Το τέλος του lockdown έχει να κάνει με τη σωτηρία ανθρώπινων ζωών

0
369

Το τέλος των lockdown αποτελεί αντιστάθμιση μεταξύ των ζωών που χάθηκαν λόγω του COVID και των ζωών που θα χαθούν από τις πολιτικές που υιοθετήθηκαν.

 

Του Gary M. Galles

Απόδοση στα Ελληνικά: Νίκος Μαρής

Η σχέση μεταξύ σκοπών και μέσων είναι αντικείμενο συζητήσεων εδώ και αιώνες. Για παράδειγμα, η κληρονομιά της φράσης «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» εντοπίζεται στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή τέσσερις αιώνες προ Χριστού, στο Ηρωίδες του Οβίδιου και στον Ηγεμόνα του Μακιαβέλι. Και πιο πρόσφατα, ο Leonard Read [σ.σ. φιλελεύθερος διανοητής, συγγραφέας και ιδρυτής του Foundation for Economic Education] επεσήμανε ότι εάν οι σκοποί είναι απλώς ελπίδες που, στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται να επιτευχθούν, δεν μπορούν να δικαιολογήσουν τα μέσα που παραβιάζουν τα δικαιώματα των άλλων.

Επί του παρόντος, οι δρακόντειες και συχνά αυθαίρετες πολιτικές που έχουν επιβληθεί ως απάντηση στον COVID-19, σε συνδυασμό με μια έκβαση πολύ λιγότερο θανατηφόρα από ό,τι είχε αρχικά προβλεφθεί, έθεσαν ένα διαφορετικό ζήτημα σχετικά με τους σκοπούς και τα μέσα.

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι έχουν αρχίσει να διαμαρτύρονται για το ότι οι πολιτικές είναι πολύ δαπανηρές, όπως αυτό εκφράζεται συνηθέστερα με την φράση «η θεραπεία δεν μπορεί να είναι χειρότερη από την ασθένεια». Αυτό, με τη σειρά του, έχει οδηγήσει σε καταγγελίες εκ μέρους των υπερασπιστών της τρέχουσας πολιτικής, όπως ο ισχυρισμός του κυβερνήτη της Νέας Υόρκης Andrew Cuomo ότι «δεν πρόκειται να βάλουμε τιμή στην ανθρώπινη ζωή», ο χαρακτηρισμός του θέματος από τους New York Times ως «ηθική αντιστάθμιση μεταξύ της σωτηρίας ανθρώπινων ζωών και της διατήρησης της οικονομικής βιωσιμότητας», ή ακόμη και ο πιο ακραίος χαρακτηρισμός του Martin Gak, ότι οι αντιρρησίες πιστεύουν ότι «μερικοί πρέπει να πεθάνουν, ώστε οι πολλοί να μπορέσουν να ζήσουν». Άκουσα ακόμη και ένα εκκλησιαστικό κήρυγμα να υποστηρίζει πως, ακόμη και ένας θάνατος λόγω COVID-19 δικαιολογεί τη συνεχιζόμενη παύση της οικονομίας από την κυβέρνηση.

Δυστυχώς, αυτές οι συγκρίσεις ζωών έναντι χρημάτων (ή της οικονομίας) κάνουν το λάθος να συγκρίνουν έναν συγκεκριμένο σκοπό (μείωση των θανάτων από COVID-19) όχι με έναν άλλο σκοπό, αλλά με ένα μέσο (πρόσθετοι πόροι) που μπορεί να επιτύχει πολλούς εναλλακτικούς σκοπούς. Και αυτοί οι εναλλακτικοί σκοποί περιλαμβάνουν τη διάσωση άλλων ζωών.

Δεδομένου ότι τα μέσα (χρήματα ή παραχθέντες πόροι) δεν είναι ο τελικός σκοπός κανενός, η παρουσίαση του ζητήματος ως «ανθρώπινες ζωές έναντι χρημάτων» το κάνει να μοιάζει σαν να πρέπει να μην σταματήσουμε μπροστά σε τίποτα προκειμένου να σώσουμε μια ζωή από τον COVID-19, επειδή αυτός ο σκοπός είναι πιο πολύτιμος από κάτι που είναι «απλά ένα μέσο». Και δεν απέχει, πια, πολύ μακριά το συμπέρασμα ότι αυτοί που βρίσκονται στην «άλλη πλευρά» είναι απλώς κακόβουλοι και εγωιστές. Όλα τα παραπάνω όμως είναι απλά εσφαλμένες αντιλήψεις.

Η πιο πρόσφατη έκδοση του βιβλίου οικονομικών του James Gwartney πραγματεύεται αυτό το ζήτημα στο πρώτο του κεφάλαιο, αφιερωμένο στις βασικές οικονομικές αρχές. «Η χρήση πόρων για να κάνουμε ένα πράγμα μάς αφήνει λιγότερους πόρους για να κάνουμε ένα άλλο.» Χρησιμοποιώντας το παράδειγμα των υποχρεωτικών αερόσακων στα αυτοκίνητα, που υποτίθεται ότι σώζουν τετρακόσιες ζωές ετησίως με κόστος 50 δισεκατομμύρια δολάρια, ο Gwartney επισημαίνει ότι «η οικονομική σκέψη, ωστόσο, μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε αν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν αυτά τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια που δαπανήθηκαν για αερόσακους με καλύτερο τρόπο – ίσως, ας πούμε, σε έρευνα για τον καρκίνο που θα μπορούσε να σώσει περισσότερες από 400 ζωές το χρόνο…. Σε αυτήν την περίπτωση, η κατάλληλη ανάλυση δεν είναι απλώς οι ζωές που σώζονται από τους αερόσακους έναντι των δολαρίων που δαπανώνται σε αυτούς, αλλά και ο αριθμός ζωών που θα μπορούσαν να είχαν σωθεί (ή άλλα πράγματα που θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί) εάν τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια είχαν χρησιμοποιηθεί διαφορετικά.»

Μεταφέροντας την παραπάνω ανάλυση στην κρίση λόγω COVID, η σχετική αντιστάθμιση δεν είναι «χαμένες ζωές έναντι λιγότερων χρημάτων (ακριβέστερα, πόρων) που παράγονται», όπως συχνά παρουσιάζεται. Είναι επίσης μια αντιστάθμιση μεταξύ των ζωών που χάθηκαν λόγω του COVID-19 και των ζωών που θα χαθούν από τις πολιτικές που υιοθετήθηκαν για τη μείωση των θανάτων από COVID-19. Η μόνη πραγματική διαφορά με το παράδειγμα του αερόσακου, είναι ότι οι άνθρωποι που πεθαίνουν λόγω του COVID-19 είναι συγκεκριμένοι και εύκολα αναγνωρίσιμοι, ενώ οι ζωές που θα χαθούν λόγω του κόστους των πολιτικών που υιοθετήθηκαν θα προκύψουν αργότερα, σε άγνωστα «στατιστικά» άτομα και οι σημερινοί υπεύθυνοι για την χάραξη πολιτικής είναι απίθανο να βρεθούν υπόλογοι.

Κατά συνέπεια, η σωτηρία επιπλέον θυμάτων του COVID σήμερα με μια συγκεκριμένη πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη περισσότερους αχρείαστους θανάτους  στο μέλλον. Εάν πράγματι συμβαίνει αυτό, μια τέτοια πολιτική θα οδηγήσει σε συνολικά περισσότερους θανάτους και η φράση «δεν πρόκειται να βάλουμε τιμή στην ανθρώπινη ζωή» δεν έχει καμία σχέση με το ζήτημα.

