Μια σύντομη ταξινόμηση των κυριότερων σοσιαλιστικών φατριών

0
545
Τρία χαρακτηριστικά σοσιαλιστικά αποκυήματα του 20ου αιώνα. Στάλιν, Χίτλερ, Μουσολίνι.

Η γενική σφαίρα των σοσιαλιστικών τάσεων περιλαμβάνει πολλές ιδεολογίες, οι οποίες, πολύ συχνά, ήταν ιστορικά εχθρικές μεταξύ τους

 

Του Allen Gindler

Απόδοση στα Ελληνικά: Νίκος Μαρής

Mυριάδες λέξεις έχουν γραφτεί για τον σοσιαλισμό και παρ ‘όλο αυτά, υπάρχουν ακόμα πολλές παρερμηνείες, ακόμη και στο μυαλό εκείνων που βρίσκονται στην αντίθετη πλευρά του πολιτικού φάσματος. Οι πιο χτυπητές και συχνές παρανοήσεις είναι η ταύτιση του σοσιαλισμού αποκλειστικά με τον μαρξισμό, η σύγχυση μεταξύ των εννοιών του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού και ο ισχυρισμός ότι ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός ανήκουν στα δεξιά -για να αναφέρουμε μερικές μόνο.

Είναι απαραίτητο να δώσουμε έναν ολοκληρωμένο ορισμό του σοσιαλισμού, να προσδιορίσουμε τα κύρια χαρακτηριστικά που δείχνουν ότι ένα ρεύμα ανήκει στον σοσιαλισμό, και να ταξινομήσουμε τις σοσιαλιστικές τάσεις σε αυτές τις βάσεις, για να ξεκαθαρίσουμε αυτή την έννοια μια για πάντα.

Η σύγχρονη έννοια του σοσιαλισμού συχνά συμβαδίζει με το ότι είναι μια πολιτικοοικονομική θεωρία στην οποία τα μέσα παραγωγής, η κατανομή του πλούτου και οι συναλλαγές υποτίθεται ότι ανήκουν και ρυθμίζονται από την κοινότητα ως σύνολο. Αυτός ο χαρακτηρισμός του σοσιαλισμού τονίζει τα κύρια οικονομικά χαρακτηριστικά του. Ωστόσο, δεν μπορεί να θεωρηθεί ένας πλήρης ορισμός. […] Μου φαίνεται ότι ο πιο περιεκτικός ορισμός του σοσιαλισμού είναι ο εξής:

«Ο σοσιαλισμός είναι ένα σύνολο τεχνητών κοινωνικοοικονομικών συστημάτων που χαρακτηρίζονται από διαφορετικούς βαθμούς κολεκτιβοποίησης της περιουσίας ή της συνείδησης, ή την ανακατανομή του πλούτου.»

Παρατηρήστε ότι ο σοσιαλισμός ορίζεται ως μια τεχνητή οντότητα, που σημαίνει ότι δεν εμφανίζεται φυσικά κατά τη διάρκεια της εξέλιξης της ανθρώπινης κοινωνίας, αλλά επιβάλλεται στα έθνη με βάναυσο τρόπο, μέσω των ενεργειών ακτιβιστών.

Ο ορισμός αυτός προέρχεται από την ποιοτική συγκριτική ανάλυση (QCA) των δώδεκα πιο σημαντικών ρευμάτων του σοσιαλισμού και πληροί το κριτήριο της αναγκαιότητας και της επάρκειας. Με άλλα λόγια, η κοινωνικοποίηση της ιδιοκτησίας, η κολεκτιβοποίηση της συνείδησης και η ανακατανομή του πλούτου είναι απαραίτητοι και επαρκείς αιτιώδεις παράγοντες που λαμβανόμενοι χωριστά, ή σε συνδυασμό, ορίζουν σαφώς μια ιδεολογία ως σοσιαλιστική και ορίζουν τις προτιμώμενες διαδρομές προς τον σοσιαλισμό. […]

