Φιλελευθερισμός: Ξεχωρίζοντας τους πραγματικούς φιλελεύθερους από τους σοσιαλιστές

0
1733
Hans Herman Hoppe και Stephan Kinsella. Ο αναρχοκαπιταλισμός στα καλύτερα του.
Hans Herman Hoppe και Stephan Kinsella. Ο αναρχοκαπιταλισμός στα καλύτερα του.

Κλασικός φιλελευθερισμός, λιμπερταριανισμός. Ένα μεγάλο κοινό. Αρνητικά δικαιώματα, ζωή, αυτοδιάθεση ιδιοκτησία. Κάποιος που δηλώνει φιλελεύθερος και υποστηρίζει την ύπαρξη «φιλελεύθερων» φόρων και νόμους κατά των διακρίσεων, στην ουσία υποστηρίζει και την επίθεση στην αυτοδιάθεση των ατόμων.

Του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Πολύπαθη αυτή η λέξη στις μέρες μας, ειδικά στην Ελλάδα. Έχει γίνει αντικείμενο οικειοποίησης από πολλές διαφορετικές παρατάξεις. Μέχρι και το…ΠΑΣΟΚ έχει χρησιμοποιήσει τον όρο. Είναι γενικά εύκολο να αντιληφθεί κανείς γιατί γίνεται αυτό. Η χώρα έχει χάσει πολλές από τις οικονομικές της ελευθερίες. Μαστίζεται από υπερφορολόγηση και τεράστιες κρατικές δαπάνες. Το πολιτικό κατεστημένο στον δημόσιο διάλογο αρνείται σε γενικό πλαίσιο να δηλώσει ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις.  Κόμματα όπως η Δημιουργία Ξανά και η Φιλελεύθερη Συμμαχία στην καλύτερη περίπτωση χαρακτηρίζονται από ιδεολογική ασυνέπεια.

Μέχρι και ο ΣΥΡΙΖΑ έχει κατηγορηθεί ως «νεοφιλελεύθερος» με το πιο «φιλελεύθερο» μέτρο που έχει λάβει να είναι η κατάργηση του…αγγελιοσήμου. Στην πραγματικότητα, με όλη αυτή την οικειοποίηση του παραγόμενου πλούτου δια της κρατικής φορολογίας δείχνει ότι είναι γνησίως αριστερή και μάλιστα σοσιαλιστική παράταξη.

Πολιτικός τυχοδιωκτισμός

Σε μία χώρα και χρονική στιγμή όπου η Ελευθερία (και δη η οικονομική) είναι αυτό που έχει ανάγκη ο τόπος, είναι προφανώς και επακόλουθο ότι οι εγχώριοι πολιτικοί παράγοντες θα έπρεπε να αλλάξουν επικοινωνιακό προσανατολισμό. Τι πιο αρμόζον από τα χρησιμοποιήσουν τον όρο «φιλελεύθερος» κατά το δοκούν. Είναι πιασάρικη λέξη, ευγενής θα έλεγε κανείς. Φίλος της ελευθερίας.

Παρόλα αυτά, μόνο πολιτικός τυχοδιωκτισμός μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτήν την ενέργεια των σφετεριστών του όρου. Αυτό διότι δεν ξέρουν τι πρεσβεύει.

Τι πρεσβεύει ο κλασικός φιλελευθερισμός;

Έχουμε εξηγήσει σε παλιότερα άρθρα μας πάνω σε ποια βάση έχει χτιστεί η πολιτική φιλοσοφία του κλασικού φιλελευθερισμού. Αυτή είναι ότι οι άνθρωποι, γεννιούνται ηθικά ίσοι. Έχουν δηλαδή όλοι τους ορισμένα απόλυτα και αναφαίρετα δικαιώματα. Αυτά τα δικαιώματα είναι αρνητικά ήτοι η αυτοδιάθεση, ζωή και ιδιοκτησία. Μεγάλοι θεμελιωτές του φυσικού νόμου όπως ο Τζον Λοκ βοήθησαν επίσης να οριστεί ο όρος «ιδιοκτησία» και πως αυτή προκύπτει μέσω της ανάμειξης της εργασίας με άκτητη γη.

