Ανθρώπινη διανόηση και παραγωγή

0
79

Η υλιστική μεταφυσική των Μαρξιστών διαστρεβλώνει την πραγματικότητα εντελώς. Οι «παραγωγικές δυνάμεις» δεν είναι υλικές. Η παραγωγή είναι ένα πνευματικό, διανοητικό και ιδεολογικό φαινόμενο

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Μία παραγωγική διαδικασία, αν καταφέρει να επιτύχει τον επιδιωκόμενο στόχο, θεωρείται επιτυχής. Παρήγαγε το προϊόν. Η παραγωγή δεν πρέπει όμως να ταυτίζεται με τη δημιουργία. Δεν παράγεται κάτι εντελώς καινούριο. Κατά την παραγωγική διαδικασία, προϋπάρχουσες πρώτες ύλες και αγαθά μετατρέπονται σε ένα τελικό προϊόν μέσω του συνδυασμού τους μεταξύ τους και με την ανθρώπινη εργασία. Ο παραγωγός δεν είναι δημιουργός. Ο παραγωγός είναι δημιουργός μόνο στον βαθμό που χρησιμοποίησε τη φαντασία και τη νόησή του, για να συνδυάσει όλους τους συντελεστές παραγωγής με τέτοιον τρόπο, ώστε να καταφέρει να επιτύχει κάποιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα, και, όσο είναι δέσμιος των φυσικών νόμων, δεν μπορεί να κάνει κάτι παραπάνω από αυτό.

Τα σφάλματα των οικονομολόγων

Ήταν κοινός τόπος παλιότερα να γίνεται διαχωρισμός ανάμεσα στην παραγωγή απτών αγαθών και στην παραγωγή άυλων υπηρεσιών. Ο ξυλουργός που έφτιαχνε τραπέζια θεωρούνταν παραγωγικός. Ο γιατρός όμως που βοηθούσε τους ασθενείς του να ξεπεράσουν μία αρρώστια δεν απολάμβανε αυτόν τον χαρακτηρισμό. Ο γιατρός, υποστηριζόταν, δεν παράγει κάτι συγκεκριμένο ο ίδιος, αλλά ζει από αυτά που παράγουν άλλοι άνθρωποι, συντηρείται δηλαδή από τους εκάστοτε ξυλουργούς, ράφτες και αγρότες. Ακόμα νωρίτερα, οι Γάλλοι Φυσιοκράτες ισχυρίστηκαν ότι η εργασία ήταν ανούσια εκτός και αν εξήγαγε κάτι από τη γη. Μόνο η καλλιέργεια, το ψάρεμα, η κτηνοτροφία ήταν παραγωγικές εργασίες κατά την άποψή τους. Οι μεταποιητικές βιομηχανίες δεν προσέθεταν τίποτα στην αξία των αγαθών που καταναλώνονταν από τους καταναλωτές.

Πλέον οι οικονομολόγοι δεν παίρνουν στα σοβαρά αυτές τις δοξασίες. Παρόλα αυτά πρέπει και εκείνοι να βγάλουν την ακίδα από το μάτι τους. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουν το μάρκετινγκ, τη διαφήμιση, ή τη διοίκηση επιχειρήσεων και τη θέση του CEO σε μία πολυεθνική, δεν διαφέρει και πολύ από τις δοξασίες αυτές του παρελθόντος. Αποτελεί ξανά μία υπαναχώρηση στα σφάλματα του παρελθόντος.

Εργασία και κεφάλαιο

Μία ακόμα ευρέως αποδεκτή άποψη διαχωρίζει την εργασία από τους υλικούς συντελεστές παραγωγής. Η φύση, ισχυρίζονται κάποιοι, παρέχει τα δώρα της με πλεονάζουσα γενναιοδωρία. Αλλά, η εργασία πρέπει να πληρωθεί διότι ο εργαζόμενος υποτάσσεται στην αβαρία του να την πραγματοποιεί. Με την εργασία και την υπερνίκηση της κούρασης που αυτή παράγει, ο άνθρωπος προσθέτει κάτι στην πραγματικότητα που δεν υπήρχε πριν. Υπό αυτήν την έννοια, λένε, η εργασία είναι δημιουργική. Αυτό είναι επίσης μέγιστο σφάλμα. Η ικανότητα του ανθρώπου να εργάζεται είναι δεδομένη στο σύμπαν όπως και οι φυσικές ιδιότητες της γης, των ζώων και των ουσιών που παράγονται από αυτά.