Η γενική σφαίρα του σοσιαλισμού περιλαμβάνει πολλές ιδεολογίες, οι οποίες, πολύ συχνά, ήταν ιστορικά εχθρικές μεταξύ τους:

Μαρξισμός

Ο μαρξισμός είναι η ιδιαίτερη και ακραία περίπτωση του σοσιαλισμού που ονομάζεται κομμουνισμός. Δεν επινόησε ο Μαρξ την έννοια του σοσιαλισμού. Οι ιδέες του σοσιαλισμού ήταν γνωστές πολύ πριν από τον Μαρξ και επηρέασαν αναμφίβολα την κοσμοθεωρία του. Αντ’ αυτού, ο Μαρξ δημιούργησε τη θεωρία του «επιστημονικού κομμουνισμού». Ο κομμουνισμός χαρακτηρίζεται από την πλήρη κοινωνικοποίηση της ιδιοκτησίας και τη συνολική συλλογικότητα της συνείδησης. Ο ορθόδοξος μαρξισμός δεν υλοποιήθηκε ποτέ.

Μπολσεβικισμός

Ο μαρξισμός-λενινισμός, γνωστός και ως μπολσεβικισμός, είναι μια αναθεώρηση του μαρξισμού σχετικά με το πεδίο και τις κινητήριες δυνάμεις της κομμουνιστικής επανάστασης. Εάν, σύμφωνα με τον Μαρξ, η επανάσταση έπρεπε να προωθηθεί ταυτόχρονα στις αναπτυγμένες βιομηχανικές χώρες από το μαζικό προλεταριακό κίνημα, τότε, για τον Λένιν, η μπολσεβίκικη επανάσταση θα μπορούσε να λάβει χώρα σε μια ενιαία αγροτική χώρα υπό την ηγεσία της πρωτοπορίας των επαναστατών. Παρ ‘όλα αυτά, ο στόχος του μαρξισμού-λενινισμού ήταν ο κομμουνισμός, υπονοώντας την πλήρη κολεκτιβοποίηση των πάντων, έμψυχων και άψυχων. Ένα μπολσεβίκικο πραξικόπημα πέτυχε στη Ρωσική Αυτοκρατορία και το κομμουνιστικό καθεστώς διήρκεσε από το 1917 έως το 1991.

Τροτσκισμός

Ο τροτσκισμός είναι, ουσιαστικά, γνήσιος μαρξισμός-λενινισμός, ο οποίος προσπαθεί πολιτικά να διατηρήσει τη θεωρητική του καθαρότητα. Ο Τρότσκι ήταν ιδρυτής της θεωρίας της «μόνιμης επανάστασης», που δηλώνει ότι μια προλεταριακή επανάσταση σε μια χώρα πρέπει να εξαπλωθεί στα γειτονικά έθνη μέχρις ότου οι κομμουνιστικές επαναστατικές μεταμορφώσεις αγκαλιάσουν ολόκληρο τον κόσμο. Επέκρινε την πολιτική του Στάλιν από τα αριστερά, υποστηρίζοντας ότι η οικοδόμηση ενός κομμουνισμού σε μια χωριστή χώρα ήταν απόκλιση από την αρχική πρόθεση, ότι η απαλλοτρίωση της αγροτικής περιουσίας έπρεπε να ολοκληρωθεί αμέσως και ότι το προλεταριάτο είχε εξαπατηθεί και συνέχιζε να είναι αντικείμενο εκμετάλλευσης, αλλά αυτή τη φορά από τη σοβιετική νομενκλατούρα. Γενικά, ο Τρότσκι κατηγορούσε τον Στάλιν ότι προδίδει τα ιδανικά της προλεταριακής επανάστασης.