Ο κλασικός φιλελευθερισμός θα μπορούσε να συνοψισθεί σε δύο απλές φράσεις. «Μην εξαναγκάζεις τον συνάνθρωπό σου» και «laissez-faire». Είναι υπέρ του ελάχιστου κράτους (στην πραγματικότητα ένα κλασικός φιλελεύθερος «τραβάει» τις αρμοδιότητες του κράτους μέχρι και την κατασκευή δρόμων και υποδομών) το οποίο προστατεύει τα αρνητικά δικαιώματα των πολιτών του (ζωή, αυτοδιάθεση, ιδιοκτησία).

Ο κλασικός φιλελευθερισμός ως σύνολο δεν απέρριπτε το κοινωνικό συμβόλαιο εξ ολοκλήρου αλλά σίγουρα έδινε και το περιθώριο στους ανθρώπους να το απορρίψουν (βλ. Τζον Λοκ). Μάλιστα, ριζοσπαστικοί κλασικοί φιλελεύθεροι όπως ο Φρειδερίκος Μπαστιά έδειχναν τις πρώτες τάσεις προς την κατεύθυνση του «αναρχο-φιλελευθερισμού» εξαπολύοντας αιχμηρές επιθέσεις ενάντια στο κράτος και τους θεσμούς του.

Η διαφορά ανάμεσα στους όρους

Κλασικός φιλελευθερισμός στην αγγλική ορολογία αναφέρεται ως «classical liberalism» ή «Liberalism». Στις μέρες μας αυτή η ορολογία υπάρχει κυρίως στην Ευρώπη όπου ο «liberal» είναι γενικά ο κλασικός φιλελεύθερος και σήμερα. Στην Αμερική όμως η λέξη «liberal» τείνει να αναφέρεται στην κεντροαριστερά-αριστερά πολιτική κατεύθυνση. Είναι κάτι ανάλογο αυτού που πλέον αποκαλούμε «κοινωνικός φιλελευθερισμός», δηλαδή το σύστημα αναδιανομής πλούτου και κρατικών παρεμβάσεων με στόχο την «κοινωνική δικαιοσύνη».

Στην Ελλάδα, βλέποντας ότι όσα κόμματα χρησιμοποιούν τον όρο «φιλελεύθερος» έχουν παρόμοιες τάσεις, θα λέγαμε ότι αυτή η «μόδα» της Αμερικής έχει έρθει (με την τυπική καθυστέρηση) και στην Ελλάδα. Είναι σκιώδης η χρήση της λέξης στην καλύτερη περίπτωση. Θα έπρεπε κανείς να ρωτήσει τον χρήση της αν ταυτίζεται με τον χαρακτηρισμό «κλασικός» ή «κοινωνικός» φιλελεύθερος.

Η αναδιανομή πλούτου και οι κρατικές παρεμβάσεις στην οικονομία είναι στην ουσία ένα είδος σοσιαλισμού διότι μας φέρνουν πιο κοντά στην κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής. Εφόσον το κράτος για παράδειγμα φορολογεί έναν επιχειρηματία με 60% επί του εισοδήματός του, τότε το 60% του πλούτου θεωρητικά του ανήκει. Στο 100% στην ουσία είναι και πλήρης σοσιαλισμός. Άρα, και ο κοινωνικός φιλελευθερισμός είναι ένα είδος σοσιαλισμού.

Πώς εμφανίστηκε ο όρος Λιμπερταριανισμός;

Ο όρος «Λιμπερταριανισμός» εμφανίστηκε τη δεκαετία του ’70 όπου κλασικά φιλελεύθεροι διανοούμενοι είχαν συνειδητοποιήσει ότι ο όρος «φιλελεύθερος» έχει πέσει θύμα οικειοποίησης από πολιτικούς και οικονομικούς διανοητές με αριστερή ατζέντα. Ο Milton Friedman είχε αναφέρει χαρακτηριστικά ότι πλέον στην Αμερική ο όρος φιλελεύθερος «αφορούσε την κατ’ επίφαση ελευθερία με λεφτά των άλλων». Αυτός, όπως και άλλοι κλασικοί φιλελεύθεροι υιοθέτησαν τον όρο «λιμπερταριανός» (libertarian, ελευθεριακός).