Ούτε το γεγονός ότι μέρος των δυνατοτήτων της εργασίας μπορεί να παραμείνει ανενεργό και αχρησιμοποίητο δεν τη διαχωρίζει από τους μη-ανθρώπινους συντελεστές παραγωγής. Ακόμα και αυτοί μπορούν να μην χρησιμοποιηθούν. Η προθυμία των ατόμων να εργαστούν οφείλεται στην ιεράρχηση του τελικού προϊόντος της εργασίας τους (το εισόδημά τους) πάνω από την κούραση και τον κόπο («αντι-ωφέλεια») της εργασίας που θα δαπανήσουν για την παραγωγή του.

Μόνο η ανθρώπινη διανόηση είναι δημιουργική

Μόνο ο ανθρώπινος νους, ο οποίος και κατευθύνει την δράση του ατόμου, είναι δημιουργικός. Ο νους είναι και αυτός μέρος του σύμπαντος και της φύσης. Το να αποκαλούμε τον νου «δημιουργικό» δεν αποτελεί κάποια μεταφυσική αοριστολογία. Τον αποκαλούμε δημιουργικό, διότι δεν υπάρχει κάποιος τρόπος να εντοπίσουμε την πηγή της ανθρώπινης δράσης σε κάποιο σημείο πιο πίσω από την ύπαρξή του ανθρώπινου νου. Η παραγωγή δεν είναι, λοιπόν, κάτι «φυσικό», απτό ή εξωτερικό: αποτελεί μία καθαρά πνευματική και διανοητική δραστηριότητα

Τα απαραίτητα συστατικά της δεν είναι η ανθρώπινη εργασία, το κεφάλαιο και οι πρώτες ύλες: είναι η απόφαση του ανθρώπινου νου να χρησιμοποιήσει αυτούς τους συντελεστές για να επιτύχει κάποιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Δεν είναι το χώμα, τα μηχανήματα και η εργασία οι κινητήριες δυνάμεις της παραγωγής. Είναι ο ανθρώπινος νους που καθοδηγείται από τη λογική. Μόνο ο ανθρώπινος νους είναι σε θέση να πραγματοποιήσει δραστηριότητες για την υπέρβαση της κατάστασης ανησυχίας και μη ικανοποίησης.

Τα σφάλματα των Μαρξιστών

Η υλιστική μεταφυσική των Μαρξιστών διαστρεβλώνει την πραγματικότητα εντελώς. Οι «παραγωγικές δυνάμεις» δεν είναι υλικές. Η παραγωγή είναι ένα πνευματικό, διανοητικό και ιδεολογικό φαινόμενο. Είναι η μέθοδος με την οποία ο άνθρωπος, καθοδηγούμενος από τη λογική, χρησιμοποιεί τα διαθέσιμα μέσα του για την καταπολέμηση της κατάστασης μη-ικανοποίησης. Αυτό που διαχωρίζει τις συνθήκες μας από τις συνθήκες υπό τις οποίες ζούσαν οι πρόγονοί μας, δεν είναι κάτι υλικό, αλλά, εν τέλει, κάτι πνευματικό. Οι υλικές αλλαγές και η πρόοδος είναι καθαρά πνευματικό φαινόμενο.

Η παραγωγή αφορά στην μετατροπή των φυσικών πόρων ανάλογα με τις επιθυμίες του ανθρώπινου νου. Αυτές οι επιθυμίες αποτυπώνονται σε σχέδια και υπολογισμούς, φόρμουλες, και μέσω αυτών μετατρέπονται οι συντελεστές παραγωγής σε μέσα. Ο άνθρωπος παράγει με την καθοδήγηση της λογικής του. Το κεφάλαιο, η εργασία δεν είναι κάτι ουρανοκατέβατο και, επομένως, οποιαδήποτε αναζήτηση για την προέλευση και την αξία τους θα πρέπει να αναζητηθεί στην ανθρώπινη δράση την οποία εκκινεί ο ανθρώπινος νους. Η διαδεδομένη αντίληψη ότι τα οικονομικά ασχολούνται με αριθμούς και τις υλικές και όχι πνευματικές πτυχές της ζωής είναι εσφαλμένη: αντικείμενο των οικονομικών είναι η ανθρώπινη δράση άρα και ο ανθρώπινος νους που την πυροδοτεί. Υπό αυτήν την έννοια η πραξεολογία, η μέθοδος της αυστριακής σχολής μπορεί να οριστεί ως «ηθική επιστήμη»1

Κλείνοντας

Φυσικά, δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς είναι ο νους, όπως δεν γνωρίζουμε τι είναι ο ηλεκτρισμός, η ζωή και η κίνηση (πέραν της περιγραφής του τι κάνουν). Ο νους είναι απλώς μία λέξη που περιγράφει το άγνωστο εκείνο στοιχείο και δύναμη που έχει πυροδοτήσει την δράση του ατόμου να δημιουργήσει την τεχνολογία, τα ποιήματα, τη μουσική και την τέχνη.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε σχετικά:

  1. Ludwig von Mises, Human Action: Scholar’s Edition (1998), σελ. 142