Αναρχοκομμουνισμός

Ο αναρχοκομμουνισμός συνεπάγεται επίσης την πλήρη κολεκτιβοποίηση της περιουσίας και της συνείδησης. Ωστόσο, το δόγμα αυτό δεν δέχεται την μαρξιστική ιδέα της δικτατορίας του προλεταριάτου, το διορισμό της εργατικής τάξης ως μοναδικού φορέα της επανάστασης και τα δύο στάδια στο δρόμο προς μια κομμουνιστική κοινωνία. Οι αναρχοκομμουνιστές έλπιζαν να οικοδομήσουν μια α-κρατική κομμουνιστική κοινωνία μόλις αποκτούσαν την εξουσία κατά τη διάρκεια του επαναστατικού πολέμου. Ο αναρχοκομμουνισμός θεσμοθετήθηκε για ένα σύντομο διάστημα στο ελεύθερο έδαφος της νοτιοανατολικής Ουκρανίας από το 1918 έως το 1921, κατά την επανάσταση και τον εμφύλιο πόλεμο στη Ρωσική Αυτοκρατορία.

Σοσιαλδημοκρατία

Ο αναθεωρητισμός, ή σοσιαλδημοκρατία (Ευρώπη), επίσης γνωστός ως δημοκρατικός σοσιαλισμός στις ΗΠΑ, είναι μια σημαντική αναθεώρηση του μαρξισμού, η οποία πρακτικά δεν αποκλίνει ιδιαίτερα από τα θεμέλια των πραγματικών μαρξιστικών αρχών. Ο αναθεωρητισμός υπήρξε μια κυρίαρχη μορφή σοσιαλιστικής ιδεολογίας και πρακτικής από το τέλος του δέκατου ένατου αιώνα. Η ανακατανομή του πλούτου και η μερική κοινωνικοποίηση της συνείδησης είναι οι κύριοι δρόμοι που χρησιμοποιούνται από το δόγμα αυτό. Ο σοσιαλισμός υποτίθεται ότι θα οικοδομηθεί σταδιακά μέσα σε μια καπιταλιστική κοινωνία με τη μεθοδική αλλαγή των κοινωνικοοικονομικών νόμων της χώρας χρησιμοποιώντας κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης ο διανοητικός μετασχηματισμός των μελών της κοινωνίας μέσω της κατήχησης του πληθυσμού στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και της προπαγάνδας των σοσιαλιστικών ιδεωδών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στα κοινωνικά δίκτυα και στην ποπ κουλτούρα.

Συνδικαλισμός

Ο επαναστατικός συνδικαλισμός (στην Ιταλία, η Γαλλία), ο αναρχοσυνδικαλισμός (στην Ισπανία) και ο συντεχνιακός σοσιαλισμός  (στη Μεγάλη Βρετανία) είναι μη μαρξιστικά ρεύματα σοσιαλισμού, που σημαίνει ότι δεν συμμορφώθηκαν με τις αρχές του επιστημονικού κομμουνισμού. Ο κύριος δρόμος προς τον σοσιαλισμό είναι η απαλλοτρίωση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας από τους νόμιμους ιδιοκτήτες της, με την επακόλουθη κολεκτιβοποίηση και μεταφορά της στη διαχείριση της εργατικής συλλογικότητας. Θεωρήθηκε ότι οι καρποί της εργασίας θα ανταλλάσσονταν στην αγορά μεταξύ διαφόρων παραγωγών καθώς και μεταξύ των χωριών και των πόλεων. Οι αναρχοσυνδικαλιστές κατόρθωσαν να αποκτήσουν πολιτική εξουσία στην Αραγονία, την Ανδαλουσία και την Καταλονία κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο (1936-39).