Στην ουσία, ο κλασικός φιλελευθερισμός και ο λιμπερταριανισμός αποτελούν την ίδια ιδεολογία, με τη δεύτερη να πηγαίνει τις προκείμενες τις πρώτης στα λογικά τους άκρα. Αυτό συνέβη το 1982 με την έκδοση του κλασικού πλέον «The ethics of Liberty» από τον Murray Rothbard.

Λιμπερταριανισμός: Κλασικός φιλελευθερισμός στα λογικά του άκρα

Η μετάβαση στον όρο «λιμπερταριανός» στην ουσία είναι αντιδραστική προς την αδυναμία του κλασικού φιλελευθερισμού να διατηρήσει την βασική του προκείμενη: το μιναρχιστικό, ελαχισταρχικό κράτος. Από τον 20ο αιώνα και μετά και ειδικά μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους, παρατηρούμε γεωμετρική αύξηση της επιρροής του κράτους στο εμπόριο και στις σχέσεις μεταξύ ατόμων. Αυτό διότι ο κλασικός φιλελευθερισμός ποτέ δεν κατάφερε να οδηγήσει τη σκέψη του στα λογικά του άκρα. Για να καταλάβουμε το σημείο που έμεινε στάσιμος μας αρκεί ο παρακάτω συλλογισμός.

Εφόσον το κράτος βρίσκεται εκεί για να προστατεύει τα αρνητικά δικαιώματα των ανθρώπων, τότε γιατί συντηρείται δια της καταπάτησης αυτών μέσω της φορολογίας (η οποία είναι κλοπή); Γιατί, εφόσον το κράτος προστατεύει τα αρνητικά δικαιώματα, διεξάγει πολέμους και ελέγχει την κυκλοφορία του νομίσματος; Στην ουσία, παρ’ όλη την προσφορά τους οι κλασικοί φιλελεύθεροι ήταν αφελείς διότι δεν αναγνώρισαν το αυτονόητο. Ότι δεν υπάρχει κάποιος αποτελεσματικός μηχανισμός ώστε το κράτος να διατηρηθεί «μικρό». Το σύνταγμα είναι «ένα κομμάτι χαρτί» και το κράτος έχει μονοπώλιο δικαιοσύνης και βίας. Αυτή είναι η εσωτερική αντίφαση του κλασικού φιλελευθερισμού.

Τι είναι στην ουσία ένας λιμπερταριανός;

Ο λιμπερταριανός είναι στην ουσία ένας ιδεολογικά συνεπής κλασικός φιλελεύθερος. Είναι εκείνος που έχει μελετήσει τα έργα του Rothbard, του Hoppe, του Lysander Spooner, του Hayek και του Mises και έχει καταλήξει στο εξής συμπέρασμα: ότι το κράτος είναι μία μη δικαιολογημένη οντότητα βασισμένη πάνω σε πλαστές «συμφωνίες» (λέγε με «κοινωνικό συμβόλαιο»). Ένας ακραιφνής, συνεπής λιμπερταριανός, κάποιος που δεν θα ήθελε να δώσει την ευχαρίστηση στους αντιπάλους του να τον χαρακτηρίσουν «ασυνεπή» έχει στην ουσία αποδεχθεί τη λογική συνέπεια του λιμπερταριανισμού: τον αναρχο-καπιταλισμό. Έχει αγκαλιάσει τις οικονομικές διδασκαλίες των Mises, Hayek, Rothbard καθώς και την πολιτική φιλοσοφία των Rothbard και Hoppe, έχει τραβήξει την δεοντολογία του στα λογικά της επακόλουθα.

