Γιατί οι «γνήσιοι» μαρξιστές πρέπει να στηρίξουν τον ανόθευτο καπιταλισμό

0
428
Μαρξιστές

εφόσον ο Μαρξ, ως εφευρέτης του «μαρξισμού», διαπίστωσε ότι ο παρεμβατισμός δεν οδηγεί στα επιθυμητά αποτελέσματα, τότε οι ακόλουθοί του, για να χαρακτηριστούν ως γνήσιοι μαρξιστές, πρέπει να συμβαδίσουν με τις ιδέες του μέντορά τους και δεύτερον να συνειδητοποιήσουν ότι τα εργατικά συνδικάτα στην ουσία προσπαθούν να πολεμήσουν τους εργάτες που βρίσκονται εκτός αυτών

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσω να κάνω το εξής. Βασισμένος στις διδασκαλίες των Μαρξ και Ένγκελς και στα πορίσματα που αυτοί κατέληξαν σύμφωνα με τον διαλεκτικό υλισμό, και με βάση το πολιτικό έργο κυρίως του Μαρξ, θα δείξω ότι η όποια θετική κινητοποίηση από μεριάς των εργατικών συνδικάτων, μαρξιστικών κομμάτων, καθώς και όποια υποστήριξή τους προς την κρατική παρέμβαση στην οικονομία, είναι «μικροαστική», ανούσια και εν τέλει αντι-μαρξιστική. Θα υποστηρίξω ότι οι Μαρξιστές, αν επιθυμούν την ταχύτερη έλευση του σοσιαλισμού, θα πρέπει, σύμφωνα με τις τελικές πεποιθήσεις του Μαρξ, να στηρίξουν την ελεύθερη οικονομία και να ταχθούν στον πλευρό των αναρχοκαπιταλιστών τουλάχιστον καιροσκοπικά.

Ο Μαρξ και το εργατικό κίνημα

Ο Καρλ Μαρξ στράφηκε προς τον σοσιαλισμό σε μία εποχή της ζωής του που δεν ήξερε οικονομικά και επειδή δεν ήξερε οικονομικά. Αργότερα, μετά την αποτυχία της επανάστασης του 1848 και 1849 στη Γερμανία, αναγκάστηκε να καταφύγει στο Λονδίνο. Εκεί, σε ένα δωμάτιο του Βρετανικού Μουσείου, ανακάλυψε τα έργα της αγγλικής πολιτικής οικονομίας, τις αναφορές της Βρετανικής κυβέρνησης και φυλλάδια με βάση τα οποία οι πρώιμοι Βρετανοί σοσιαλιστές επέκτειναν την εργασιακή θεωρία της αξίας των κλασικών οικονομολόγων (Ricardo, Adam Smith και άλλων) σε μία ηθική δικαιολόγηση για τα αιτήματα του εργατικού κινήματος. Αυτό ήταν και το υλικό το οποίο ενέπνευσε τον Μαρξ να χτίσει τα «οικονομικά» θεμέλια του σοσιαλισμού του.

Πρώτη περίοδος: Ο παρεμβατικός Καρλ Μαρξ

Πριν μεταναστεύσει στο Λονδίνο ο Μαρξ είχε προασπιστεί, μάλλον αφελώς, ένα πρόγραμμα κρατικού παρεμβατισμού. Στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο του 1847, εξέφρασε δέκα μέτρα για άμεση κρατική δράση. Αυτά τα μέτρα, τα οποία θεωρούνται πως «για τις πιο προχωρημένες χώρες θα μπορούν να μπουν σε εφαρμογή, σχεδόν παντού», είναι στην ουσία

«δεσποτικές επεμβάσεις στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας και στις αστικές σχέσεις παραγωγής, δηλαδή [με] μέτρα που οικονομικά φαίνονται ανεπαρκή και αστήρικτα, αλλά που στην πορεία του κινήματος ξεπερνούν τον εαυτό τους και γίνονται αναπόφευκτα το μέσο για να ανατραπεί ολόκληρος ο τρόπος παραγωγής».1

 

Οκτώ από τα δέκα μέτρα του Κομμουνιστικού Μανιφέστου εφαρμόστηκαν από τους Γερμανούς Εθνικοσοσιαλιστές με έναν ριζοσπαστισμό που θα ικανοποιούσε σίγουρα τον Μαρξ. Οι δύο τελευταίοι πυλώνες του προγράμματος (δηλαδή η απαλλοτρίωση της ιδιοκτησίας της μπουρζουαζίας στην γη με κρατικοποίησή της και η κατάργηση της κληρονομιάς) δεν είχαν ακόμα εφαρμοστεί από τους Ναζί. Παρόλα αυτά, οι μέθοδοι φορολογίας τους, ο αγροτικός τους σχεδιασμός, ο περιορισμός των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, ο κεντρικός ορισμός των μισθών και των τιμών, πλησίαζαν πάρα πολύ στις προτάσεις του Μαρξ.

