Είστε σίγουρος πώς είστε φιλελεύθερος, κύριε Αριστείδη Χατζή;

0
1386
Αριστείδης Χατζής

Ο κ. Χατζής δεν είναι σε καμία περίπτωση φιλελεύθερος. Έχει μετατρέψει την ιδεολογία αυτή σε θρησκεία, όπου ο ίδιος προσπαθεί συνεχώς, ad hoc, να την επαναπροσδιορίσει, ώστε να συμβιβάσει όσο το δυνατόν περισσότερες ασυμβίβαστες μεταξύ τους πλευρές

 

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Όταν μία χώρα μαστίζεται από κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα, διάφορα αφηγήματα θα εμφανιστούν προτείνοντας μία λύση. Η Ελλάδα αυτή τη στιγμή αποτελεί το παράδειγμα μίας χώρας που υποφέρει από οικονομική ανελευθερία, αδύναμους θεσμούς και κοινωνικές συγκρούσεις. Η αριστερά, πιστή στις διδαχές της, κατηγορεί τον καπιταλισμό (τον έχει βαφτίσει «νεοφιλελευθερισμό») αλλά, σε οικονομικό επίπεδο θα λέγαμε ότι βλέπει τον κόσμο ανάποδα και ως εκ τούτου η κριτική της δεν έχει κάποια ουσιαστική βαρύτητα (όπως δεν είχε και ποτέ).

Έχει εμφανιστεί όμως και ο λεγόμενος «φιλελευθερισμός». Ένας όρος που φοριέται πολύ από ακαδημαϊκούς και δημοσιογράφους σε ηλεκτρονικά και μη έντυπα. Ένα από τα πιο επιφανή δείγματα αυτού του κινήματος είναι και ο καθηγητής κ. Αριστείδης Χατζής. Μάλιστα, έχει συγγράψει και δύο βιβλία σχετικά με το θέμα: «Επιχειρήματα Ελευθερίας» και «Φιλελευθερισμός». Αλλά θα δείξουμε ότι ο φιλελευθερισμός ακόμα και με τον τρόπο που τον εννοεί ο κύριος Χατζής, με το ζόρι θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως έχει.

Ποιος είναι «πραγματικά» φιλελεύθερος;

Σε άρθρο του στην «Καθημερινή» με τίτλο «Είσαι σίγουρος ότι είσαι φιλελεύθερος;», ο κ. Χατζής έχει βγάλει το «φιλελευθερόμετρο» και προσπαθεί να βγάλει νόημα μέσα από την έρευνα της διαΝΕΟσις, όπου φάνηκε ότι οι Έλληνες, και ιδίως οι νέοι, έχουν αρχίσει να στηρίζουν την πιο ελεύθερη αγορά, ακόμα και αν η κρατική πρόνοια μειωθεί ως αποτέλεσμα. Ενώ επικροτεί την στροφή των Ελλήνων προς τον (νεο)φιλελευθερισμό, προβληματίζεται για τη στάση τους σε άλλα κοινωνικά θέματα. Μας λέει αρχικά εκφράζοντας ανησυχία:

«Κατ’ αρχάς αυτή η σχετικά όψιμη αγάπη των Ελλήνων για τις ελεύθερες αγορές οφείλεται στην απελπισία και στην αγανάκτηση. Απελπισία για μια οικονομική κρίση που προσεγγίζει τη δεκαετία και αγανάκτηση για τις φοροεπιδρομές των τελευταίων ετών. Ο πνιγμένος πιάνεται από τα μαλλιά του και οι Έλληνες απ’ ό,τι φαίνεται πιάνονται από μια φαντασιακή εικόνα της αγοράς».

 

Το άρθρο μας δεν ξεκίνησε τυχαία με την αναφορά στην ικανότητα των οικονομικών κρίσεων να οδηγεί τους ανθρώπους στο «ψάξιμο» για κάποια λύση. Ο κ. Χατζής φαίνεται να υποτιμά την αντιδραστική υιοθέτηση και την αυθόρμητη τάξη (spontaneous order) μίας διαφορετικής στάσης ως προς τα πολιτικά θέματα. Γιατί όμως; Όλοι μας έχουμε τους λόγους μας για τους οποίους αναθεωρήσαμε πολλές απόψεις που διατηρούσαμε παλιότερα. Το πώς κάποιος καταλήγει σε πιο φιλελεύθερες ιδέες λοιπόν δε θα έπρεπε να μας απασχολεί ιδιαίτερα. Και ο λόγος είναι απλός. Τώρα που ο κόσμος είναι αγανακτησμένος με την οικονομική ανελευθερία, είναι και η ώρα να βγούμε στην δημόσια και οικονομική σκηνή και να εξηγήσουμε το πώς προκαλείται αυτή η ανελευθερία εξ αρχής, ποια είναι τα λάθη στον κρατικό παρεμβατισμό κ.ο.κ. O Carl Menger είχε επίσης πει ότι, αν μια εσφαλμένη κοινωνική ιδεολογία είναι αδύνατο να καταπολεμηθεί ιδεολογικά, δυστυχώς, πρέπει να κάνει τον κύκλο της προκαλώντας τις συνέπειες των σφαλμάτων της ώστε να γίνει κατανοητή.

Ο κ. Χατζής δέχτηκε δώρο το άλογο και το κοιτά στα δόντια. Δεν έχουν όλοι την πολυτέλεια αφιέρωσης ατέλειωτου χρόνου πάνω από οικονομικά έργα και πολιτική φιλοσοφία. Καλό θα ήταν να μπορέσουμε να δουλέψουμε με ό,τι έχουμε προς στιγμήν.

Ο κ. Χατζής συνεχίζει στο άρθρο του, περιγράφοντας τις απόψεις των συμμετεχόντων στην έρευνα σχετικά με την αγορά ως «επιφανειακές»:

«Οι αντιλήψεις που εκφράζουν είναι προφανώς επιφανειακές. Διότι στην πραγματικότητα φοβούνται τις αγορές. Φοβούνται την παγκοσμιοποίηση και τον καπιταλισμό (60%) και προτιμούν σαφέστατα ένα σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο σκανδιναβικού τύπου». 

 

Στην έρευνα της διαΝΕΟσις διαβάζουμε το εξής όμως:

«Πάντως, το «αριστερό» λεξιλόγιο παραμένει κυρίαρχο στον πολιτικό διάλογο στη χώρα μας. Μόνο ένα 33,3% των πολιτών θεωρούν «καλό» τον «καπιταλισμό» (ποσοστό που έχει αυξηθεί κατά περίπου 10 μονάδες από τον Απρίλιο του ’15, βέβαια), αλλά 62,1% θεωρούν καλό πράγμα τον «σοσιαλισμό». Παρ’ όλα αυτά εμφανίζεται μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: Στη βασική ερώτηση που διακρίνει τον σοσιαλισμό από τον φιλελευθερισμό, οι Έλληνες έχουν ξεκάθαρη άποψη: Το 64,8% πιστεύει ότι η «ελευθερία» είναι πιο σημαντική από την «ισότητα» -ερώτηση που πρακτικά δίνει τον ορισμό του φιλελευθερισμού».

 

Το μόνο συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί από εδώ είναι ότι υπάρχει γενικότερα μία σύγχυση εννοιών. Λογικό, αν σκεφτεί κανείς ότι η ιδεολογική ηγεμονία της αριστεράς έχει διαστρεβλώσει το νόημα πολλών πολιτικά φορτισμένων όρων. Το ότι κάποιος φοβάται τον «καπιταλισμό», υποστηρίζει ή βλέπει θετικά τον «σοσιαλισμό», αλλά ταυτόχρονα βλέπει θετικά τον φιλελευθερισμό και τις αγορές και αρνητικά την ισότητα έναντι της ελευθερίας, τονίζει ακριβώς αυτή τη σύγχυση εννοιών.

Δεύτερον, η έρευνα δεν ξεκαθαρίζει τον όρο «παγκοσμιοποίηση». Εννοεί την οικονομική ή την πολιτική; Αν είναι το πρώτο, τότε θα έπρεπε να πούμε ότι η οικονομία κατά τη βιομηχανική επανάσταση και την ιδεολογική επικράτηση του κλασικού φιλελευθερισμού ήταν πολύ πιο παγκοσμιοποιημένη από τώρα. Οι κρατικές παρεμβάσεις στο εμπόριο ήταν σαφώς λιγότερες από το σημερινό παρεμβατικό έκτρωμα. Αν η παγκοσμιοποίηση νοείται ως πολιτική, τότε θα λέγαμε ότι το παραπάνω απόσπασμα βγάζει κάποιο καλύτερο νόημα.

Πολιτική και οικονομική παγκοσμιοποίηση

Η πολιτική παγκοσμιοποίηση δεν έχει καμία σχέση με την οικονομική παγκοσμιοποίηση. Στόχος της πολιτικής παγκοσμιοποίησης είναι να κατευθύνει και να καθορίζει όλες τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων στις διάφορες ηπείρους μέσω ολοκληρωτικής κυριαρχίας. Η απόφαση για το τι παράγεται και καταναλώνεται, καθώς και πού και σε ποια στιγμή, επιχειρείται να καθοριστεί από μια ιδεολογικο-πολιτική άρχουσα τάξη, η οποία συχνά δεν εκλέγεται καν από τους λαούς.

Το βασικό επιχείρημα της πολιτικής παγκοσμιοποίησης, είναι ότι η αντιμετώπιση των όλο και πιο περίπλοκων προβλημάτων αυτού του κόσμου – από τις οικονομικές κρίσεις έως την προστασία του περιβάλλοντος – απαιτεί μια κεντρικά σχεδιασμένη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Το εθνικό κράτος – ως κυρίαρχος εκπρόσωπος των εθνών – καθίσταται άνευ αντικειμένου στην πολιτική παγκοσμιοποίηση και πρέπει να αντικατασταθεί από μια κεντρική-παγκόσμια πολιτική δύναμη.

Επομένως, γιατί να θεωρείται «μη-φιλελεύθερος» ο φόβος ενάντια στην παγκοσμιοποίηση με την πολιτική της έννοια; Από πότε ο φιλελευθερισμός (κλασικός και λιμπερταριανισμός) θεώρησαν ότι μία υπερ-κυβέρνηση θα ήταν κάτι θετικό; Αντιθέτως, το αντίθετο συμβαίνει, ο Ludwig von Mises μάλιστα, ο τελευταίος μεγάλος κλασικός φιλελεύθερος είχε πει και το εξής:

«Ο φιλελευθερισμός δεν γνωρίζει κατακτήσεις, δεν υπάρχουν προσαρτήσεις. Όπως είναι αδιάφορο όσον αφορά το ίδιο το κράτος, έτσι το πρόβλημα του μεγέθους του κράτους είναι ασήμαντο για τον φιλελευθερισμό. Δεν εξαναγκάζει κανέναν ενάντια στη θέλησή του στη δομή του κράτους. Όποιος θέλει να μεταναστεύσει δεν παρακρατείται. Όταν ένα μέρος του λαού του κράτους θέλει να εγκαταλείψει την ένωση, ο φιλελευθερισμός δεν το εμποδίζει να το κάνει. Οι αποικίες που θέλουν να γίνουν ανεξάρτητες αρκεί μόνο να το επιθυμήσουν. Το έθνος ως οργανική οντότητα δεν μπορεί ούτε να αυξηθεί ούτε να μειωθεί από τις αλλαγές στα κράτη. Ο κόσμος στο σύνολό του δεν μπορεί ούτε να κερδίσει ούτε να χάσει από αυτές» 1

 

Αυτό σημαίνει ένα πράγμα: η αρνητική στάση ενάντια στην πολιτική παγκοσμιοποίηση, είναι ταυτόσημη με τον φιλελευθερισμό, τα ατομικά δικαιώματα και το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Κανένας δε θα έπρεπε με τη βία να υποχρεωθεί να ακολουθήσει νόμους και διατάγματα τα οποία προκύπτουν από το κράτος στο οποίο ανήκει, πόσο μάλλον από ένα γραφειοκρατικό υπερ-κράτος (ναι, γραφειοκρατία των Βρυξελλών, σε σένα αναφερόμαστε). Μπορεί, και είναι ελεύθερος πάντα να αποσχιστεί, να εγκαταλείψει το κράτος ή να αμυνθεί ενάντια στην πλήρη ενσωμάτωση κάτω από μία υπερ-κρατική ομπρέλα. Κάποιος είναι απόλυτα συμβατός με τα φιλελεύθερα ιδεώδη, όταν φοβάται την πολιτική παγκοσμιοποίηση.

Ο κ. Χατζής συνεχίζει:

«(Οι πολίτες) είναι επιρρεπείς στη συνωμοσιολογία και θύματα του οικονομικού αναλφαβητισμού – δεν καταλαβαίνουν γιατί ωφέλησε η Ευρωπαϊκή Ένωση τη χώρα μας. Σχεδόν οι 2 στους 3 προτιμούν να βρουν μια σίγουρη δουλίτσα παρά να ριψοκινδυνέψουν προσπαθώντας να κάνουν καριέρα ή να πετύχουν επιχειρηματικά. Και βέβαια θέλουν να πάρουν σύνταξη πριν από τα εξήντα».

 

Σύμφωνα με την έρευνα 1 στους 4 θα ήθελε να δουλεύει μισθωτός στο δημόσιο, 1 στους 4 να δουλεύει μισθωτός στον ιδιωτικό τομέα. Αυτές οι δύο κατηγορίες προτιμούν σταθερότητα και σιγουριά από την εργασία τους σε αντάλλαγμα μικρότερο μισθό. Τα υπόλοιπα 2/4 προτιμούν την αυτοαπασχόληση και την επιχειρηματικότητα.

Εξαιρώντας την επιθυμία του να δουλέψει κάποιος στο δημόσιο (οι πολίτες σίγουρα θεωρούν ότι το κράτος είναι απαραίτητο και πρέπει να στελεχωθεί), ο κ. Χατζής εντοπίζει «έλλειψη» φιλελευθερισμού στο ότι κάποιος επιθυμεί σταθερότητα έναντι ρίσκου! Που ακριβώς βρίσκεται το μη φιλελεύθερο εδώ; Δεν είμαστε όλοι φτιαγμένοι για επιχειρηματίες (οι περισσότεροι κιόλας), και πάλι καλά θα λέγαμε. Ένας άνθρωπος που προτιμά τη μισθωτή εργασία έναντι του ρίσκου, απλά έχει υψηλότερη χρονική προτίμηση από κάποιον που προτιμά το ρίσκο. Αυτή είναι και η αιτία που επιχειρηματίας και υπάλληλος συνεργάζονται εξ αρχής!

Παρακολουθήστε όμως τι κάνει, κάτι αρκετά ύπουλο. Ταυτίζει την πεποίθηση ότι η Ευρώπη έχει ζημιώσει την Ελλάδα με την συνωμοσιολογία. Δεν το διαπραγματεύεται, δεν το αναλύει. Δεν μας εξηγεί πώς ορίζει την «ωφέλεια», ποια κριτήρια πρέπει αυτή να πληρεί, ώστε να καταλήξει στο συμπέρασμα περί οικονομικού αναλφαβητισμού των πολιτών. Γιατί να μην του προσάψουμε την ίδια κατηγορία, και να ισχυριστούμε ότι ο ίδιος είναι και οικονομικά αναλφάβητος, παίζοντας μάλιστα το ίδιο παιχνίδι με εκείνον: δε θα εξηγήσουμε τίποτα, δε θα αναλύσουμε τίποτα, θα αποφύγουμε εντελώς τη συζήτηση ως προς το θέμα. Ή μπορούμε απλά να τον προσκαλέσουμε σε ιδιαίτερα μαθήματα Αυστριακής Οικονομολογίας εδώ στη σελίδα μας. Εφόσον η ευρωζώνη έχει το νομισματοκοπείο, θα πίστευε κάποιος πως θα υπάρχει σύνεση στην έκδοση χρήματος.  Ωστόσο, η ΕΚΤ εξ αρχής πληθώρισε το ευρώ και οδήγησε σήμερα τους Έλληνες να θεωρούν, ορθά, πως τους έβλαψε η Ευρωζώνη. Ανάλογα, τα περίφημα «πακέτα σύγκλισης» των Ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, θεμελίωσαν το αυταρχικό παπανδρεϊκό κράτος.

Η Ευρωζώνη με τις επεκτατικές νομισματικές πολιτικές, έβλαψε τελικά τους αποταμιευτές, τους παραγωγούς και τους συνεπείς και έντιμους πολίτες. Επιπλέον, εξακολουθεί να χρηματοδοτεί σήμερα το Ελληνικό κράτος, για να λεηλατεί αυτό τα εισοδήματα και τις περιουσίες του παραγωγικού κόσμου.

Συνεχίζει:

«Με δυο λόγια: οι Έλληνες ελπίζουν ότι η αγορά, οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις θα φέρουν ίσως την ανάπτυξη, θα πετύχουν εκεί που το κράτος απέτυχε. Καλοδεχούμενος ο πλούτος. Αλλά μέχρι εκεί. Είμαστε έτοιμοι να τον καταναλώσουμε, όχι και τόσο έτοιμοι να τον δημιουργήσουμε».

 

Το ότι κάποιος δεν επιθυμεί το ρίσκο του επιχειρηματία, δε σημαίνει ότι ως εργαζόμενος δε θα παράξει πλούτο. Αν είναι δυνατόν, ένας εργαζόμενος σε μία επιχείρηση παράγει πλούτο, τι στο καλό είχε στο μυαλό του ο κ. Χατζής εδώ; Πώς βγάζει το συμπέρασμα ότι ο Έλληνας (αν εξαιρέσουμε το 1/4 που θέλει να εργαστεί στο δημόσιο), θέλει απλά να «καταναλώσει» πλούτο; Αφού οι περισσότεροι επιθυμούν, σύμφωνα με την έρευνα, να εργαστούν στον ιδιωτικό τομέα!

Ποιος είναι γνήσιος φιλελεύθερος τελικά;

Στη συνέχεια, ο κ. Χατζής εκφράζει την απογοήτευσή του θα λέγαμε, για το ότι οι πολίτες που αποτέλεσαν δείγμα της έρευνας, δεν υιοθετούν τον «προοδευτισμό» που μάλλον ενστερνίζεται ο ίδιος:

«Ακόμα κι αυτοί που το δηλώνουν δεν είναι πάντα γνήσιοι (σ.σ. έμφαση δική μου) φιλελεύθεροι, όπως φαίνεται από τις απόψεις που εκφράζουν για ζητήματα που έχουν να κάνουν με τα δικαιώματα και την ανοχή. Πάνω από 4 στους 10 «φιλελεύθερους» δεν βλέπουν θετικά τους πρόσφυγες και οι μισοί δεν συμπαθούν τους μετανάστες, θεωρούν την παγκοσμιοποίηση απειλή για την Ελλάδα και δηλώνουν ευθαρσώς ότι Ελληνας γεννιέσαι, δεν γίνεσαι. Σχεδόν οι μισοί διαφωνούν με την αναγνώριση του πολιτικού γάμου των ομόφυλων ζευγαριών και οι 7 στους 10 με την υιοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια».

 

Ο κ. Χατζής έχει μπερδέψει δύο πράγματα: την σκέψη με την δράση. Το ότι κάποιος δεν «βλέπει» με θετική ματιά τους πρόσφυγες ή έχει αρνητικές απόψεις περί αποδοχής και ανοικτής κοινωνίας (ένας όρος που χρήζει ξεχωριστής ανάλυσης πραγματικά), δεν έχει καμία σχέση με το αν είναι φιλελεύθερος ή όχι. Η έλλειψη συμπάθειας, είναι απλά ένα συναίσθημα, η εθνικοφροσύνη το ίδιο. Και η ερώτηση έρχεται πληρωμένη: από πότε νοιάζεται ένας φιλελεύθερος για τις σκέψεις και τα συναισθήματα των άλλων; Γιατί να νοιάζομαι, αν ο γείτονάς μου είναι ομοφοβικός ή όχι, ρατσιστής ή εθνικιστής; Αυτοδιάθεση και αυτοκτησία δεν έχουν, δεν αποτελούν αυτές και φιλελεύθερες αρχές; Τι μας ενδιαφέρει το περιεχόμενο των ιδεών τους, αν δεν ασκούν βία σε κάποιον;

Κάθε πολιτική ιδεολογία, ορίζει το πότε και που η βία δικαιολογείται. Σύμφωνα με τον φιλελευθερισμό (τον κλασικό), αυτή δικαιολογείται ως άμυνα σε επιτιθέμενο σε άτομο και ιδιοκτησία. Επομένως, η κριτική του κ. Χατζή ως προς τις ιδέες μερικών ανθρώπων, καμία σχέση δεν έχει με το αν αυτές συμβαδίζουν με τα φιλελεύθερα μέτρα και σταθμά. Δεν υπάρχουν εξαρχής τέτοια μέτρα. Στην ιδιοκτησία του και στο μυαλό του, ο καθένας μπορεί να έχει οποιαδήποτε άποψη επιθυμεί: να είναι ρατσιστής, ομοφοβικός, μισογύνης, φανατικός πιστός κτλ. Εφόσον η σκέψη και η έκφραση άποψης δεν παραβιάζει τα (αρνητικά) δικαιώματα κανενός, τότε καμία φιλελεύθερη αρχή δεν παραβιάζεται κατά συνέπεια. Θα έπρεπε να ρωτήσουμε τον κ. Χατζή εδώ, αν θεωρεί την κρατική παρέμβαση θεμιτή για την αλλαγή των σκέψεων και μόνο αυτών των ανθρώπων…

Ο κοινωνικός συντηρητισμός δεν αντιφάσκει με τον φιλελευθερισμό. Αντιθέτως, θα λέγαμε ότι είναι και βασικό συστατικό του, μιας και απορρίπτεται η οποιαδήποτε μεροληψία υπέρ ομάδων ανθρώπων. Κάθε άνθρωπος έχει τα ίδια αρνητικά δικαιώματα ανεξαρτήτως φύλου, καταγωγής και θρησκείας. Αλλά κάθε άνθρωπος έχει και το δικαίωμα, ως αυτόκτητο ον, να διαθέτει τις υπηρεσίες του σε όποιον επιθυμεί, να σέβεται και να συμπαθεί επίσης όποιον επιλέγει. Το δικαίωμα της εθελούσιας σύναψης σχέσεων, του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, είναι αναφαίρετο δικαίωμα όλων, αιώνιο στον χώρο και στον χρόνο. Το απόγειο του φιλελευθερισμού!

Φιλελεύθερος δεν είναι κάποιος, όταν προωθεί τη χρήση του καταναγκασμού του κράτους για την επιβολή των προσωπικών του απόψεων στην κοινωνία. Ο κ. Χατζής είναι υπέρ της χρήσης του κράτους, όμως για την επίτευξη της ενσωμάτωσης προσφύγων και μειονοτήτων. Πώς θα μπορούσε ένας συνεπής φιλελεύθερος να συμβιβάσει μία τέτοια πεποίθηση με την ιδεολογία του;

Αριστείδης Χατζής εναντίων Ελλήνων

Για τον κ. Χατζή ο φιλελευθερισμός δεν έχει χώρο για συντηρητικές απόψεις, εθνικισμό και ρατσισμό. Γιατί όμως όχι; Από μόνες τους οι έννοιες δε συνεπάγονται και πράξεις. Η έκφραση εθνικιστικών και ρατσιστικών πεποιθήσεων για παράδειγμα δεν παραβιάζουν κανενός το δικαίωμα εφόσον δεν καταλήγει σε ευθείς απειλές και επιθέσεις κατά ζωής και περιουσίας. Θα ήταν ίσως καλύτερα να μελετήσει την κεντρική ιδέα της ιδιοκτησίας που αποτελεί και κεντρικό σημείο του φιλελευθερισμού. Μας λέει λοιπόν:

«Αλλά ο φιλελευθερισμός είναι ενιαίος. Ο «οικονομικά φιλελεύθερος» με συντηρητικές αντιλήψεις στα ζητήματα των δικαιωμάτων και της πολυπολιτισμικότητας, και ο «πολιτικά φιλελεύθερος» που δεν καταλαβαίνει ότι η οικονομική ελευθερία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ελευθερίας επιλογής δεν αντιλαμβάνονται ότι ο φιλελευθερισμός είναι αδιαίρετος. Όπως και η ελευθερία».

 

Φυσικά και ο φιλελευθερισμός είναι ενιαίος και συμπαγής, ως προς τα δικαιώματα των ανθρώπων, όχι ως προς τις αξίες που θέλουν κάποιοι να του ενσωματώσουν. Η οικονομική ελευθερία, όντως, ενέχει και την ελευθερία επιλογής. Ελευθερία επιλογής να πιστεύουμε, να σκεφτόμαστε και να συναλλασσόμαστε με όποιον επιθυμούμε για οποιονδήποτε λόγο το επιθυμούμε. Ποιος είναι ο ορισμός της ελευθερίας που χρησιμοποιεί ο κ. Χατζής εδώ; Μπορούμε να αναγκάσουμε κάποιον να γίνει μη-ρατσιστής ή να τον αναγκάσουμε να δεχτεί να παρέχει υπηρεσίες σε ανθρώπους που δεν συμπαθεί; Laisser faire – laisser passer. Η ελευθερία που ευαγγελίζεται ο κ. Χατζής είναι σίγουρα μονοδιάστατη και μονόπλευρη.

Φιλελευθερισμός και μείωση φόρων

Ο κύριος Χατζής σε άλλο του άρθρο με τίτλο «Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» (δημοσιευμένο και αυτό στην «Καθημερινή», ισχυρίζεται με πικρία ότι οι Έλληνες έχουν ταυτίσει τον Φιλελευθερισμό με τη μείωση φόρων:

«Το ειρωνικό είναι ότι σ’ αυτήν την έρευνα (σ.σ. της διαΝΕΟσις), για πρώτη φορά, οι Ελληνες δηλώνουν περισσότερο φιλελεύθεροι παρά ποτέ. Διότι, δυστυχώς (σ.σ. έμφαση δική μου), ταυτίζουν τον φιλελευθερισμό με τη μείωση των φόρων (γι’ αυτήν τη στρέβλωση είναι μεγάλες οι ευθύνες ημών των φιλελεύθερων)».

 

Πώς είναι δυνατόν ένας αυτοαποκαλούμενος φιλελεύθερος, να θεωρεί ως αρνητική την ταύτιση της μείωσης των φόρων με τον Φιλελευθερισμό; Ο φιλελευθερισμός αφορά προπάντων την ελευθερία από το κράτος. Είναι η μόνη ίσως ιδεολογία που σκοπό έχει την προστασία των δικαιωμάτων του ατόμου, όχι μόνο από άλλα άτομα, αλλά και από το ίδιο το κράτος. Η μείωση φόρων είναι μεθοδολογικά η λεπίδα του Όκκαμ για τον φιλελευθερισμό. Μέσω του φόρου χρηματοδοτείται όλη η δραστηριότητα του κράτους, των ελέγχων και των παρεμβάσεών του. Κάθε φιλελεύθερος που σέβεται τον εαυτό του θα έπρεπε να βάλει πρωταρχικό του στόχο της προώθηση της μείωσης φόρων και (κυρίως) δαπανών από το κράτος.

Ο φόρος είναι ο πρωταρχικός και θεμελιώδης λόγος που το κράτος μπορεί και συντηρεί υλικά την ύπαρξη του. Μειώστε τον φόρο (και τις δαπάνες) και αναγκαστικά το κράτος θα πρέπει να συρρικνωθεί!

O ρόλος του κράτους

Στο βιβλίο του «Επιχειρήματα Ελευθερίας», ο κ. Χατζής ισχυρίζεται (σελ. 83) 2 ότι το κράτος θα πρέπει να επεμβαίνει στην οικονομία με «χειρουργικές παρεμβάσεις» πάντα σε συμφωνία με τα κοινώς αποδεκτά πορίσματα της οικονομικής επιστήμης. Στο άρθρο του όμως, πρώτον, δείχνει ικανοποίηση για το ότι ο κόσμος απορρίπτει το Κεϋνσιανό σύστημα διαχείρισης της οικονομίας. Εντούτοις, ο Κεϋνσιανισμός (και το «δεξιό» του ξαδερφάκι, ο μονεταρισμός) αποτελεί και το δημοφιλέστερο μοντέλο της οικονομικής ορθοδοξίας. Πρακτικά μία αντίφαση.

Επίσης, ακόμα και αν παραχωρήσουμε αυτήν την ατασθαλία, θα δεχόταν την αυστριακή προσέγγιση στα οικονομικά άραγε; Ποιο είναι το κριτήριο με το οποίο επιλέγει τα κατάλληλα πορίσματα. Γιατί μόνο τα κοινώς αποδεκτά; Ταυτίζει το μέγεθος της αποδοχής με τον εγκυρότητα; Πώς συνεπάγεται ότι κάτι είναι αληθές και ορθό μόνο και μόνο επειδή τυγχάνει ευρείας αποδοχής;

Επίσης, θα θέλαμε να μας ορίσει τι ακριβώς εννοεί με τον όρο «χειρουργικές». Θεωρεί το κράτος ικανό ως προς την επιβολή ρυθμίσεων και ελέγχων στην αγορά χωρίς να δημιουργεί διαστρεβλώσεις σε κάποιον άλλο τομέα της. Ο Ludwig von Mises μας έχει δείξει ότι κάτι τέτοιο αποτελεί και μία ταχεία οδό στον σοσιαλισμό. Ακόμα και η «συμμετροποίηση» της πληροφορίας που συχνά ευαγγελίζεται στο έργο του, έχει τις ίδιες συνέπειες. Πώς είναι δυνατόν το κράτος χωρίς να εντάσσεται στο σύστημα κέρδους-ζημίας να γνωρίζει αν κάνει καλά αυτή τη δουλειά; Γιατί να πρέπει να παρέχεται πληροφορία στο κράτος δια εξαναγκασμού από κάθε επιχειρηματία εξ αρχής;

Ο D. Friedman, o Murray Rothbard και ο Αριστείδης Χατζής

Σύμφωνα με τα δικά του λόγια ο κ. Χατζής δεν πείθεται από τα επιχειρήματα κατά του κράτους. Μας λέει ότι έχει απορρίψει και την δεοντολογική/a-priori κριτική προς το κράτος του Rothbard αλλά και την ωφελιμιστική/a-posteriori κριτική του Friedman. Για ακόμα μία φορά, αποφεύγει τη συζήτηση. Δεν μας εξηγεί το γιατί δεν πείστηκε ή το που θεωρεί ότι οι συγκεκριμένοι διανοούμενοι έκαναν λάθος. Δεν επιχειρηματολογεί, όπως δεν επιχειρηματολογεί στο γιατί θεωρεί ότι η Ε.Ε. αποτέλεσε και μεγάλη ωφέλεια για τη χώρα. Προσπερνάει βολικά το θέμα και σε αυτήν την περίπτωση. Γιατί όμως να κάνει κάτι τέτοιο;

Το χειρότερο είναι ότι δεν μπαίνει στον κόπο να αποδείξει την θέση του. Αυτός πρέπει να μας δείξει γιατί πρέπει να έχουμε Κράτος, όχι εμείς. Το Κράτος δεν υπάρχει από μόνο του, οι άνθρωποι το θεσπίζουν. Γιατί πρέπει να υποτασσόμαστε στην κρατική βία; Το βάρος της απόδειξης, βρίσκεται σε αυτόν που χρησιμοποιεί εξαναγκαστική κρατική βία έναντι της ελεύθερης εθελοντικής συναλλαγής της αγοράς, όχι σε εμάς. (Εμείς έχουμε εκθέσει τα επιχειρήματά μας για την αναρχοκαπιταλιστική κοινωνία.) Αυτός πρέπει να μας πει πώς το Κράτος προστατεύει την ελευθερία, και τι εννοεί αυτός «ελευθερία». Αλλά αυτός απλά μας αφήνει με ένα «δε με πείσατε, χαίρετε». Είναι προφανές ότι αποφεύγει την συζήτηση, γιατί ξέρει ότι θα χάσει.

Γιατί ο κ. Χατζής θεωρεί το κράτος απαραίτητο, τουλάχιστον ως προς τον ρυθμιστικό, διαμεσολαβητικό χαρακτήρα που προτείνει; Εδώ θα μπορούσαμε να εικάσουμε διάφορα, αλλά θα αρκεστούμε στο να δώσουμε την ίδια απάντηση που θα παρείχαμε σε κάποιον που θα μας ρωτούσε, γιατί τα Αυστριακά Οικονομικά δεν εφαρμόζονται, εφόσον είναι ορθά: γιατί να στηρίξει κάποιος κάτι που θα τον καθιστούσε πρακτικά αχρείαστο σε μία ελεύθερη αγορά; Ο κ. Χατζής χρειάζεται το κράτος, όπως χρειάζονται το κράτος όσοι ευελπιστούν σε πολιτική καριέρα. Κράτος και πολιτικός αποτελούν εργοδότη και υπάλληλο αντίστοιχα. Κανείς δε θα ήταν τόσο ανόητος, ώστε να προωθήσει τη δική του καταστροφή.

Το αναξιολόγητο, χρεοκοπημένο εκπαιδευτικό σύστημα

Ο κύριος Χατζής, επιπλέον, είναι μέλος του μονοπωλιακού κρατικού συστήματος εκπαίδευσης, ενός οργανισμού εγγενώς αναξιολόγητου λόγω απουσίας του καπιταλιστικού συστήματος των τιμών. Η παιδεία, χαρακτηρισμένη αυθαίρετα ως δημόσιος και κοινός πόρος, έχει τεράστιες ευθύνες για την εσφαλμένη κατανομή της απασχόλησης στην Ελλάδα. Η αποσύνδεση της ευθύνης των αποφάσεων, ελλείψει οικονομικού κόστους και κανονικής αξιολόγησης μέσω εθελοντικής πληρωμής (economic calculation problem) οδηγούν σε επαγγελματικές κατευθύνσεις οι οποίες δεν έχουν καμία ζήτηση στην Ελληνική αγορά.

Η αδυναμία αξιολόγησης μέσω του συστήματος των καπιταλιστικών τιμών, επιβάλει καθηγητές ασχέτως προτιμήσεων των καταναλωτών, οι οποίοι αμείβονται μέσω φορολογικής διασποράς, ασχέτως αν εξυπηρετούν ή όχι αυτούς που πληρώνουν. Αποτέλεσμα, στην «καλύτερη» περίπτωση, είναι η μαζική μετανάστευση νεαρών Ελλήνων, οι οποίοι αφού εκπαιδεύτηκαν με τα λεφτά των άλλων, αποχώρησαν από την Ελληνική αγορά, ελλείψει ζήτησης των κλάδων που επέλεξαν για να απασχοληθούν. Πιο «ήπια», καταλήγουν σε εντελώς διαφορετικούς επαγγελματικούς κλάδους από αυτούς για τους οποίους εκπαιδεύτηκαν (σπατάλη πόρων). Στη χειρότερη περίπτωση, επιλέγεται κάποιος κλάδος που προσφέρει απασχόληση στον αναξιολόγητο κρατικό μηχανισμό εξαναγκασμού, επιβαρύνοντας τελικά την κοινωνία ακόμα περισσότερο.

Συμπέρασμα

Ο κύριος Χατζής βλέπει τον φιλελευθερισμό με εντελώς διαφορετικό πρίσμα και είναι καταδικασμένος στο να τον διαστρεβλώνει. Δεν έχει στόχο την ελευθερία αλλά τον κοινωνικό προγραμματισμό. Έχει απομακρυνθεί από το βασικό ιδεολογικό συστατικό του φιλελευθερισμού, την ιδιοκτησία και όλα τα παράγωγά της. Επιθυμεί να χρησιμοποιήσει το κράτος θεωρώντας το ως αρωγό της οικονομίας και της καθημερινής ανθρώπινης δραστηριότητας. Αυτό φανερώνει μία παντελή έλλειψη πολιτικής θεωρίας για το τι εστί κράτος και εξουσία. Όλοι οι κλασικοί φιλελεύθεροι ήταν εξαιρετικά καχύποπτοι με το κράτος και μερικοί (βλ. Frederick Bastiat, Herbert Spencer, Thomas Paine) το μισούσαν αφάνταστα ακόμα και αν ποτέ δεν ξεπέρασαν το χάσμα κλασικού φιλελευθερισμού-αναρχίας.

Ο κ. Χατζής δεν είναι σε καμία περίπτωση φιλελεύθερος. Έχει μετατρέψει την ιδεολογία αυτή σε θρησκεία, όπου ο ίδιος προσπαθεί συνεχώς, ad hoc, να την επαναπροσδιορίσει, ώστε να συμβιβάσει όσο το δυνατόν περισσότερες ασυμβίβαστες μεταξύ τους πλευρές (δεν είναι τυχαίο που στο έργο του συνεχώς αναφέρει το πόσο σωστή είναι η κριτική του Μαρξ στο παρόν σύστημα). Είναι ένας ακόμα κρατιστής, ο οποίος, εκμεταλλευόμενος την παρούσα οικονομική κρίση, προσπαθεί να επωφεληθεί ελκύοντας όποιον δεν έχει ακόμα το γνωστικό υπόβαθρο να διακρίνει τις εσωτερικές πλάνες από τις οποίες διακατέχεται.

Δεν είναι τυχαίο που αποκαλούμαστε Λιμπερταριανοί και όχι Φιλελεύθεροι. Εφόσον ο όρος κακοποιείται κατά το δοκούν και τις προσωπικές φιλοδοξίες ενός εκάστου, καλό θα ήταν να απέχουμε, μήπως και κολλήσουμε τη ρετσινιά του «φιλελέ».

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





  1. Ludwig von Mises, Nation, State, and Economy, σελ. 39–40.
  2. Xατζής Αριστείδης, Επιχειρήματα Ελευθερίας, Εκδόσεις Παπαδόπουλος