Ακόμα και όσοι λιμπερταριανοί δεν έχουν κάνει το μεγάλο βήμα προς την αναρχία βλέπουν το κράτος ως μία εν δυνάμει επικίνδυνη οντότητα. «A state governs best when it governs least» (ένα κράτος κυβερνά καλά μόνο όταν κυβερνά ελάχιστα). Στην καλύτερη περίπτωση, ένας ελαχισταρχιστής λιμπερταριανός «ανέχεται» το κράτος και βλέπει κάθε οικονομική και κοινωνική του παρέμβαση με καχυποψία και απόρριψη. Είναι αυτοί είναι θα βρίσκονται «αιωνίως σε επιφυλακή» (eternal vigilance) στις προσπάθειες του κράτους να αυξηθεί.

Ξεχωρίζοντας τους φιλελεύθερους και λιμπερταριανούς από τους «φιλελεύθερους»

Κλασικός φιλελευθερισμός, λιμπερταριανισμός. Ένα μεγάλο κοινό. Αρνητικά δικαιώματα, ζωή, αυτοδιάθεση, ιδιοκτησία. Κάποιος που δηλώνει φιλελεύθερος και υποστηρίζει την ύπαρξη «φιλελεύθερων» φόρων και νόμους κατά των διακρίσεων, στην ουσία υποστηρίζει και την επίθεση στην αυτοδιάθεση των ατόμων. Κάποιος που μιλάει για «χειρουργικές επεμβάσεις του κράτους με βάση τα κοινώς αποδεκτά πορίσματα της οικονομικής επιστήμης», εκτός από οικονομικά αναλφάβητος είναι και κατά βάθος ένας μικρός κεντρικός σχεδιαστής. Δεν έχει κατανοήσει τις διδασκαλίες του Hayek, το πρόβλημα οικονομικού υπολογισμού του Mises. Κάποιος που υποστηρίζει το διακρατικό γραφειοκρατικό έκτρωμα της Ε.Ε. και την ύπαρξη κεντρικών τραπεζών (το ίδιο έκανε και Friedman, κάτι που τον απομακρύνει πολύ από τον φιλελευθερισμό) και τάσσεται κατά της απόσχισης της Καταλονίας, πώς διεκδικεί τον όρο φιλελεύθερος; Αφού τάσσεται κατά της αυτοδιάθεσης των ανθρώπων.

Είναι πάρα πολύ απλό να εντοπίσει κανείς τους κατ’ επίφαση «φιλελεύθερους». Μπορεί να κάνει αυτό που κάνουμε εμείς. Να φορέσει τα «γυαλιά» της Αρχής μη επίθεσης και να κρίνει τις προτάσεις τους. Όλες οι παρεμβάσεις στην οικονομία συνιστούν επίθεση στους ανθρώπους μιας και η οικονομία είναι οι άνθρωποι. Ο αντικαπνιστικός νόμος είναι και αυτός επίθεση στην αυτοδιάθεση και ιδιοκτησία των ανθρώπων. Είναι δύσκολο να κρυφτούν πλέον.

Γιατί λοιπόν «λιμπερταριανός»;

Παραπονιούνται μερικοί διότι επιμένουμε να χρησιμοποιούμε τον όρο «λιμπερταριαν» ή ακόμα καλύτερα «αναρχοκαπιταλιστής» για να περιγράψουμε τις πεποιθήσεις μας. Ο λόγος εξηγήθηκε. Γίνεται για να ξεχωρίσουμε «εμάς» από «αυτούς». Τους ιδεολογικά συνεπείς από τους τυχοδιώκτες, τους φιλελεύθερους από τους σοσιαλιστές. Αν ψάχνει κάποιος να ενημερωθεί από πραγματικούς φιλελεύθερους και λιμπερταριανούς, ήρθε στο σωστό μέρος. Ενάντια στο τοξικό καθεστώς των κεντρικών τραπεζών, κεντρικών σχεδιαστών και σοσιαλιστών. Ενάντια σε αυτούς που νομίζουν πως «επίστανται», πως γνωρίζουν τον ιδανικό τρόπο να οργανώσουν τις ζωές μας.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε επίσης: