Το υποτιμημένο επιχείρημα του Murray Rothbard για την αυτοκτησία

0
168

Η φιλελεύθερη αυτοκτησία, αποκαλύπτεται ότι είναι η μόνη δυνατή επιλογή, η οποία είναι τόσο επιθυμητή όσο και λογικά εφικτή.

 

Του Christopher Dumas

Απόδοση στα Ελληνικά: Νίκος Μαρής

Στο, μη οικονομικό, Magnum Opus του The Ethics of Liberty (εφεξής TEoL), ο Murray Rothbard σκιαγράφησε αυτό που θεωρούσε ως το πληρέστερο ηθικό σύστημα ελευθερίας και φιλελεύθερου φυσικού δικαίου. Επιπλέον – τουλάχιστον έως ότου ο Hans-Hermann Hoppe εισαγάγει την «ηθική της επιχειρηματολογίας» του – ο Rothbard θεωρούσε επίσης ότι το βιβλίο αυτό περιείχε την ισχυρότερη διαθέσιμη ηθική υπεράσπιση για τη φιλελεύθερη αυτοκτησία και για την Αρχή μη Επίθεσης. Το πιο διάσημο και εξελιγμένο στοιχείο της ηθικής υπεράσπισης του Rothbard είναι το φυσικό νομικό του σύστημα, το οποίο ήταν μια ανανέωση του παλαιότερου φυσικού νόμου των Σχολαστικών και των Θωμιστών (σχολή Θωμά του Ακινάτη), και καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα των πρώτων κεφαλαίων του TEoL. Δεν θεωρώ, ωστόσο, ότι ο φυσικός νόμος είναι η ισχυρότερη υπεράσπιση της ελευθερίας από τον Rothbard, παρόλο που ο ίδιος φάνηκε να πιστεύει ότι αυτός ήταν.

Ο φυσικός νόμος είναι πολύ ενδιαφέρων και διαφωτιστικός, αλλά το πραγματικά ισχυρότερο επιχείρημα του Rothbard είναι αυτό που σπάνια βλέπω να αναφέρεται (εκτός από την ενδιαφέρουσα περίληψη του Kuznicki ) και το οποίο ονομάζω Ροθμπαρντιανό τρίλημμα. Ο Rothbard το παραθέτει σχεδόν αμέσως, στο περιθώριο αυτού που φαίνεται να πιστεύει ότι είναι το κύριο επιχείρημά του, στο κεφάλαιο 8, «Διαπροσωπικές σχέσεις: ιδιοκτησία και επιθετικότητα». Ορίστε η εισαγωγή:

Εδώ υπάρχουν δύο εναλλακτικές λύσεις: είτε μπορούμε να θεσπίσουμε έναν κανόνα ότι σε κάθε άνθρωπο πρέπει να επιτρέπεται (δηλ. να έχει το δικαίωμα) η πλήρης ιδιοκτησία του σώματός του, ή μπορεί να αποφασίσουμε ότι δεν μπορεί να έχει μια τόσο πλήρη ιδιοκτησία. Εάν την έχει, τότε έχουμε τον φιλελεύθερο φυσικό νόμο για μια ελεύθερη κοινωνία όπως την πραγματεύτηκα πιο πάνω. Αλλά αν δεν την έχει, αν κάθε άνθρωπος δεν δικαιούται πλήρη και 100% αυτοκτησία, τότε τι συνεπάγεται αυτό; Αυτό συνεπάγεται μία από τις δύο συνθήκες: (1) την «κομμουνιστική» συνθήκη της παγκόσμιας και ίσης ετερο-κτησίας [δλδ. της ιδιοκτησίας άλλων ατόμων] , ή (2) Την μερική κυριότητα της μιας ομάδας από την άλλη – ένα σύστημα στο οποία μια τάξη εξουσιάζει μια άλλη. Αυτές είναι οι μόνες λογικές εναλλακτικές λύσεις έναντι της συνθήκης της 100% αυτοκτησίας για όλους.

