Γιατί η Βολιβία δεν αποτελεί επιτυχία του σοσιαλισμού

0
919
Βολιβία
Evo Morales, πρόεδρος της Βολιβίας

Παρόλο που δεν είναι ένας φάρος του καπιταλισμού, η Βολιβία έχει κάπως λειτουργικές αγορές, σε αντίθεση με την κοντινή Βενεζουέλα

της Brittany Hunter
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Η Βενεζουέλα είναι μία καταστροφή. Αυτό είναι ένα αναμφισβήτητο γεγονός. Όταν οι άνθρωποι τρώνε τα κατοικίδια ζώα τους για να αποφύγουν την πείνα, κάτι έχει πάει τρομερά λάθος. Και παρόλο που αυτό το είδος φρίκης είναι χαρακτηριστικό των σοσιαλιστικών καθεστώτων που αρνούνται την ιερότητα του ατόμου, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλοί υπερασπιστές του σοσιαλισμού που προσποιούνται ότι η Βενεζουέλα είναι απλά μία εξαίρεση αντί για παράδειγμα.

Και προκειμένου να απομακρυνθούν οι συντριπτικές αποδείξεις ότι ο σοσιαλισμός τελικά οδηγεί σε καταστροφή, οι απολογητές προσκολλώνται επίσης στα φαινομενικά «επιτυχημένα» σοσιαλιστικά καθεστώτα που επικαλούνται.

Η περίπτωση της Βολιβίας

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα προέρχεται από τη Βολιβία, η οποία έχει επιτύχει οικονομική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια. Η χώρα διοικείται από τον αυτοανακηρυγμένο σοσιαλιστή πρόεδρο, τον Evo Morales. Έτσι, ο Morales είναι τόσο αφιερωμένος σ’ αυτή τη φιλοσοφία, που, όταν συναντήθηκε με τον Πάπα πριν από λίγα χρόνια, του παρουσίασε ένα «κομμουνιστικό σταυρό», όπου ο Χριστός απεικονίζεται σε ένα σταυρό που κοσμείται με ένα σφυρί και ένα δρεπάνι.

Αλλά επειδή η οικονομία της Βολιβίας παρουσίασε ρυθμό ανάπτυξης 3,8% το τελευταίο έτος, πολλοί σοσιαλιστές θεωρούν ότι αυτό είναι συμπαγής απόδειξη ότι ο σοσιαλισμός μπορεί να λειτουργήσει και ότι η Βενεζουέλα είναι απλώς αποτέλεσμα κακοδιαχείρισης και δημοσιονομικής ανευθυνότητας από την πλευρά του Maduro.

Ωστόσο, υπάρχουν πολλά περισσότερα σε αυτή την ιστορία από ό, τι συναντά το γυμνό μάτι. Όταν εξετάζουμε προσεκτικά αυτόν τον υποτιθέμενο φάρο του σοσιαλισμού, διαπιστώνουμε ότι μεγάλο μέρος του λόγου για τον οποίο κατάφερε να πετύχει είναι επειδή ο Πρόεδρος Morales επέτρεψε να υπάρχουν διαφορετικοί βαθμοί καπιταλισμού στην οικονομία της Βολιβίας. Και εξαιτίας αυτών των στοιχείων της αγοράς, η Βολιβία τα καταφέρνει πολύ καλύτερα από τη Βενεζουέλα του Maduro.

Τι συμβαίνει στη Βολιβία;

Όταν εξετάζουμε την οικονομία της Βολιβίας, είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε πρώτα τους παράγοντες που προκαλούν την οικονομική της έκρηξη. Πρώτον, το φυσικό αέριο διαδραματίζει τεράστιο ρόλο στην οικονομία της, αντιπροσωπεύοντας το 45% των εξαγωγών της. Και ενώ αυτός ο πόρος είναι εθνικοποιημένος, αυτό δεν σημαίνει ότι το κράτος είναι σε πλήρη έλεγχο. Στην περίπτωση της Βολιβίας, το κράτος παίρνει μέρος των κερδών των ιδιωτικών εταιρειών, αντί να ελέγχει άμεσα τα μέσα παραγωγής. Κι ενώ αυτό δεν είναι σε καμία περίπτωση μια πολιτική ελεύθερης αγοράς, είναι λιγότερο σοσιαλιστική από τις πρακτικές της οικονομίας της Βενεζουέλας, μια διάκριση που έχει μεγάλη σημασία.

