Αποφατική συσχέτιση μεθόδων των δύο Ludwig: von Mises και Wittgenstein

0
476
Και οι δύο μέθοδοι έχουν μια αποφατική συσχέτιση. Αντίθετα προς την μέθοδο της νοητικής υπόθεσης-πρακτικής επαλήθευσης που αφορά τις φυσικές επιστήμες
Ο Νομιναλισμός στην πιο ευτυχή του στιγμή: την αποφατική.

Και οι δύο μέθοδοι έχουν μια αποφατική συσχέτιση. Αντίθετα προς την μέθοδο της νοητικής υπόθεσης-πρακτικής επαλήθευσης που αφορά τις φυσικές επιστήμες

Του Γιώργου Σιβρίδη

Ludwig Wittgenstein, Philosophical Investigations I.

Δεν είναι δουλειά της φιλοσοφίας, να επιλύει μία αντίφαση [Widerspuch] μέσω μιας μαθηματικής ή λογικομαθηματικής ανακάλυψης, αλλά να κάνει δυνατό για μας να αποκτήσουμε μια ξεκάθαρη θέαση της κατάστασης των μαθηματικών που μας συγχύζει: την κατάσταση προτού να λυθή η αντίφαση. (Και τούτο δεν σημαίνει ότι παρακάμπτουμε την δυσκολία.)

Το θεμελιώδες γεγονός εδώ είναι ότι απλώνουμε κανόνες, μια τεχνική για ένα παιχνίδι, και όταν ακολουθούμε τους κανόνες, τα πράγματα δεν μας έρχονται όπως τα υπολογίζουμε. Ότι είμαστε έτσι, ως ειπείν, εμπεπλεγμένοι μέσα στους κανόνες μας.

Αυτή η εμπλοκή [Verfangen] μες στους κανόνες μας είναι ό, τι θέλουμε να κατανοήσουμε [verstehen] (i.e. να αποκτήσουμε μια ξεκάθαρη θέαση αυτού). Ρίχνει φως στην ιδέα μας του «ΕΝΝΟΕΙΝ» [Meinen]. Γιατί σε αυτές τις περιπτώσεις τα πράγματα έρχονται διαφορετικά από ότι είχαμε εννοήσει, προβλέψει. Είναι εκείνο που λέμε όταν, για παράδειγμα, μια αντίφαση εμφανίζεται: «Δεν το εννοούσα έτσι.» Η αστική θέση μιας αντίφασης, ή η θέση της αντίφασης στον αστικό κόσμο: αυτό είναι ένα φιλοσοφικό πρόβλημα.

Ludwig von Mises, Human Action, ch. XIV. The scope & methods of catallactics, 2. Imaginary constructions.

Μία φανταστική κατασκευή [imaginary construction] είναι η ιδεατή εικόνα [conceptual image] μιας διαδοχής γεγονότων που έχουμε εξελίξει λογικά από στοιχεία της δράσης, και που χρησιμοποιούμε στον σχηματισμό της. Είναι προϊόν απαγωγής [deduction], που έχει προέλθη εν τέλει από την θεμελιώδη κατηγορία της δράσης, την πράξη της προτίμησης και της παραίτησης.

Σχεδιάζοντας μια τέτοια φανταστική κατασκευή ο οικονομολόγος δεν ασχολείται με το ερώτημα του εάν περιγράφει ή όχι τις συνθήκες της πραγματικότητας που θέλει να αναλύσει. Ούτε τον ενδιαφέρει το ερώτημα του εάν ένα τέτοιο σύστημα όπως η φανταστική του κατασκευή προϋποθέτει ή όχι τη δυνατότητα να συλληφθή ως πράγματι υπαρκτό και ενεργό. Ακόμη και φανταστικές κατασκευές που είναι ασύλληπτες, αντιφατικές ή απραγματοποίητες δύνανται να δώσουν χρήσιμες, απαραίτητες μάλιστα υπηρεσίες στην κατανόηση της πραγματικότητας, αρκεί ο οικονομολόγος να ξέρει πώς να τις χρησιμοποιήσει κατάλληλα. Η μέθοδος των φανταστικών κατασκευών δικαιώνεται από την επιτυχία της.