Ουσιαστικά, το επιχείρημα έχει ως εξής: κάποιος πρέπει να ελέγχει τα σώματά μας, γιατί αλλιώς θα εγκλωβιστούμε σε μια αντιφατική κατάσταση όπου δεν θα μπορούμε να κάνουμε τίποτα με τον εαυτό μας, ούτε καν να αυτοκτονήσουμε, γιατί θα ελέγχαμε (ή, στην περίπτωση αυτοκτονίας, θα ζημιώναμε) ιδιοκτησία που δεν μας ανήκει. Τώρα, εάν κάποιος πρέπει να ελέγχει τα σώματά μας, υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να οργανώσουμε αυτό το δικαίωμα ελέγχου – αυτό που ονομάζουμε δικαίωμα ιδιοκτησίας – των σωμάτων:

  1. Ο καθένας κατέχει τον εαυτό του («ο φιλελεύθερος φυσικός νόμος για μια ελεύθερη κοινωνία»)
  2. Ο καθένας κατέχει όλους τους άλλους εξίσου («Καθολική και ισότιμη ετερο-κτησία», όπως την αποκαλεί ο Rothbard)
  3. Μια ομάδα ατόμων κατέχει τους άλλους («Μερική ιδιοκτησία μιας ομάδας από μια άλλη»)

Όπως θα διαπιστώσουμε, μόνο κάποιο από αυτά τα τρία είναι εφαρμόσιμο.

Ο Rothbard στη συνέχεια αρχίζει να καταρρίπτει τις εναλλακτικές λύσεις (2) και (3) – είτε αποδεικνύει ότι είναι αστήρικτες ή ανήθικες. Πρώτα ασχολείται με το (3):

Εδώ, ένα άτομο ή μια ομάδα ατόμων, οι G, έχουν το δικαίωμα να κατέχουν όχι μόνο τον εαυτό τους αλλά και το υπόλοιπο της κοινωνίας, R. Αλλά, πέρα απ’ τα πολλά άλλα προβλήματα και τις δυσκολίες με αυτό το είδος συστήματος, δεν μπορούμε εδώ να έχουμε μια καθολική, ή φυσικά νόμιμη, ηθική για το ανθρώπινο γένος. Μπορούμε να έχουμε μόνο μια τμηματική και αυθαίρετη ηθική, παρόμοια με την άποψη ότι μόνο οι Hohenzollerns έχουν εκ φύσεως το δικαίωμα να κυβερνούν τους μη Hohenzollerns.

Ουσιαστικά, η επιλογή (3) αποτυγχάνει στη δοκιμασία της καθολικότητας: εάν επιλέξετε αυτήν την επιλογή, πέφτει σε εσάς το βάρος της απόδειξης του γιατί ορισμένα άτομα πρέπει να εξουσιάζουν. Ρωτήστε τον εαυτό σας, τι έχει ένας βασιλιάς ή μια αριστοκρατία που τους δίνει το δικαίωμα να κυβερνούν τους υπηκόους τους; Το θεϊκό δικαίωμα των βασιλέων τους παρείχε στο παρελθόν ακριβώς αυτό το είδος της δικαιολόγησης – αλλά ακόμη και αυτή η δικαιολόγηση αποτυγχάνει, επειδή είναι αδύνατο να αποδειχθεί. Αν και υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ κυβερνητών και υπηκόων, δεν υπάρχει καμία που να είναι σχετίζεται με την ηθική.

Στη συνέχεια, ο Rothbard βγάζει  εκτός συναγωνισμού και την εναλλακτική (2). Πρώτον, επισημαίνει ότι «εάν υπάρχουν στην κοινωνία περισσότεροι από ελάχιστοι άνθρωποι, αυτή η εναλλακτική λύση πρέπει αναγκαστικά να διαιρεθεί και να σμικρυνθεί σε… μερική εξουσία κάποιων έναντι των άλλων». Αυτό συμβαίνει επειδή, λέει, «είναι φυσικώς αδύνατο για όλους να παρακολουθούν συνεχώς τους άλλους, και έτσι να ασκούν το ίσο μερίδιο της μερικής ιδιοκτησίας σε κάθε άλλο άνθρωπο.» Είναι αδύνατο, με άλλα λόγια, για κάθε άνθρωπο να παίρνει άδεια από κάθε άλλον άνθρωπο πριν κάνει αυτό που θέλει να κάνει: θα πεθαίναμε όλοι πολύ προτού το κατορθώσουμε.