Οι συγγραφείς του Κομμουνιστικού μανιφέστου στόχευαν σε μία βήμα-προς-βήμα επικράτηση του σοσιαλισμού μέσω κοινωνικής αναμόρφωσης. Πρότειναν λοιπόν μέτρα, τα οποία, αργότερα, ο Μαρξ και οι Μαρξιστές χαρακτήρισαν ως «κοινωνικο-ρεφορμιστική» απάτη.

Δεύτερη περίοδος: Ο μη-παρεμβατικός Μαρξ

Στο Λονδίνο, τη δεκαετία του 1850, ο Μαρξ ήρθε σε επαφή με καινούριες ιδέες. Η μελέτη της βρετανικής πολιτικής οικονομίας του δίδαξε ότι τέτοιες πράξεις παρεμβατισμού δεν πετυχαίνουν τον σκοπό τους, αλλά μάλλον έχουν αντίθετα αποτελέσματα. Από τότε απέρριψε τις παρεμβατικές στρατηγικές χαρακτηρίζοντάς τις ως «μικροαστικές ανοησίες». Οι ταξικά συνειδητοποιημένοι προλετάριοι δεν πρέπει να βασίζουν τις ελπίδες τους σε τέτοιες μεταρρυθμίσεις. Δεν πρέπει να παρεμποδίζουν την εξέλιξη του καπιταλισμού, όπως επιθυμούν οι κλειστόμυαλοι μικροαστοί. Διότι ο σοσιαλισμός δεν θα αντικαταστήσει τον καπιταλισμό μέχρι ο τελευταίος να φτάσει στην ωρίμανσή του, στο στάδιο του ύστερου καπιταλισμού (late capitalism).

«Κανένα κοινωνικό σύστημα δεν εξαφανίζεται πριν αναπτυχθούν όλες οι παραγωγικές δυνάμεις για την ανάπτυξη των οποίων είναι αρκετά ευρύ και οι νέες ανώτερες μέθοδοι παραγωγής δεν εμφανίζονται ποτέ πριν οι υλικές συνθήκες της ύπαρξής τους έχουν εκκολαφθεί στη μήτρα της προηγούμενης κοινωνίας».2

 

Επομένως, κατά τον Μαρξ δεν υπάρχει κανένας δρόμος προς την κατάρρευση του καπιταλισμού πέρα μέσα από την ίδια του την εξέλιξη. Η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής μέσω της απαλλοτρίωσης των καπιταλιστών είναι μία διαδικασία που εκτελείται από μόνη της μέσω «της λειτουργίας των εγγενών νόμων του ίδιου του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής». Τότε «θα σημάνει το κύκνειο άσμα της καπιταλιστικής ιδιωτικής ιδιοκτησίας»3. Ο Σοσιαλισμός «ανατέλλει και λήγει […] την πρωτόγονη ιστορία της ανθρώπινης κοινωνίας» 4.

Από αυτήν την άποψη, η προσπάθεια των κοινωνικών μεταρρυθμιστών να επιταχύνουν την έλευση του σοσιαλισμού ή να βελτιώσουν, όπως πιστεύουν, τον καπιταλισμό μέσω κρατικών παρεμβάσεων πρέπει να θεωρηθεί μάταιη. Το ίδιο αντιφατικά είναι και τα πλάνα των συνδικάτων και των εργατικών φορέων που προσπαθούν να πιέσουν τον νομοθέτη για περισσότερα προνόμια μέσω απεργιών, κινητοποιήσεων κοκ. Οι πλέον μοντέρνες παραγωγικές μέθοδοι του καπιταλιστικού συστήματος, κατά τον Μαρξ, είναι σίγουρο ότι θα οδηγήσουν στην αυξανόμενη φτωχοποίηση του προλεταριάτου και επομένως η τάση του καπιταλιστικού συστήματος είναι η σταδιακή μείωση των μισθών. Δεδομένης αυτής της τάσης, οι επιτυχίες του εργατικού κινήματος απλά αναστέλλουν και καθυστερούν την ολοκλήρωση του καπιταλισμού και την έλευση του σοσιαλισμού. Αντί για το συντηρητικό σύνθημα «Δίκαιος μισθός για δίκαιη εργασία», οι εργάτες πρέπει να υποστηρίζουν την κατάργηση του συστήματος μισθωτής αμοιβής5.

