Που οφείλεται η πλάνη για την «απαραίτητη» σταθερότητα των τιμών

0
730
Κάθε μεταβολή των τιμών, προωθεί αντίστοιχα τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα κάποιων άλλων ανθρώπων. Αυτοί που ευνοούνται, σίγουρα δεν παρακινούνται από την επιθυμία να τονιστεί η
Κάθε μεταβολή των τιμών, προωθεί αντίστοιχα τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα κάποιων άλλων ανθρώπων. Αυτοί που ευνοούνται, σίγουρα δεν παρακινούνται από την επιθυμία να τονιστεί η "δικαιοσύνη" και η "κανονικότητα" της σταθερότητας των τιμών.

Οι πλάνες για την σταθερότητα των τιμών, πηγάζουν από την αντιμετώπιση των ανθρωπίνων σχέσεων με όρους φυσικών επιστημών και φυσιολογίας.

 

Human Action Part Three: Economic Calculation > Chapter XII. The Sphere of Economic Calculation

Του Ludwig von Mises

Απόδοση Ευθύμης Μαραμής

Εισαγωγή

Οι ανταλλακτικές τιμές υπόκεινται σε διαρκή αλλαγή, επειδή οι συνθήκες που τις παράγουν μεταβάλλονται συνεχώς. Η αξία που αποδίδει ένα άτομο τόσο στα χρήματα όσο και στα διάφορα αγαθά και υπηρεσίες, είναι το αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας επιλογής. Κάθε μεταγενέστερη στιγμή μπορεί να δημιουργήσει κάτι νέο και να επιφέρει διαφορετική εξέταση και αποτίμηση. Αυτό που θα μπορούσε δικαίως να θεωρηθεί πρόβλημα που απαιτεί εξηγήσεις θα ήταν το ότι δεν μεταβάλλονται οι τιμές ταχύτερα και όχι το ότι οι τιμές είναι κυμαινόμενες.

Τι μας δείχνει η καθημερινή εμπειρία για τις τιμές

Η καθημερινή εμπειρία διδάσκει στους ανθρώπους, ότι οι ανταλλακτικές τιμές στην αγορά είναι μεταβλητές. Κάποιος θα υπέθετε ότι η αντίληψη των ανθρώπων για τις τιμές θα ελάμβανε πλήρως υπόψη αυτό το γεγονός. Ωστόσο, όλες οι δημοφιλείς αντιλήψεις για την παραγωγή, την κατανάλωση, το εμπόριο και τις τιμές, νοσούν περισσότερο ή λιγότερο, από μια αόριστη και αντιφατική αντίληψη περί ακαμψίας των τιμών. Ο απλός άνθρωπος έχει την τάση να θεωρεί τη διατήρηση της χθεσινής διάρθρωσης των τιμών τόσο ως κανονική όσο και ως δίκαιη και να καταδικάζει τις μεταβολές των ανταλλακτικών τιμών, ως παραβίαση των κανόνων της φύσης και της δικαιοσύνης.

Θα ήταν λάθος να εξηγηθούν αυτές οι δημοφιλείς πεποιθήσεις ως ένα ίζημα παλαιών απόψεων που ίσχυαν σε παλαιότερες εποχές πιο σταθερών συνθηκών παραγωγής και εμπορίας. Είναι αμφίβολο κατά πόσον οι τιμές ήταν λιγότερο ή περισσότερο μεταβλητές σε αυτές τις παλαιότερες εποχές. Αντίθετα, θα μπορούσε μάλλον να υποστηριχθεί ότι η συγχώνευση των τοπικών αγορών σε μεγαλύτερες εθνικές αγορές, η τελική ανάκυψη του οικουμενικού ενστερνισμού μιας παγκόσμιας αγοράς και η εξέλιξη του εμπορίου με στόχο τη συνεχή προμήθεια αγαθών και υπηρεσιών στους καταναλωτές, έχουν κάνει τις μεταβολές των τιμών λιγότερο συχνές και λιγότερο έντονες.