Είναι μια τέτοια συνέπεια πραγματικά πιθανή; Ναί. Για μια έχετε μια μόνο εικόνα, μια ανάλυση του 2016 για την οικονομική κατάρρευση του 2008 στο The Lancet υπολόγισε ότι «συνδέεται με περισσότερους από 260.000 επιπλέον θανάτους από καρκίνο στις χώρες του ΟΟΣΑ μόνο, μεταξύ 2008-2010» Δεδομένου του μεγέθους του πιθανού αριθμού θανάτων από τον COVID, αυτό από μόνο του θα μπορούσε να σημαίνει ότι η παύση της οικονομίας σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους από όσους σώζει. Και οι πρόσθετοι θάνατοι από καρκίνο δεν είναι το μόνο αρνητικό αποτέλεσμα της παύσης της οικονομίας, και άλλων πολιτικών κατά του COVID (όπως και οι καθυστερημένες διαγνώσεις των άλλων ασθενειών και των χειρουργικών επεμβάσεων που δεν έχουν πραγματοποιηθεί επειδή τέτοιες περιπτώσεις εκτοπιστεί από τα νοσοκομεία).

Επιπλέον, μια έκθεση των Ηνωμένων Εθνών αυτό το μήνα συνοψίζει τις πιθανές επιπτώσεις των πολιτικών για τον COVID στα παιδιά: «Τα παιδιά δεν είναι οι πρωταγωνιστές αυτής της πανδημίας. Αλλά κινδυνεύουν να είναι μεταξύ των μεγαλύτερων θυμάτων της …. η κρίση έχει βαθιά επίδραση στην ευημερία τους. Όλα τα παιδιά, όλων των ηλικιών, και σε όλες τις χώρες, πλήττονται, ιδίως από τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, από μέτρα μετριασμού της νόσου, που μπορεί κατά λάθος να κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό. Πρόκειται για μια παγκόσμια κρίση και, για ορισμένα παιδιά, ο αντίκτυπος θα τα ακολουθεί δια βίου ».

Η συντακτική ομάδα του Issues and Insights προχωρά ακόμη περισσότερο. Δεν αναφέρουν μόνο τη μελέτη του ΟΗΕ, κατά την οποία «εκατοντάδες χιλιάδες επιπλέον θάνατοι παιδιών θα μπορούσαν να συμβούν το 2020», αλλά μας υπενθυμίζουν ότι «αυτό είναι πιθανότατα μια μετριοπαθής εκτίμηση, επειδή μετρά μόνο τον άμεσο αντίκτυπο μιας παγκόσμιας ύφεσης, όχι τις επιπτώσεις της διακοπής της οικονομίας στην πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη, εμβόλια, προγεννητική φροντίδα, τροφή και διατροφή, ή ψυχική και υγειονομική περίθαλψη.»

Μία από τις πιο βασικές οικονομικές αρχές είναι το «κόστος ευκαιρίας». Κάθε φορά που οι πόροι κατευθύνονται προς έναν σκοπό, αυτοί οι πόροι δεν είναι πλέον διαθέσιμοι για άλλους σκοπούς, που θα μπορούσαν να είναι πιο πολύτιμοι. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει πάντα να ζυγίζουμε την αξία των σκοπών που επιτυγχάνονται από μια πολιτική έναντι εναλλακτικών σκοπών που θα μπορούσαν να έχουν επιτύχει οι ίδιοι πόροι. Αλλά όταν οι προσπάθειες να αποτραπούν κάποιοι θάνατοι εμφανίζονται ως «ανθρώπινες ζωές αντί χρημάτων (ή παραγωγής)», όπως συμβαίνει με τις τρέχουσες πολιτικές για τον COVID -19, αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι τρέχουσες πολιτικές επιλογές είναι δικαιολογημένες, αλλά αντίθετα, ότι πρόκειται για δημαγωγική ρητορική, που απεικονίζει ότι τα ουσιώδη ερωτήματα για την διαμόρφωση μιας σωστής πολιτικής δεν έχουν καν ληφθεί υπ’ όψη.

 

***

Ο Gary M. Galles είναι καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Pepperdine. Είναι ο συγγραφέας του βιβλίου Apostle of Peace: The Radical Mind of Leonard Read.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ludwig von Mises

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.