Βεβαίως, η Βολιβία έχει καλύτερη διαχείριση των πόρων της από τη Βενεζουέλα. Ενώ η τελευταία χρησίμευσε ως προειδοποιητική ιστορία για το τι μπορεί να συμβεί εάν οι φυσικοί πόροι κακοδιατηρηθούν, όταν μειωθούν οι τιμές των πόρων, η κυβέρνηση της Βολιβίας φάνηκε να είναι πιο δημοσιονομικά υπεύθυνη από του Maduro. Στην πραγματικότητα, η Βολιβία έχει μειώσει δραματικά το χρέος της τα τελευταία χρόνια και έχει διατηρήσει χαμηλά τα ποσοστά του πληθωρισμού, τοποθετώντας τη σε ένα καλύτερο σημείο από τη Βενεζουέλα. Αλλά και πάλι, υπάρχουν περισσότερα να πούμε περί αυτού.

Σε πρόσφατο άρθρο με τίτλο As socialist Venezuela collapses, socialist Bolivia thrives. Here’s why, ο αρθρογράφος γράφει:

«Από το 2006, η Βολιβία διοικείται από σοσιαλιστές το ίδιο μαχητικοί όσο στη Βενεζουέλα. Ωστόσο, όπως ισχυρίστηκε ο οικονομολόγος Omar Zambrano, η χώρα γνώρισε μια θεαματική πορεία οικονομικής ανάπτυξης και μείωσης της φτώχειας χωρίς να υπάρχει το χάος που μαστίζει τη Βενεζουέλα».

 

Αλλά για να είμαστε σίγουροι, αυτή η δήλωση είναι απλώς αναληθής. Η Βολιβία δεν είναι τόσο «μαχητική» όσο η Βενεζουέλα, όταν πρόκειται για την επιβολή των σοσιαλιστικών πολιτικών. Αντίθετα, ο μόνος λόγος που η Βολιβία κατάφερε να ευδοκιμήσει τα τελευταία χρόνια είναι ότι έχει ενσωματώσει στοιχεία μιας ελεύθερης οικονομίας της αγοράς. Αυτό, στην πραγματικότητα, θέτει τον βαθμό του σοσιαλισμού που ασκείται στην Βολιβία πολύ χαμηλότερα από εκείνον της Βενεζουέλας.

Εξ ορισμού, ο σοσιαλισμός είναι ο κρατικός έλεγχος των μέσων παραγωγής. Στη Βενεζουέλα, μεταξύ του 2002 και του 2012, 1.168 ιδιωτικές εταιρείες απαλλοτριώθηκαν ή αναλήφθηκαν από το κράτος. Στη Βολιβία, μεταξύ του 2005 και του 2015, μόνο 20 ιδιωτικές εταιρείες είχαν καταληφθεί από την κυβέρνηση. Σίγουρα, κανένας από αυτούς τους αριθμούς δεν είναι αξιοθαύμαστος, αλλά πολύ λιγότερες ζημιές μπορούν να γίνουν σε μια χώρα, όταν επιλέγει «ελαφρύ» σοσιαλισμό αντί για τον πλήρη.

Είναι αλήθεια ότι η Βολιβία έχει ένα γενναιόδωρο κράτος πρόνοιας, αλλά ενώ αυτή μπορεί να είναι μια πτυχή που έρχεται με τον σοσιαλισμό, η ανακατανομή του πλούτου είναι μόνο ένα υποστηρικτικό χαρακτηριστικό και όχι ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό αυτής της οικονομικής φιλοσοφίας. Αυτό θέτει τη Βολιβία στο ίδιο στρατόπεδο με τις σκανδιναβικές χώρες, που, μολονότι έχουν επαινεθεί ως παραδείγματα σοσιαλιστικής επιτυχίας, χρησιμοποιούν τους καρπούς των βασικά καπιταλιστικών οικονομιών για να χρηματοδοτήσουν τα κοινωνικά τους κράτη.