Οι διακυμάνσεις στις τιμές ευνοούν κάποιους και πλήττουν κάποιους άλλους

Στις εποχές πριν τον καπιταλισμό, υπήρξε μεγαλύτερη σταθερότητα στις τεχνολογικές μεθόδους παραγωγής, αλλά υπήρξαν πολλές περισσότερες ανωμαλίες στην παροχή αγαθών στις διάφορες τοπικές αγορές και στην προσαρμογή της προσφοράς στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις τους. Αλλά ακόμα κι αν ήταν αλήθεια ότι οι τιμές ήταν κάπως πιο σταθερές στο μακρινό παρελθόν, θα ήταν ελάχιστα ωφέλιμο για την εποχή μας. Οι δημοφιλείς αντιλήψεις για το χρήμα και τις τιμές του χρήματος, δεν προέρχονται από ιδέες που διαμορφώθηκαν στο παρελθόν. Θα ήταν λάθος να τις ερμηνεύσουμε ως αταβιστικά υπολείμματα. Υπό τις σύγχρονες συνθήκες, κάθε άτομο αντιμετωπίζει καθημερινά τόσα πολλά προβλήματα αγορών και πωλήσεων, που θα ήταν σωστό να υποθέτουμε, ότι η αντίληψη του σχετικά με αυτά τα θέματα, δεν είναι απλώς μια απερίσκεπτη υιοθέτηση παραδοσιακών ιδεών.

Είναι εύκολο να καταλάβουμε γιατί εκείνοι των οποίων τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα πλήττονται από τις μεταβολές των τιμών, αντιτίθενται σε τέτοιες μεταβολές, τονίζουν ότι οι προηγούμενες τιμές δεν ήταν μόνο δικαιότερες αλλά και πιο φυσιολογικές και υποστηρίζουν ότι η σταθερότητα των τιμών είναι σύμφωνη με τους νόμους της φύσης και της ηθικής. Αλλά, κάθε μεταβολή των τιμών, προωθεί αντίστοιχα τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα κάποιων άλλων ανθρώπων. Αυτοί που ευνοούνται, σίγουρα δεν παρακινούνται από την επιθυμία να τονιστεί η «δικαιοσύνη» και η «κανονικότητα» της σταθερότητας των τιμών.

Το πρόβλημα είναι επιστημολογικό

Ούτε τα αταβιστικά κατάλοιπα, ούτε οι ομάδες προσωπικών ειδικών συμφερόντων, μπορούν να εξηγήσουν γιατί είναι δημοφιλής η ιδέα της σταθερότητας των τιμών. Οι ρίζες αυτής της εσφαλμένης αντίληψης, βρίσκονται στο γεγονός ότι οι έννοιες που αφορούν τις κοινωνικές σχέσεις, έχουν κατασκευαστεί σύμφωνα με τα πρότυπα των φυσικών επιστημών. Οι οικονομολόγοι και οι κοινωνιολόγοι, που στόχευαν στη διαμόρφωση των κοινωνικών επιστημών σύμφωνα με τα πρότυπα της φυσικής ή της φυσιολογίας, ενέδωσαν απλά σε έναν τρόπο σκέψης που οι δημοφιλείς πλάνες είχαν υιοθετήσει πολύ καιρό πριν.

Ακόμα και οι κλασσικοί οικονομολόγοι απέδρασαν αργά από αυτό το σφάλμα. Για αυτούς, η αξία ήταν κάτι αντικειμενικό, δηλαδή ένα φαινόμενο του εξωτερικού κόσμου και μια ποιότητα εγγενής στα πράγματα και ως εκ τούτου μετρήσιμη. Δεν κατάφεραν να κατανοήσουν τον καθαρά ανθρώπινο και εθελοντικό χαρακτήρα των αξιακών αποτιμήσεων. Από όσο μπορούμε να ξέρουμε σήμερα, ο Samuel Bailey αποκάλυψε για πρώτη φορά τι συμβαίνει όταν προτιμούμε ένα πράγμα έναντι κάποιου άλλου.1 Αλλά το βιβλίο του παραβλέφθηκε, όπως συνέβη και με τα γραπτά άλλων προδρόμων της υποκειμενικής θεωρίας της αξίας.

Συμπέρασμα

Δεν είναι μόνο καθήκον της οικονομικής επιστήμης, να απορρίψει τα σφάλματα σχετιζόμενα με την μετρησιμότητα και την ποσοτικοποίηση στο πεδίο της δράσης. Είναι επίσης καθήκον της οικονομικής πολιτικής. Διότι οι αποτυχίες των σημερινών οικονομικών πολιτικών, οφείλονται σε κάποιο βαθμό στην οικτρή σύγχυση που προκαλείται από την ιδέα ότι υπάρχει κάτι σταθερό και ως εκ τούτου μετρήσιμο στις διαπροσωπικές ανθρώπινες σχέσεις.

 

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

Βιβλιογραφία:

  1. Cf. Samuel Bailey, A Critical Dissertation on the Nature, Measures and Causes of Values. London, 1825. No.7 in Series of Reprints of Scarce Tracts in Economics and Political Science, London School of Economics (London, 1931).