Αυτή η γραμμή σκέψης θα εντυπωσίαζε αρκετούς Χεγκελιανούς που έχουν εντρυφήσει στον διαλεκτισμό. Τέτοιοι δογματιστές ήταν έτοιμοι να δεχτούν την Χεγκελιανή επιρροή στον Μαρξ. Ο καπιταλισμός θα υποχωρούσε και θα έδινε τη θέση του στον σοσιαλισμό αναπόφευκτα, όπως αναπόφευκτοι είναι και οι φυσικοί νόμοι ως «κατάρριψη της κατάρριψης»6. Το μόνο που χρειαζόταν να κάνουν είναι να περιμένουν, ώστε η τεράστια αυτή υπερδομή να κάνει τον κύκλο της και να εκπληρώσει την επανάστασή της.7

Οι αντιδράσεις του εργατικού κινήματος

Το εργατικό κίνημα της εποχής στη Γερμανία, στην Αυστρία, στην Αγγλία και αλλού δεν δέχτηκε τις διαπιστώσεις του διδασκάλου του. Αυτό διότι είχε εξελιχθεί, από ένα εργατικό, σε ένα εμπορικό-μερκαντιλιστικό κίνημα. Όπως και οι έμποροι, έτσι και το προλεταριάτο πάλευαν για προστατευτισμό, μεγαλύτερες αμοιβές, λιγότερο ανταγωνισμό και ώρες εργασίας. Τέτοιες τακτικές είχαν χαρακτηριστεί μικροαστικές από τον Μαρξ. Οι Μαρξιστές μέλη του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος στη Γερμανία κατά της περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, μάταια προσπαθούσαν να πείσουν τους υπόλοιπους σοσιαλιστές του κόμματος για τις τελικές θέσεις του πατέρα του εργατικού κινήματος8.

Ελάχιστοι σοσιαλιστές είχαν την υπομονή να αναμένουν την πτώση του καπιταλισμού λόγω των «εσωτερικών αντιφάσεών του» σε κάποιο θολά ορισμένο μέλλον, επομένως, επεδίωξαν την όποια βελτίωση της θέσης τους στο παρόν.

Ποιο είναι το επιχείρημά μου;

Πριν προχωρήσω στην παρουσίαση του επιχειρήματός μου, νομίζω ότι είναι να ξεκαθαρίσω το τι ακριβώς ισχυρίζομαι και τι δεν ισχυρίζομαι. Πρώτον, δεν ισχυρίζομαι ότι ο Μαρξ είχε κάποιο δίκιο στην ανάλυση του όσον αφορά την έλευση του σοσιαλισμού μετά τον καπιταλισμό ως νομοτελειακό γεγονός της φύσης του πρώτου. Δεύτερον, δεν ισχυρίζομαι ότι οι Μαρξιστές τρόπον τινά έχουν κάποιον «ευγενή» σκοπό να επιτελέσουν. Η ιδεολογία τους είναι εγκληματική και οδηγεί με την εφαρμογή της στην καταστροφή. Ο μόνος τρόπος για να βελτιωθεί η κατάσταση των εργατών είναι η αύξηση της κεφαλαιοποίησης της οικονομίας μέσω της αύξησης της αποταμίευσης και των επενδύσεων.

Αυτό που ισχυρίζομαι είναι το εξής: εφόσον ο Μαρξ, ως εφευρέτης του «μαρξισμού», διαπίστωσε ότι ο παρεμβατισμός δεν οδηγεί στα επιθυμητά αποτελέσματα, τότε οι ακόλουθοί του, για να χαρακτηριστούν ως γνήσιοι μαρξιστές, πρέπει να συμβαδίσουν με τις ιδέες του μέντορά τους και δεύτερον να συνειδητοποιήσουν ότι τα εργατικά συνδικάτα στην ουσία προσπαθούν να πολεμήσουν τους εργάτες που βρίσκονται εκτός αυτών. Στην πραγματικότητα οι Μαρξιστές πρέπει να κατανοήσουν ότι ο εργατικός συνδικαλισμός και οι συνδικαλιστικές απαιτήσεις δημιουργούν μία ελίτ ευνοούμενων εις βάρος του εργατικού κινήματος. Για παράδειγμα, όταν κάποιοι εργαζόμενοι ενός κλάδου ζητούν μεγαλύτερους κατώτατους μισθούς, γνωρίζουν πολύ καλά ότι το κόστος θα το πληρώσουν εργαζόμενοι σε άλλους κλάδους, οι οποίοι κλάδοι θα πρέπει να απορροφήσουν τη νέα αύξηση στα κόστη τους.

Σύμφωνα πάντα με τις δικές τους πεποιθήσεις, ή μάλλον με τις πεποιθήσεις του ίδιου του Μαρξ στη δεύτερη φάση της ιδεολογικής του διαμόρφωσης, θα έπρεπε να στηρίξουν την άρση των κρατικών περιορισμών στην οικονομία. Επίσης, εφόσον θεωρούν το αστικό κράτος ως προστάτη των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων της μπουρζουαζίας, τότε θα έπρεπε να στηρίζουν τη μείωσή του ή ακόμα και την κατάλυσή του. Υπό αυτή την οπτική, ακόμα και αν οι τελικοί στόχοι του Μαρξιστή και του Λιμπερταριανού είναι διαφορετικοί, η πορεία είναι σχεδόν η ίδια. Φυσικά, αν όντως τελικά καταργηθεί το κράτος και οι Μαρξιστές καταφέρουν να πείσουν κάποιους εργάτες να ξεσηκωθούν, ας μην εκπλαγούν, όταν δουν το μεγαλύτερο μέρος του «προλεταριάτου» να αμύνεται της περιουσίας του.

Κλείνοντας

Φυσικά, το να περιμένει κανείς μια τέτοια αλλαγή στάσης από τους Μαρξιστές είναι όνειρο θερινής νυκτός. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Έχουμε εξηγήσει και άλλη φορά, ότι λόγω της φύσης του σοσιαλισμού, δηλαδή της επιβολής του κοινωνικού και οικονομικού σχεδιασμού, αυξάνεται και δεν μειώνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των διάφορων απόψεων για το ποια πορεία προς τον σοσιαλισμό πρέπει να ακολουθηθεί. Δεδομένης της προσπάθειας του σοσιαλιστή να καταργήσει όλα τα ατομικά σχέδια των συνανθρώπων του, ακόμα και των συν-σοσιαλιστών, δύσκολα θα μπορέσουν να επιτύχουν συμφωνία απόψεων στη βάση των διδασκαλιών του μέντορά τους, του Μαρξ. Έτσι εξηγείται και η διάσπαση της αριστεράς σε εκατοντάδες παρατάξεις, κόμματα και σχολές.

Τέλος, δεδομένης της αντιφατικής δομής της σοσιαλιστικής σκέψης, συνδυασμένης με την εμπειρική αποτυχία του σοσιαλισμού, όπου και όποτε εφαρμόστηκε, λίγα μέσα έχουν μείνει στον Μαρξιστή για να συνεχίσει την πάλη του. Είτε θα αναθεωρήσει τις απόψεις του και θα ταχθεί, έστω και στρατηγικά, υπέρ της ελεύθερης αγοράς, είτε θα συνεχίσει το ίδιο τροπάρι διαιώνισης των οικονομικών και φιλοσοφικών πλανών της ιδεολογίας του στην παρούσα της μορφή. Προσωπικά δεν θα κάτσω να περιμένω την επιφοίτηση. Οι Μαρξιστές είναι για μένα ως επί το πλείστο «καμμένα» χαρτιά στην πολιτική οικονομία.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Κομμουνιστικό Μανιφέστο, τέλος του δεύτερου τμήματος. Στην πρόθεσή τους για μια νέα έκδοση του Μανιφέστου, στις 24 Ιουνίου του 1872, ο Μαρξ και ο Ένγκελς δηλώνουν ότι λόγω των αλλαγμένων περιστάσεων «Η πρακτική εφαρμογή αυτών των αρχών, εξηγεί το ίδιο το «Μανιφέστο», θα εξαρτηθεί παντού και πάντα από τις υπάρχουσες ιστορικές συνθήκες και γι’ αυτό δεν αποδίδεται καθόλου ιδιαίτερη σημασία στα επαναστατικά μέτρα, που προτείνονται το τέλος του 2ου μέρους».
  2. Marx, Zur Kritik der politischen Oekonomie, επιμ. του Kautsky (Stuttgart, 1897), σελ. xii.
  3. Marx, Das Kapital (7η έκδοση, Αμβούργο 1914), I, σελ. 728
  4. Marx, Zur Kritik der politischen Oekonomie, επιμ. του Kautsky (Stuttgart, 1897), σελ. xii.
  5. Marx, Value, Price and Profit, επιμ. Eleanor Marx Aveling (Νέα Υόρκη, 1901), σελ 72-74
  6. Marx, Das Kapital, Ομοίως, σελ. 729
  7. Marx, Zur Kritik der politischen Oekonomie, επιμ. του Kautsky (Stuttgart, 1897), σελ. xi
  8. Ludwig von Mises, Omnipotent Government (1944), σελ 153