Χρειαζόμαστε πραγματικά ένα μικρό και αποτελεσματικό κράτος;

0
429
μικρό κράτος

Ένα μικρό κράτος που φορολογεί ελάχιστα, ρυθμίζει σε μικρό ποσοστό αλλά κάνει και τα δύο με μεγάλες δυσκολίες είναι ένα ιδανικό πλαίσιο μέσω του οποίου μπορούμε να οδηγηθούμε στην ελεύθερη κοινωνία

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Πολιτικοί εκ του φιλελεύθερου χώρου (φιλελεύθεροι συγκριτικά με ό,τι άλλο κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή στην πολιτική σκηνή), προτείνουν τον εκσυγχρονισμό του κράτους με τη μείωση των παρεμβάσεων του, καθώς και τον εκσυγχρονισμό των διαδικασιών του. Είναι όμως αυτό κάτι συνολικά θεμιτό, αν ο στόχος μας είναι η οικονομική ελευθερία;

Το μικρό και ευέλικτο κράτος ως εν δυνάμει μεγαλύτερος εχθρός

Ας υποθέσουμε ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει. Εκλέγεται ένας μιναρχικός/ελαχιστοκράτης πολιτικός και αρχίζει και μειώνει τις κρατικές αρμοδιότητες, τους φόρους, τις εισφορές και όλα τα σχετικά. Παράλληλα, μετατοπίζει τις δαπάνες στην αστυνομική προστασία, στην ηλεκτρονικοποίηση του δημοσίου, τη μείωση της γραφειοκρατίας και ιδιωτικοποιεί όλες εκείνες τις υπηρεσίες οι οποίες δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση δικαιολογημένα δικαιοδοσία του κράτους (παιδεία, ενέργεια, νερό κοκ). Με άλλα λόγια, φτάνουμε στο κράτος που είχε οραματιστεί ο Ludwig von Mises ή ο Robert Nozick. Αστυνομία, δικαστήρια και στρατό με έναν πολύ μικρό φόρο για να συντηρεί αυτές τις βασικές λειτουργίες. Σε κάθε περίπτωση το κράτος παραμένει βίαιο μονοπώλιο ως προς αυτές τις υπηρεσίες όπως και να έχει.

Αν υποθέσουμε μεγάλη αποτελεσματικότητα σε αυτές τις υπηρεσίες προς το παρόν. Είναι κάτι τέτοιο θεμιτό; Τολμώ να εικάσω πως όχι, παρόλο που συγκριτικά με το πρότυπο διακυβέρνησης που έχουμε σήμερα, βραχυπρόθεσμα κάτι τέτοιο θα αποτελούσε προφανώς βελτίωση. Με μία μείωση των φόρων και των κανονιστικών ρυθμίσεων, παραδόξως, το κράτος θα γίνει πλουσιότερο. Αυτό διότι η παραγωγή πλούτου ενός πλέον πιο ελεύθερου ιδιωτικού τομέα θα αυξηθεί με συνεπακόλουθη αύξηση πλούτου, τον οποίο το κράτος μπορεί να απαλλοτριώσει. Αυτή είναι και η αιτία που τα κράτη με σχετικά πιο ελεύθερες οικονομίες, είναι και σχετικά ισχυρότερα στρατιωτικά και αστυνομικά εντός και εκτός της επικράτειάς τους: έχουν στη διάθεσή τους περισσότερο πλούτο προς απαλλοτρίωση.

Κάτι τέτοιο θα δώσει την ευκαιρία στους κρατικούς θεσμούς, ακόμα και στον περιορισμένο ρόλο τους, να γίνουν ιδιαίτερα αποτελεσματικοί, παρόλο που αντιμετωπίζουν το δεδομένο πρόβλημα οικονομικού υπολογισμού λόγω μη λειτουργίας τους εντός αγοράς αλλά εν μέσω προστατευμένου μονοπωλίου. Με μεγαλύτερο πλούτο διαθέσιμο, οι θεσμοί αυτοί, ορμώμενοι από μία πιο οργανωμένη και αποτελεσματική βάση, μπορούν να εκμεταλλευτούν τον αυξημένο παραγώμενο πλούτου για να αυξηθούν σε σημεία ανώτερα και προ των μεταρρυθμίσεων.

Δημοκρατία και μικρό κράτος

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πως, σε μία δημοκρατία, ο πολιτικός που έκανε τις μεταρρυθμίσεις αυτές δε θα βρίσκεται για πάντα στην εξουσία. Ακόμα και αν έμεινε πιστός στις αρχές του, πολιτικοί του αντίπαλοι καραδοκούν. Ακόμα χειρότερα, οι κυριότεροι πολιτικοί του αντίπαλοι θα είναι σοσιαλιστές οποιασδήποτε ποικιλίας (σοσιαλδημοκράτες, κομμουνιστές, φασίστες, εθνικοσοσιαλιστές κοκ). Φανταστείτε την κοινή γνώμη να αλλάζει στάση και να εκλέγει αυτούς τους ανθρώπους στην εξουσία. Πλέον, με ένα πιο πλούσιο και οργανωμένο κράτος, έχουν στη διάθεσή τους καλύτερα και αποτελεσματικότερα μέσα για να αυξήσουν την κρατική επιρροή στην οικονομία. Έχουν δηλαδή το έδαφος στρωμένο για εθνικοποίηση της οικονομίας.

Πιο τρανταχτό και χαρακτηριστικό παράδειγμα από αυτό των ΗΠΑ δεν υπάρχει. Η Μέκκα του καπιταλισμού ήδη πολιορκείται από σοσιαλιστές πολιτικούς καθώς μεγάλο ποσοστό της κοινής γνώμης, θεωρεί το σύστημα αυτό ως ιδανικό. Ένα σύστημα που προφανώς ενθαρρύνουν και οι Έλληνες «φιλελεύθεροι». Τον εξευρωπαϊσμό των ΗΠΑ δηλαδή.

Ποιες δικλείδες ασφαλείας όμως μπορούν να υπάρξουν για να μη συμβεί κάτι τέτοιο από πολιτική άποψη; Απορρίπτοντας εξ αρχής τη συνταγματική ρύθμιση, η οποία μπορεί πάντα να αναθεωρηθεί και να τροποποιηθεί, ο μόνος δυνητικά τρόπος διατήρησης ενός κράτους σε περιορισμένα πλαίσια είναι η διάκριση εξουσιών αφενός (αν και αυτό δεν αποτελεί σοβαρό εμπόδιο καθώς και αυτές έχουν μονοπώλιο δικαιοδοσίας στην επικράτεια του κράτους) και αφετέρου η απομάκρυνση από το δημοκρατικό πολίτευμα εξ αρχής. Μία επιστροφή σε απόλυτη μοναρχία για παράδειγμα, θα ήταν πιο αποτελεσματικό μέτρο για την διατήρηση της οικονομικής ελευθερίας του τόπου καθώς, μόνο ένα πρόσωπό χρειάζεται να αλλάξει ή να πεισθεί/αλλαχθεί για να γίνει αλλαγή στην οικονομική πολιτική και όχι ολόκληρη η κοινή γνώμη. Στο παρελθόν, βασιλιάδες έχαναν το κεφάλι τους σε περίπτωση που φορολογούσαν βαρέως τους υπηκόους τους.

Σε παλαιότερο άρθρο είχα αναφέρει ενδεικτικά μία δικλείδα ασφαλείας ενάντια στις αρπακτικές και επεκτατικές ορέξεις ενός μονάρχη:

«Κατά την εποχή της απόλυτης μοναρχίας, όπου ένας βασιλιάς είχε το αποκλειστικό δικαίωμα στην εξουσία πάνω στους υπηκόους του, κάθε προσπάθεια για αύξηση του εισοδήματός του μέσω της φορολογίας αντιμετωπιζόταν με καχυποψία. Αυτό συνέβαινε διότι ο φορολογούμενος πολίτης, παραγωγός, έμπορος κ.ο.κ., γνώριζε ότι κάτι τέτοιο θα αποτελούσε και μόνιμη απώλεια εισοδήματος χωρίς να έχει το δικαίωμα να αποφασίσει ο ίδιος, ή να λάβει μέρος σε διαδικασίες όπου αποφασίζεται η χρήση των χρημάτων αυτών. Απουσία ενός, έστω και μακροπρόθεσμου οφέλους, φυσικό ήταν, μία αύξηση της φορολογία ή ακόμα και η ίδια η ύπαρξή της, να προκαλούσε αισθήματα απέχθειας προς το θεσμό του κράτους αλλά και το πρόσωπο του βασιλιά».

 

Ακόμα και τότε βέβαια, ένας εκδημοκρατισμός των εξουσιών του βασιλιά δεν είναι αδύνατος, κάτι που μας οδηγεί σε δύο συμπεράσματα: 1) υπό δημοκρατικό καθεστώς, με όλες τις δυναμικές που το χαρακτηρίζουν, ένα μικρό και ευέλικτο κράτος είναι φύσει βραχυπρόθεσμα μόνο εφικτό. Σε βάθος χρόνου, η αποτελεσματικότητα και ευελιξία του θα πέσουν θύμα κατάχρησης σοσιαλιστικών πολιτικών και ιδεολογιών καθώς η κοινή γνώμη τείνει προς υποστήριξή τους. 2) Μία μοναρχία θα είχε καλύτερα αποτελέσματα στη διατήρηση του κράτους μικρού και μη παρεμβατικού. Παρόλα αυτά, δεν αποτελεί και εγγύηση για κάτι τέτοιο, καθώς ο εκδημοκρατισμός των εξουσιών, μπορεί ακόμα να συμβεί αν ο εκάστοτε μονάρχης παρατηρήσει ότι υπάρχει συμφέρον ως προς την παράδοση εξουσιών του σε πλειοψηφίες εκτός της βασιλικής αυλής.

Ακόμα και αν η δυνατότητα απόσχισης από το κράτος αλλά και η δυνατότητα καταφυγής σε ιδιωτικούς διακανονισμούς ήταν δυνατή, η ενισχυμένη στρατιωτική δύναμη του κράτους, θα μπορούσε εύκολα να αναγκάσει σε συμμόρφωση όσους επιθυμήσουν να «αναρχίσουν» από αυτό 1.

Συμπέρασμα

Ο αναγνώστης εδώ καλό θα ήταν, αν δεν συμφωνεί με τα παραπάνω, να κάνει τις εξής ερωτήσεις στον εαυτό του δεδομένης της κατάστασης που υφίσταται τώρα: α) θα θέλαμε μία πιο αποτελεσματική εφορία από την οποία δεν θα μπορούσαμε να αποκρύψουμε εισοδήματα τόσο εύκολα ακόμα και αν ο φόρος είναι μικρός; β) Θα θέλαμε μία πιο αποτελεσματική αστυνομία η οποία θα μπορούσε να επιβάλει καλύτερα τις κρατικές ρυθμίσεις παρόλο που αυτές θα ήταν λιγοστές; γ) Αξίζει το ρίσκο κατάληψης του κράτους από σοσιαλιστές η όλη μετάβαση σε ένα μικρό και αποτελεσματικό κράτος;

Απόψή μου είναι, ότι ένα μικρό κράτος είναι θεμιτό, ως βελτίωση επί της παρούσας φάσης, αλλά όχι αν είναι αποτελεσματικό. Ένα κράτος που φορολογεί ελάχιστα, ρυθμίζει σε μικρό ποσοστό αλλά κάνει και τα δύο με μεγάλες δυσκολίες είναι ένα ιδανικό πλαίσιο μέσω του οποίου μπορούμε να οδηγηθούμε στην ελεύθερη κοινωνία. Οι εξουσίες ενός κράτους θα πρέπει να μειώνονται, να απο-μονοπωλούνται και να καταργούνται και όχι να βελτιστοποιούνται.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Για τη θεωρία περί του κράτους δείτε M.N. Rothbard, For A New Liberty (New York: Macmillan, 1978); ο ίδιος, The Ethics of Liberty (Atlantic Highlands: Humanities Press, 1982); ο ίδιος , Power and Market (Kansas City: Sheed, Andrews & McMeel, 1977); H.H. Hoppe, Eigentum, Anarchie und Staat (Opladen: Westdeutscher Verlag, 1987); ο ίδιος, A Theory of Socialism and Capitalism (Boston: Kluwer, 1989); ο ίδιος, The Economics and Ethics of Private Property (Boston: Kluwer, 1993); επίσης A.J. Nock, Our Enemy, the State (Delevan: Hallberg Publishing Co., 1983); F. Oppenheimer, The State (New York: Vanguard Press, 1914)