Επιπλέον, όπως λέει ο Rothbard στην επόμενη παράγραφο, «είναι σίγουρα παράλογο να υποστηρίξουμε ότι κανένας άνθρωπος δεν έχει δικαίωμα ιδιοκτησίας του εαυτού του, και όμως να υποστηρίζουμε ότι ο καθένας από αυτούς τους ανθρώπους έχει το δικαίωμα να κατέχει εν μέρει όλους τους άλλους ανθρώπους!» Γιατί, πώς θα μπορούσαν να ψηφίσουν για το τι πρέπει να κάνουν οι άλλοι, χωρίς να ασκούν τον μονομερή έλεγχο της δικής τους απόφασης και έκφρασης; Εάν δεν ασκούσαν αυτόν τον μονομερή έλεγχο, θα έπρεπε πρώτα να διεξαχθεί ψηφοφορία για το πώς θα μπορούσαν όλοι να ψηφίσουν – εις το διηνεκές! Με αυτόν τον τρόπο, μπορούμε να δούμε ήδη ότι η καθολική και ίση ετερο-κτησία είναι μια ανέφικτη κατάσταση.

Τώρα, είναι πιθανό ότι τέτοια δικαιώματα ελέγχου, τα οποία ο Rothbard θα αποκαλούσε ιδιοκτησία, θα μπορούσαν να ασκούνται σε «αναδρομική» βάση: ουσιαστικά, όλοι είναι ελεύθεροι να ασκούν μονομερή έλεγχο στον εαυτό τους έως ότου υπάρξουν αρκετές ψήφοι που να τους λένε να κάνουν κάτι διαφορετικό, που θα υπερτερούν σε σχέση με μερίδιο του ελέγχου τους στα ίδια τους τα σώματα – δύο ψήφοι, στην περίπτωση ίσης ετερο-κτησίας. Αυτό θα έλυνε το πρόβλημα της παλινδρόμησης των ατέρμονων ψηφοφοριών, αλλά πιθανότατα θα οδηγούσε σε μια αριστοκρατία τύπου «όποιος προλάβει πρώτος», όπου όποιος μπορεί να κινηθεί ταχύτερα (μαζί με έναν φίλο) και να «διοικήσει» τα περισσότερα άτομα, θα κατείχε όλα αυτά τα άτομα, συμπεριλαμβανομένου του πώς θα ψηφίζουν αυτά τα άτομα.

Επιπλέον, αυτό προϋποθέτει ότι κάποιος χρειάζεται μόνο την πλειοψηφία εκείνων που είναι παρόντες, και όχι την ομοφωνία, για να πάρει μια απόφαση – μια υπόθεση που στην πραγματικότητα είναι αντίθετη με την καθολική ίση ιδιοκτησία. Όλα αυτά πραγματικά εναπόκεινται στο (3), καθώς όσοι δεν βρίσκονται σήμερα εδώ γύρω δεν μπορούν να ασκήσουν δικαιώματα ιδιοκτησίας, και γίνονται σκλάβοι του ατόμου με τον μεγαλύτερο στρατό, εκτός αν εμφανίσουν έναν στρατό ίσου μεγέθους. Επίσης, αυτή η διαρρύθμιση, όπου όλοι έχουν de facto τον έλεγχο του εαυτού τους, αλλά ένα διαφορετικό είδος ελέγχου επί των άλλων, που δεν απαιτεί την άδειά τους πριν χρησιμοποιηθεί η «ιδιοκτησία» τους αλλά την επίκληση ενός αντίθετου κανόνα, είναι ένα διπλό πρότυπο που θα πρέπει στην πραγματικότητα να ψηφιστεί από μια ισότιμη συλλογικότητα κατοχής άλλων, όπως αυτή που περιγράφηκε παραπάνω, επομένως δεν ξεφεύγει πραγματικά από την ατέρμονη παλινδρόμηση.