Φασισμός

Ο φασισμός (Ιταλία) είναι ένα μη-μαρξιστικό, αντι-θετικιστικό, αντι-υλιστικό ρεύμα του σοσιαλισμού. Ο ιταλικός φασισμός αντιλαμβάνεται ένα νέο είδος κοινωνίας που θα αντικαθιστούσε τόσο τον κομμουνισμό όσο και τον κλασικό φιλελευθερισμό. Δεν θεωρήθηκε ούτε ως δεξιά ούτε ως αριστερά. Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή του φασισμού ήταν η πλήρης κοινωνικοποίηση της συνείδησης, η μερική κολεκτιβοποίηση των μέσων παραγωγής και η άνευ προηγουμένου ανακατανομή του πλούτου. Τα μέσα παραγωγής de jure [νομικά] παρέμεναν στην κατοχή των ιδιοκτητών, αλλά de facto [πρακτικά] δεν μπορούσαν να τα διαθέσουν ελεύθερα. Ο φασισμός επιβλήθηκε στην ιταλική κοινωνία από το 1922 έως το 1945.

Εθνικοσοσιαλισμός

Ο εθνικοσοσιαλισμός/ναζισμός (Γερμανία) είναι μια μη-μαρξιστική εκδοχή του σοσιαλισμού, βασισμένη στη φυλετική και ψευδο-επιστημονική θεωρία της ανωτερότητας των Αρίων. Ο εθνικοσοσιαλισμός επιδίωκε την πλήρη κολεκτιβοποίηση της συνείδησης, την μερική κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και την επιθετική ανακατανομή του πλούτου ως μέθοδο επίτευξης ενός σοσιαλιστικού παραδείσου για τον θεοποιημένο Λαό. Όπως και σε κάθε άλλη ολοκληρωτική κοινωνία, το κράτος ήταν ο τελικός ιδιοκτήτης των μέσων παραγωγής, παρά την εκχώρηση νόμιμης ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Σε αντίθεση με τον φασισμό, ο εθνικιστικός σοσιαλισμός δεν πίστευε στον ανταγωνισμό μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου και επέμενε στην ενότητα του έθνους ενόψει κοινωνικοοικονομικών και στρατιωτικών προκλήσεων. Ο εθνικοσοσιαλισμός υλοποιήθηκε στη Γερμανία και διήρκεσε από το 1933 έως το 1945.

Συνοπτικά

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, εάν σε ένα σοσιαλιστικό ρεύμα οποιασδήποτε απόχρωσης δοθεί επαρκής χρόνος διάρκειας, τότε, ανεξάρτητα από τον επιλεγμένο δρόμο, όλοι οι αιτιολογικοί παράγοντες θα φτάσουν στη μέγιστη αξία τους. Δηλαδή, στο όριο, όπως λένε οι μαθηματικοί, όλα τα μέσα παραγωγής θα κοινωνικοποιηθούν αναπόφευκτα και το άτομο θα υποταχθεί αναγκαστικά στην συλλογικότητα. Με αυτή την έννοια, ένα φαινομενικά ήπιο ρεύμα όπως ο δημοκρατικός σοσιαλισμός είναι εξίσου επικίνδυνο με όλα τα άλλα μέλη της σοσιαλιστικής οικογένειας.

 

***

Ο Allen Gindler είναι ένας μελετητής από την πρώην ΕΣΣΔ, που ειδικεύεται στην Πολιτική Οικονομία, την Οικονομετρία και τη Βιομηχανική Μηχανική. Δίδαξε Economic Cybernetics, Standard Data Systems και σχεδιασμό εργασιών υποβοηθούμενων από υπολογιστές στο Εθνικό Πανεπιστήμιο Khmelnytskyi της Ουκρανίας. Είναι επί του παρόντος ιδιωτικός σύμβουλος στον τομέα της πληροφορικής στη διαχείριση βάσεων δεδομένων και την κρυπτογραφία. Μελετάει πολιτική φιλοσοφία, ιστορία, πληθυσμιακή γενετική και βιβλική αρχαιολογία. Έχει δημοσιεύσει άρθρα και σχόλια στο Mises Wire, στο American Thinker, στο Foundation for Economic Education και στην Biblical Archaeology Review.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ludwig von Mises

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.