση και αντιστάθηκαν στα κουρέματα μέχρι στιγμής. Επιπλέον, μια χρεοκοπία από μόνη της δε θα είναι αρκετή για να μειώσει σημαντικά το έλλειμμα στις περισσότερες χώρες. Οι πληρωμές τόκων στα υπάρχοντα δάνεια αποτελούν μόνο το μικρότερο μερίδιο των ελλειμμάτων. (Ο Desmond Lachman (2010, 31) γράφει ότι“αν η Ελλάδα και η Ιρλανδία κατάφερναν επιτυχώς να μειώσουν το δημόσιο χρέος τους στο μισό μέσω αναδιάρθρωσης το 2009, θα είχαν απομείνει με ελλείμματα στους προϋπολογισμούς πάνω από 10 τοις εκατό του ΑΕΠ”.) Αν οι κυβερνήσεις θέλουν να παρακάμψουν τα μέτρα λιτότητας και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, θα χρειαστεί να βγουν από την ευρωζώνη για να είναι ικανές να ξεπεράσουν τα προβλήματα του ελλείμματος τους μέσω του πληθωρισμού. Η υποτίμηση που σημαίνει αυτό θα έκανε αμέσως φτωχότερους τους πληθυσμούς στις χώρες αυτές.