Η «ανεπίσημη» αγορά

Ο επιχειρηματίας είναι ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία μιας ελεύθερης οικονομίας της αγοράς. Και αν θέλετε να μάθετε πόσο τυραννική είναι μια κυβέρνηση, δείτε πώς αντιμετωπίζει τους επιχειρηματικούς της πολίτες. Στην περίπτωση της Βολιβίας, ο πρόεδρος Μοράλες επέτρεψε στον επιχειρηματία να δημιουργήσει αξία ή, αντίθετα, έκανε τα στραβά μάτια, καθώς οι άτυπες αγορές έχουν εμφανιστεί – κάτι που δεν έκανε ο Maduro της Βενεζουέλας.

Όταν τα καταναλωτικά αγαθά είναι ελλιπή λόγω κρατικών εντολών, οι μαύρες αγορές εμφανίζονται πάντα για να προσφέρουν αυτά τα αγαθά με υψηλότερο κόστος. Αυτός είναι συχνά ο λόγος για τον αποφεύγεται η πείνα στις ακραίες περιπτώσεις. Η Σοβιετική Ένωση του Λένιν είναι ένα πρωταρχικό παράδειγμα. Όμως, ο πρόεδρος Maduro έχει κάνει ό,τι μπορεί για να εξασφαλίσει ότι οι αγορές αυτές θα καταρρεύσουν.

Η Βρετανική εφημερίδα The Times είπε για τον Μαδούρο:

«Σε απάντηση στην κρίση, είπε ότι διατάζει να επιβληθούν έλεγχοι τιμών σε 50 είδη που θεωρούνται «βασικά», όπως το βούτυρο, το αλεύρι και το ζαμπόν. Όσοι προσπαθούν να πουλήσουν τα αγαθά πάνω από τα οριοθετημένα όρια της κυβέρνησης, θα υποστούν δίωξη και φυλάκιση, υποσχέθηκε. Οι προηγούμενες προσπάθειες της σοσιαλιστικής κυβέρνησης της Βενεζουέλας για επιβολή ελέγχων τιμών οδήγησαν σε σπανιότητα και συνέβαλαν στην τροφοδοσία μιας αχαλίνωτης μαύρης αγοράς».

 

Φυσικά, όπως μας έδειξε η ιστορία, αυτό οδηγεί απλώς σε περισσότερες ελλείψεις, λιγότερες επιλογές για τους καταναλωτές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, λιμοκτονία. Αλλά ο Μαδούρο δεν είναι ο πρώτος ηγέτης της Βενεζουέλας που επιτέθηκε στον επιχειρηματικό τομέα. Το 2010, ο Χούγκο Τσάβες δήλωσε ότι ένας χασάπης μικρής πόλης ήταν «προδότης της τάξης του» για την πώληση κρέατος σε υψηλότερες τιμές από ό,τι είχε ορίσει η κυβέρνηση.

Ο χασάπης, Ομάρ Τσεντένο, συνελήφθη, απογυμνώθηκε και ανακρίθηκε αφού κατηγορήθηκε για κερδοσκοπία. Αλλά το μόνο πραγματικό του έγκλημα ήταν η επιχειρηματικότητα.

Ο Τσεντένο σχολίασε:

«Δεν είμαι καπιταλιστής ή σοσιαλιστής, είμαι απλώς εργαζόμενος. Οι άνθρωποι συλλαμβάνονται όταν κάνουν τη δουλειά τους. […] Πρέπει να καλύψω το κόστος μου. Ποια δουλειά δεν το κάνει αυτό; Όλοι οι αξιωματούχοι ήρθαν εδώ για να με συλλάβουν. Είναι μια κατάχρηση εξουσίας».

 

Ο Cedeno επετράπη να επιστρέψει στο κατάστημα του, αλλά έπρεπε να παρουσιάζεται σε δικαστήριο κάθε δύο εβδομάδες πριν από τη δίκη του.

Αλλά το αντίθετο συμβαίνει στη Βολιβία.

Μιλώντας για αυτό, ο Simon Wilson του Mises Wire γράφει:

«Στη Βολιβία, όπως και στο γειτονικό Περού, ακόμη και οι φτωχότεροι από τους φτωχούς έχουν τα μέσα να μετατρέψουν έναν πάγκο σε μια μικρή επιχείρηση και μια μικρή επιχείρηση σε κάτι μεγαλύτερο. Όταν κάποτε οι πρόγονοί του εκδιώθηκαν από τη γη τους και αναγκάστηκαν να εργαστούν για τους αποικιακούς αφέντες τους, ένας ντόπιος Ινδιάνος μπορεί τώρα να ανοίξει ένα κλωστοϋφαντουργικό εργοστάσιο και να επιτύχει ένα επίπεδο πλούτου που ξεπερνά εκείνο των απογόνων εκείνων των οποίων οι πρόγονοι απαλλοτριώθηκαν».

 

Ο Wilson συνεχίζει:

«Μια μεγάλη εξισορρόπηση του ανταγωνιστικού χώρου έχει συμβεί κάτω από τον Evo, όχι μέσω της αναγκαστικής ανακατανομής του πλούτου, αλλά μάλλον με το να απέχει και να αφήνει την ελευθερία και την επιχειρηματικότητα των ανθρώπων χωρίς ελέγχους».

 

Ούτε φάρος του καπιταλισμού, αλλά ούτε και προπύργιο του σοσιαλισμού

Βεβαίως, ο Μοράλες δεν είναι ήρωας του καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς. Αλλά επιτρέποντας στα στοιχεία της ελεύθερης αγοράς να «αναπνέουν μέσω των κενών στη νομοθεσία», όπως έθεσε ο Ludwig von Mises, επέτρεψε στη χώρα να ανθίσει. Αυτό, βεβαίως, συνδέεται με το γεγονός ότι η Βολιβία ήταν αρκετά τυχερή για να ζήσει σε γη πλούσια σε φυσικό αέριο, στοιχείο που δεν πρέπει να αγνοηθεί.

Όμως σε όλη την ιστορία βλέπουμε ότι οι χώρες ευημερούν καθώς απομακρύνονται από τον σοσιαλισμό και πιο κοντά σε μια οικονομία laissez-faire. Η Βολιβία δεν αποτελεί εξαίρεση.

Όπως γράφει ο Ryan MacMaken:

«Όπως συμβαίνει πάντα, όταν ο σοσιαλισμός υποχωρεί, ο πλούτος αυξάνεται. Στην περίπτωση της Σοβιετικής Ένωσης, οι περιορισμένες αγορές του Λένιν δεν προχώρησαν ποτέ πέρα από μια πολύ περιορισμένη σφαίρα – χάρη στην επιβεβαίωση του Στάλιν για τις κεντρικές οικονομίες. Στη μετα-Μαο Κίνα, όπου οι αγορές επιτρέπονταν να γίνουν διαδεδομένες (παρόλο που ήταν πάντοτε σε μεγάλο βαθμό ρυθμισμένες), η κινεζική οικονομία άκμασε (σχετικά μιλώντας) καθώς αγρότες, έμποροι και αμέτρητες άλλες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις είχαν τη δυνατότητα να λειτουργούν με σχετική ελευθερία».

 

Η Βολιβία δεν αποτελεί πρότυπο σοσιαλιστικής επιτυχίας. Πράγματι, κάθε ευημερία που απολαμβάνει η χώρα είναι απλά επειδή ο καπιταλισμός της ελεύθερης αγοράς έχει επιζήσει παρά τον σοσιαλισμό, ο οποίος στη Βολιβία είναι περισσότερο ρητορικός παρά πραγματικός.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: