Σόιμπλε: «Η Γερμανία πληρώνει μεγαλύτερους τόκους από την Ελλάδα» – Η Αυστριακή οπτική

0
518
Σόιμπλε
Γιατί θεωρεί ο κ. Σόιμπλε τα χαμηλότοκα δάνεια ως κάτι "καλό";

Θα έλεγε κανείς ότι τα χαμηλά επιτόκια έχουν επιμηκύνει τον βιασμό της ελληνικής οικονομίας. Η φοροληστρική πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων έχει ηθικά υποβοηθηθεί από τις δανειακές διευκολύνσεις των «εταίρων». Ο κύριος Σόιμπλε, μέσα στον οικονομικό του αναλφαβητισμό προφανώς δεν το είδε αυτό.

Του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Σε άρθρο του Liberal.gr διαβάζουμε αποσπάσματα της συνέντευξης του κ. Σόιμπλε, πλέον πρώην υπουργού οικονομικών Γερμανίας. Πέραν της αποκάλυψης παρασκηνιακών συνομιλιών με τον κ. Αλέξη Τσίπρα περί προεκλογικών υποσχέσεων και οικονομικής πολιτικής, αναφέρθηκε και το εξής (απευθείας μεταφορά από το άρθρο): «ο μέσος όρος επιτοκίων του γερμανικού δημοσίου χρέους είναι υψηλότερος από ότι του ελληνικού δημοσίου χρέους, διότι ουσιαστικά η Ελλάδα πληρώνει αυτό που καταβάλλει ο ESM σήμερα για την αναχρηματοδότηση των ομολόγων που εκδίδονται για την Ελλάδα. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα της Ελλάδας για την επόμενη δεκαετία δεν είναι το χρέος, αλλά η συνέχιση της πορείας προς μίαν αδιάκοπη βελτίωση της οικονομίας και της αγοράς εργασίας».

Δεν έχουμε και μεγάλη περιέργεια για τις «πολιτικές συναλλαγές». Εξάλλου απορρίπτουμε οποιαδήποτε παρέμβαση κυβερνήσεων στην οικονομία, πέραν των σωμάτων ασφαλείας. Σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε μόνο με αυτό το συγκεκριμένο σημείο της συνέντευξης του πρώην υπουργού οικονομικών.

Ανέντιμες υπεκφυγές

Στη συνέντευξη του, ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, δείχνει να ρίχνει όλο το φταίξιμο για την οικτρή οικονομική κατάσταση της Ελλάδας, αποκλειστικά στην προτίμηση των Ελλήνων πολιτών και στην οικονομική πολιτική της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Aν και όντως, οι κυβερνητικές πολιτικές είναι και αυτές υπεύθυνες, θα λέγαμε ότι αυτό αποτελεί μία ανέντιμη υπεκφυγή από τις ευθύνες του.

Όλη του η συνέντευξη θα μπορούσε να συνοψιστεί σε δύο γραμμές: «Οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί κάνανε καλά τη δουλειά τους. Ας προσέχατε εσείς τι ψηφίσατε. Ας πρόσεχαν και αυτοί που εκλέχτηκαν». Παρακάτω θα δούμε τον ρόλο που έπαιξαν τα φτηνά επιτόκια προς την Ελλάδα.

Τα τεχνητώς χαμηλά επιτόκια δεν είναι κάτι θετικό κύριε Σόιμπλε…

Η Αυστριακή θεωρία των οικονομικών κύκλων (Austrian Bussiness cycle theory)

Για να καταλάβουμε τον ρόλο των τεχνητώς χαμηλών επιτοκίων θα πρέπει να κοιτάξουμε περιληπτικά την Austrian Business Cycle Theory (ABCT). Σύμφωνα με τους Mises και Hayek:

«Η μείωση του επιτοκίου ενθαρρύνει την οικονομική δραστηριότητα. Οικονομικά σχέδια που δεν θα θεωρούνταν «κερδοφόρα» αν το επιτόκιο δεν είχε επηρεαστεί από την τραπεζική χειραγώγηση και τα οποία, κατά συνέπεια, δεν θα είχαν αναληφθεί, θεωρούνται πλέον ως «κερδοφόρα» και ξεκινούν. «-Ludwig Von Mises The Austrian Theory of the Trade Cycle and Other Essays Σελίδα 28

«Η κρίση και η επακόλουθη περίοδος ύφεσης αποτελούν αποκορύφωμα της περιόδου των αδικαιολόγητων επενδύσεων που προκάλεσε η επέκταση της πίστωσης. Τα έργα που οφείλουν την ύπαρξή τους στο γεγονός ότι εμφανίστηκαν «κερδοφόρα» στις τεχνητές συνθήκες που δημιουργήθηκαν στην αγορά με την τεχνητή μείωση του επιτοκίου, την επέκταση της πίστωσης και την αύξηση των τιμών που προέκυψαν από αυτήν, παύουν πια να είναι «κερδοφόρα». – Ludwig Von  Mises The Austrian Theory of the Trade Cycle and Other Essays, σελ 30

Ξέρουμε από το αξίωμα της ανθρώπινης δράσης ότι η ιεράρχηση των προτιμήσεων υποδηλώνει και την αξία αυτών ως προς το άτομο. Για παράδειγμα, αν είχε κάποιος 5 ευρώ στην τσέπη του και πήγαινε να αγοράσει τσιγάρα, αυτό πρέπει να σημαίνει ότι: α) τα τσιγάρα εκείνη τη στιγμή ήταν πρώτα στην κλίμακα προτίμησής του και β) ότι τα πέντε ευρώ είχαν υποκειμενικά μικρότερη αξία από τα τσιγάρα. Αν δεν ίσχυαν αυτά τότε δεν θα υπήρχε λόγος να γίνει η συναλλαγή. Με άλλα λόγια, το άτομο, χρησιμοποιώντας πεπερασμένους πόρους, θα επιλέξει να πραγματοποιήσει την πιο άμεση επιθυμία του, στον λιγότερο χρόνο. Το ποια είναι η επιθυμία του αυτή μπορούμε να το διαπιστώσουμε μόνο a posteriori (εκ των υστέρων). Μόνο όταν παρατηρήσουμε τη δράση του ατόμου, μπορούμε και να εξάγουμε την κλίμακα προτιμήσεών του.

Ένα απλό παράδειγμα

Aς το εξηγήσουμε πιο απλά: Έστω ότι μία επιχείρηση είχε σχεδιάσει τρεις επιχειρηματικές δραστηριότητες/επενδύσεις. Ας τις ονομάσουμε αντίστοιχα ε1, ε2, και ε3. Ο επιχειρηματίας έχει ιεραρχήσει αυτά του τα projects ανάλογα με την προσωπική του κλίμακα προτίμησης.

Το ε1 είναι το πιο πολύτιμο του σχέδιο, το ε2 το λιγότερο πολύτιμο και το ε3 η τελευταία του εναλλακτική. Θα λέγαμε ότι τα έχει ταξινομήσει έτσι ως προς το βαθμό ενδεχόμενης κερδοφορίας του. Ο βαθμός κερδοφορίας και επιτυχίας επηρεάζεται, εκτός από τις γενικότερες συνθήκες στην αγορά, και από την πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Για να πραγματοποιήσει ο επιχειρηματίας το πρώτο του πρότζεκτ χρειάζεται χρήμα για να αποκτήσει τους παραγωγικούς συντελεστές.

Για το αποκτήσει μπορεί να κάνει δύο πράγματα. Να αναστείλει την κατανάλωσή του και να αποταμιεύσει ή να πάρει δάνειο. Αν δεν είχε πρόσβαση σε δανεικά, τότε θα έπρεπε να είναι αρκετά προσεκτικός, καθώς οι αποταμιεύσεις είναι δύσκολο να επαναποκτηθούν.

Έστω όμως ότι το κράτος αποφασίζει να κατεβάσει τα επιτόκια επιχειρηματικού δανεισμού. Ξαφνικά, έχοντας κάνει αποταμιεύσεις για το πρώτο σχέδιο, ο επιχειρηματίας βλέπει ότι το διαθέσιμο χρήμα του φτάνει για να πραγματοποιήσει και τα υπόλοιπα σχέδια του, που έχουν μικρότερο ποσοστό επιτυχίας. Πραγματοποιούνται λοιπόν και συνήθως αποτυγχάνουν. Ο χρόνος μετά την αποτυχία ώστε να διατεθούν οι παραγωγικοί συντελεστές σε άλλες εργασίες ή να ρευστοποιηθούν αποτελεί και την «οικονομική κρίση» (recession).

Πολιτικές επιλογές και επιτόκια

Θα μπορούσαμε να δούμε τη σημερινή κυβέρνηση ως μία επιχείρηση η οποία έχει κάνει μία έρευνα αγοράς και έχει ορίσει επιχειρηματικούς στόχους. Μέσω της δράσης της θα λέγαμε ότι η τωρινή συγκυβέρνηση είχε τους εξής στόχους: 1) σύγκρουση με τους θεσμούς και πιθανή έξοδο από την Ε.Ε. 2) παραμονή άνευ όρων στην Ε.Ε. 3) παραμονή υπό όρους.

  1. Το υποθέτουμε από τις μετεκλογικές δηλώσεις περί «σκισίματος των μνημονίων».
  2. Το υποθέτουμε από τη συνάντηση του κ. Τσίπρα με τον κ. Σόιμπλε (την οποία αποκαλύπτει ο δεύτερος).
  3. Προκύπτει από την παρούσα δράση της. Επιθυμεί παραμονή στην Ε.Ε. και εφαρμόζει όπως μπορεί τα μνημόνια.

Για να πραγματοποιήσει το 1, το κόμμα συγκέντρωσε υποστηρικτές με τη ρητορική του, εκμεταλλευόμενο κιόλας την πτώση δημοφιλίας των άλλων μεγάλων κομμάτων. «Αποταμίευσε» θα λέγαμε ψηφοφόρους και είδε ότι η αγορά άλλαζε ευνοϊκά προς το μέρος του. Πραγματοποίησε το project του, κατά τη διάρκεια των 6 πρώτων μηνών της διακυβέρνησής του. Βλέποντας όμως ότι παρόλο που το σχέδιο αυτό είχε καλές προοπτικές, τελικά δεν «βγαίνει», αλλάζει ρότα.

Το 2 αρχίζει να φαίνεται πιο ρεαλιστικό καθώς η παραμονή στην Ε.Ε. συνεπάγεται και χρηματοδότηση. Αν ο σκοπός μία κυβέρνησης είναι να παραμένει συνεχώς στην εξουσία, ο φτηνός δανεισμός της επιτρέπει να χρηματοδοτεί παροχές ώστε να διατηρήσει την εκλογική της βάση. Επίσης, όντας φτηνός, το κόστος αποπληρωμής φαίνεται «βιώσιμο». Δηλαδή οι φορολογούμενοι φαινομενικά δε θα «καταλάβουν» το κόστος στην τσέπη τους.

Το χρέος όμως μεγαλώνει και αναγκαστικά θα φτάσουμε στο 3. Πρέπει να αρχίσουν οι περικοπές των δαπανών. Αλλά αυτές γίνονται για την είσπραξη των δόσεων των δανειακών συμβάσεων. Επειδή η κυβέρνηση δε θέλει να χάσει κομματικό στρατό, κόβει δαπάνες των οποίων η μείωση δε θα την πλήξουν τόσο. Συντάξεις, μισθοί ανίσχυρων συνδικαλιστικά δημοσίων λειτουργών (αστυνομία, εκπαιδευτικούς) και παύση των διορισμών σε αυτούς τους τομείς βρίσκονται στο στόχαστρο. Επίσης, ανεβάζει το ποσοστό των φόρων όπου μπορεί. Με άλλα λόγια, οι τελευταίες σε προτίμηση πολιτικές της κυβέρνησης έχουν κίνητρο να πραγματοποιηθούν. Και ήταν τελευταίες ακριβώς διότι οι πιθανότητες επιτυχίας τους (είτε λόγω ανικανότητας των εμπνευστών τους, είτε λόγω αντικειμενικών συνθηκών) ήταν τραγικά χαμηλές.

Συμπέρασμα

Όταν μια κυβέρνηση έχει πρόσβαση σε εύκολο και φτηνό χρήμα, τότε έχει κίνητρα να πραγματοποιήσει τις χειρότερες τις πολιτικές. Αυτό διότι το εύκολο χρήμα διαστρεβλώνει το κόστος ευκαιρίας των επιλογών της. Δηλαδή, οι κακές επιλογές της κατά κάποιον τρόπο δεν είναι τόσο ορατά λανθασμένες και οι συνέπειες καλύπτονται θα λέγαμε από ένα πέπλο χρήματος. Θα έλεγε κανείς ότι τα χαμηλά επιτόκια έχουν επιμηκύνει τον βιασμό της ελληνικής οικονομίας. Η φοροληστρική πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων έχει ηθικά υποβοηθηθεί από τις δανειακές διευκολύνσεις των «εταίρων». Ο κύριος Σόιμπλε, μέσα στον οικονομικό του αναλφαβητισμό προφανώς δεν το είδε αυτό. Δεν πρόκειται να παραδεχτεί ότι συνετέλεσε στην καταστροφή του παραγωγικού τομέα της χώρας. Βέβαια, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε, ότι ίσως επιθυμούσε και αυτό ακριβώς. Όπως και να χει, δεν είναι άμοιρος ευθυνών. Έτι ακόμα μία φορά κατέδειξε το πρόβλημα κεντρικού σχεδιασμού που ταλανίζει την Ευρώπη.

***