Υπάρχουν μερικές άλλες επιλογές τις οποίες ο Kuznicki αναφέρει στο άρθρο του, στις οποίες θα ήθελα να αναφερθώ εν συντομία, καθώς η αυθόρμητη ένσταση για το Ροθμπαρντιανό τρίλημμα είναι να προσπαθήσουμε να δραπετεύσουμε απ’ αυτό. Πρώτον, πιστεύει ότι «στον πραγματικό κόσμο, οι άνθρωποι μπορούν να αποκτήσουν δικαιώματα χρήσης όχι μόνο μέσω ιδιοκτησίας, αλλά και μέσω μίσθωσης, ενοικίασης, δανεισμού ή άλλων μορφών συμφωνίας με τον ιδιοκτήτη…. Δεν είναι απαραίτητα σαφές ότι όλοι οι τύποι δικαιωμάτων χρήσης πρέπει να απορρέουν από την ιδιοκτησία κάποιου.» Η πρόκληση για μένα, λοιπόν, είναι να βρω απλώς μια ηθική αξίωση που δεν ανάγεται στην επιλογή (3), όπως το κάνει η επιλογή «χρήσης έως ότου να εμφανιστούν αντιφάσεις» που κάλυψα παραπάνω. Αυτός είναι ένας ισχυρισμός που θα έπρεπε να τεκμηριωθεί, διότι από όσο γνωρίζω, η μερική ιδιοκτησία, η μηδενική ιδιοκτησία και η πλήρης ιδιοκτησία καλύπτουν ολόκληρο το εύρος των πιθανών διαρρυθμίσεων των δικαιωμάτων ελέγχου.

Αφού αναφέρει εν συντομία μια πιθανή θεολογική αποστροφή απ’ αυτού, ο Kuznicki προχωρά στο τελευταίο του επιχείρημα σχετικά με το θέμα: «εάν έχουμε δικαιώματα χρήσης, αλλά όχι ιδιοκτησία, πολλοί από τους ίδιους ισχυρισμούς που κάνει ο Rothbard αργότερα θα εξακολουθούν να ισχύουν». Εδώ θα ρωτούσα, ποια είναι η διαφορά μεταξύ της χρήσης, ή του ελέγχου, των δικαιωμάτων και της ιδιοκτησίας; Εάν έχω το δικαίωμα να ελέγξω κάθε πτυχή ενός πράγματος, αυτό είναι πανομοιότυπο με την πλήρη ιδιοκτησία: εάν κάποιος άλλος προσπαθεί να το ελέγξει, αυτό σημαίνει ότι για κάποιο χρονικό διάστημα δεν έχω τον έλεγχο. Εάν έχω μόνο μερικό δικαίωμα ελέγχου για κάτι, τότε έχω μερική ιδιοκτησία, η οποία καλύπτεται ήδη από το τρίλημμα. Ως εκ τούτου, επιστρέφουμε στην επιλογή (1): φιλελεύθερη αυτοκτησία, η οποία αποκαλύπτεται ότι είναι η μόνη επιλογή, η οποία είναι τόσο επιθυμητή όσο και λογικά εφικτή.

Εν κατακλείδι, θεωρώ ότι πρόκειται για μια πολύ ισχυρότερη υπεράσπιση της φιλελεύθερης ιδιοκτησίας από οποιαδήποτε άλλη συμβαίνει να γνωρίζω. Απαιτεί, επιπλέον, ελάχιστη επεξήγηση ή εννοιολογικό πλαίσιο, και δεν κάνει σχεδόν καθόλου υποθέσεις, καθιστώντας την ιδανική για όσους δεν είναι ήδη πρόθυμοι να ενστερνιστούν τον φιλελευθερισμό. Υπό το πρίσμα αυτό, εκπλήσσομαι πολύ που διαπιστώνω ότι δεν αναφέρεται ιδιαίτερα συχνά. Νομίζω ότι, με κάποια περαιτέρω ανάπτυξη και υπεράσπιση, θα μπορούσε να αποδειχθεί ισχυρότερη ακόμα κι από την ηθική της επιχειρηματολογίας του Hoppe.

 

***

Συντάκτης: Christopher Dumas

Ο Christopher Dumas είναι φοιτητής computer science στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και γράφει για τη φιλελεύθερη ηθική.

Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του mises.org

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.