[…] Οι φανταστικές κατασκευές της Πραξεολογίας δεν μπορούν να αντιπαρατεθούν προς καμία εμπειρία εξωτερικών πραγμάτων […] Η λειτουργία τους είναι να εξυπηρετούν τον άνθρωπο σε μία έρευνα που δεν μπορεί να βασισθή πάνω στις αισθήσεις του. Αντιπαραθέτοντας τις φανταστικές κατασκευές προς την πραγματικότητα δεν μπορούμε να θέσουμε το ερώτημα εάν αντιστοιχούν στην εμπειρία και περιγράφουν ικανοποιητικά τα εμπειρικά δεδομένα. Πρέπει να ρωτάμε εάν οι υποθέσεις της κατασκευής μας είναι οι αυτές με τις συνθήκες εκείνων των δράσεων που θέλουμε να συλλάβουμε.

Αφαιρετική διαδικασία

Η βασικός τύπος [formula] για να σχεδιάσουμε φανταστικές κατασκευές είναι να αφαιρέσουμε την δραστηριότητα κάποιων συνθηκών που είναι παρούσες στην πραγματική δράση. Τότε είμαστε σε θέση να αδράξουμε τις υποθετικές συνέπειες της απουσίας [δική μου υπογράμμιση] αυτών των συνθηκών και να συλλάβουμε τις επιδράσεις της ύπαρξης τους [δική μου υπογράμμιση]. Ούτως συλλαμβάνουμε την κατηγορία της δράσης κατασκευάζοντας την εικόνα μιας κατάστασης στην οποία δεν υπάρχει δράση, είτε γιατί το άτομο είναι πλήρως ικανοποιημένο και δεν νιώθει καμία δυσχέρεια είτε γιατί δεν γνωρίζει καμία διαδικασία από την οποία μπορεί να περιμένει μια βελτίωση στην ευημερία του (κατάσταση ικανοποίησης).

Ούτως συλλαμβάνουμε την έννοια του πρωταρχικού σκοπού [originary interest] από μια φανταστική κατασκευή όπου ουδεμία γίνεται διάκριση μεταξύ ικανοποιήσεων σε περιόδους χρόνου ίσους σε διάρκεια αλλά άνισους σε σχέση με την απόστασή τους από την στιγμή της δράσης. […] Είναι βεβαίως μια μέθοδος δύσκολη να χειρισθής γιατί βγάζει εύκολα σε εσφαλμένα συμπεράσματα. Οδηγεί κατά μήκος μιας κοφτερής παρυφής∙ και από τις δυο πλευρές χάσκει το χάσμα του παράλογου και του ανόητου. Μόνο η ανήλεη αυτοκριτική μπορεί να προφυλάξει τον άνθρωπο από το να πέσει με το κεφάλι μες σε αυτά τα αβυσσαλέα βάθη.


 

Και οι δύο μέθοδοι έχουν μια κοινή λογική. Αντίθετα προς την μέθοδο της νοητικής υπόθεσης-πρακτικής επαλήθευσης (i.e. Kantian) που αφορά τις φυσικές επιστήμες, εδώ, η νοητική, κανονιστική κατασκευή εφαρμόζεται για να φωτίσει το ανάγλυφο της πραγματικότητας. Η πραγματικότητα κείται έξω από την νοητική κατασκευή. Και όσο πιο κοντά στην πραγματικότητα είναι η νοητική κατασκευή, τόσο περισσότερες λεπτομέρειες της πραγματικότητας μάς φωτίζει.

Ας δούμε μόνο την Αρχιτεκτονική ως φωτισμό της ζωής μας ή την ένδυση, του σώματός μας. Ο Νομιναλισμός στην πιο ευτυχή του στιγμή: την αποφατική.

***