Η δημοκρατία που έχουμε είναι η «πραγματική» και είναι καιρός να το αποδεχτούμε

0
202
Δημοκρατία

Η αστική δημοκρατία αποτελεί προσωπείο ενός πολιτεύματος το οποίο μπορεί δυνητικά να γίνει απολυταρχικότερο και από τη χειρότερη μοναρχία ή χούντα. Κρύβει την πραγματική του φύση και στην ουσία έχει καταφέρει να προκαλέσει μία συνεχή κοινωνική ταραχή για το ποια μορφή και πολιτικές πρέπει να επιδιώκονται μέσω αυτού

Πρώτη ενημέρωση: Νοέμβριος 2018

του Μιχάλη Γκουντή

Η επέτειος του Πολυτεχνείου είναι ένα περίεργο κτήνος. Η αριστερά προσπαθεί να την οικειοποιηθεί ως άλλοθι για τις πολιτικές και οικονομικές της αποτυχίες, στην ουσία μετατοπίζοντας τον αγώνα στην πολιτική και όχι στην οικονομική σφαίρα. Οι κοινοί κρατιστές την βλέπουν ως αγώνα υπέρ της δημοκρατίας και οι πολιτικοί τυχοδιώκτες δημοσίως δηλώνουν ότι χρειαζόμαστε «ισχυροποίηση» της δημοκρατίας και «εμβάθυνση» της. Συχνή είναι επίσης η δήλωση ότι: δεν έχουμε «πραγματική» δημοκρατία. Τι σημαίνουν όλα αυτά όμως;

Τι είναι η ισχυρότερη δημοκρατία;

Μπορώ να υποθέσω τρεις διαφορετικές ερμηνείες με βάση τα συμφραζόμενα τέτοιων δηλώσεων στο δημόσιο γίγνεσθαι.

Μεγαλύτερη προστασία της μειοψηφίας από τις ορέξεις της πλειοψηφίας 

Με άλλα λόγια, περιορισμό των πτυχών της ζωής της μειοψηφίας που η πλειοψηφία μπορεί να ορίσει. Αυτό όμως θα κατέρριπτε τον λόγο ύπαρξης της δημοκρατίας, ήτοι την επιβολή της θέλησης των πολλών στους λίγους. Εάν οι «πολλοί» μπορούν να ελέγχουν όλο και λιγότερο τους λίγους, η δημοκρατική διαδικασία αποδυναμώνεται καθώς δε θα φέρνει ουσιαστικές αλλαγές κατά την άποψη της πλειοψηφίας. Δεν βγάζει κάποιο νόημα η εξής ερμηνεία.

Μεγαλύτερο έλεγχο της πλειοψηφία έναντι της μειοψηφίας

Μία τέτοια ερμηνεία θα είχε μεγαλύτερο νόημα και θα έκανε τη δημοκρατία ένα πραγματικό όργανο της πλειοψηφίας (όχι ότι δεν είναι τώρα βέβαια) αλλά εδώ υπάρχει ένας κίνδυνος. Εάν η πλειοψηφία επιλέξει κατάργηση του δημοκρατικού πολιτεύματος, θα αποτελούσε επιτελεστική αντίφαση να μην γίνει κάτι τέτοιο αποδεκτό από τους δημοκρατικούς θεσμούς. Επίσης αντίφαση αποτελεί το γεγονός όχι το δημοκρατικό σύστημα μπορεί, αν επιτρέπει κάτι τέτοιο, να «αυτοκτονήσει» τρόπον τινά μόνο και μόνο λόγω της ίδιας του της ανεκτικότητας στην θέληση της πλειοψηφίας. Εμπειρικά παραδείγματα: Φασισμός και Ναζισμός.

Μεγαλύτερη λογοδοσία των πολιτικών προς τον «λαό»

Η λογοδοσία είναι ένας φανταχτερός όρος, αλλά σπάνια έχει διαπραγματευτεί δημοσίως το τι θα απαιτούσε για να μπορέσει να εφαρμοστεί. Για να γίνει εφικτή η λογοδοσία των πολιτικών θα έπρεπε να υπάρχει επίσημο συμβόλαιο με την ανάληψη της εξουσίας ότι θα πραγματοποιήσουν τα Χ,Ψ μέτρα και πολιτικές. Ένα τέτοιο συμβόλαιο θα έπρεπε να είναι τόσο ακριβές, ώστε να μην είναι δυνατή η παρερμηνεία του και φυσικά να μην είναι δυνατές οι υπεκφυγές που αφορούν «ξένες δυνάμεις» που παρεμβαίνουν στα εθνικά θέματα. Κοινώς, να αποφεύγονται οι ανόητες δικαιολογίες που συχνά προβάλλονται από πολιτικούς προς δικαιολόγηση των αποτυχιών τους.

Δύο προβλήματα: πρώτον, έτσι δεν εγγυάται η πολιτική σταθερότητα. Η τήρηση των προεκλογικών δεσμεύσεων είναι τόσο δύσκολη όσο και η ακριβής πρόβλεψη της επόμενης χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ξέρουμε ότι θα υπάρξει, αλλά όχι πότε. Έτσι λοιπόν θα είχαμε συνεχώς «αλλαγές φρουράς» με κάθε κυβέρνηση να αποτυγχάνει να εφαρμόσει τα μέτρα που υποσχέθηκε. Το πολιτικό χάος θα ήταν δεδομένο με συνεχείς ανακλήσεις πολιτικών κομμάτων με αποτέλεσμα την κοινωνική σύγκρουση και αποσύνθεση.

Δεύτερον, θα ήταν πραγματικά απίθανο η πλειοψηφία των πολιτικών δυνάμεων να δεχόταν να υπαχθεί υπό τέτοια σύμβαση. Σαφώς, η αντιπολίτευση θα επιθυμούσε να συνέβαινε κάτι τέτοιο για τα κόμματα εξουσίας αλλά όχι για την ίδια. Εξάλλου, όλοι ανταγωνίζονται για την πολιτική εξουσία και θα ήταν πραγματικά ανόητο κάποιος να επιθυμεί τον ανταγωνισμό αυτό και για τον εαυτό του.

Αυτή είναι η πραγματική δημοκρατία

Τι θα έπρεπε να συμπεράνουμε από τα παραπάνω; Μάλλον, ότι στην πραγματικότητα οι ισχυρισμοί περί ισχυροποίησης της δημοκρατίας, πρακτικά είναι αντιφατικοί και δεν εξυπηρετούν τον σκοπό τους εξ αρχής. Επομένως, αφού η «ισχυροποίηση» της δημοκρατίας δεν είναι δυνατή χωρίς αντιφάσεις, ο ισχυρισμός που ακούγεται συχνά ότι «δεν έχουμε πραγματική δημοκρατία» είναι ψευδής και απλά αντικατοπτρίζει τις αισθητικές προτιμήσεις αυτών που τον εκφράζουν. Στην ουσία, η δημοκρατία δεν είναι «πραγματική», διότι δεν εφαρμόζονται οι πολιτικές που εκείνοι θέλουν ή διότι ο κόσμος δεν βρίσκεται στην αναμενόμενη από αυτούς κατάσταση.

Βλέπετε, όταν κάποιος θεωρεί ένα πολίτευμα ως το καλύτερο από ότι έχει προηγηθεί (όχι απαραίτητα το ιδανικό), βρίσκεται προ εκπλήξεως ως προς το γεγονός ότι η ευημερία που περίμενε ποτέ δεν ήρθε. Ψυχολογικά, βρίσκεται σε μία άρνηση. Πώς είναι δυνατόν από τη μία στιγμή στην άλλη να απορρίψει ως τραγελαφικό ένα σύστημα το οποίο τον γαλούχησε από την αρχή της ζωής του μέχρι τώρα; Αντιπαραβάλετε ως προς αυτό τον ισχυρισμό ότι «αυτό δεν ήταν πραγματικός σοσιαλισμός».

Η απάτη της φιλελεύθερης ή αστικής δημοκρατίας

Κατά τους κλασικούς φιλελεύθερους, η δημοκρατία είναι ένας τρόπος αλλαγής κυβέρνησης χωρίς να υφίστανται βίαιες συγκρούσεις.1 Αναγνώρισαν όμως ότι, δυνητικά, μπορεί να αποτελέσει και μέσο καταπίεσης των μειοψηφιών και της ανάδειξης του απολυταρχισμού εκ νέου. Επομένως, πρότειναν μερικές «φιλελεύθερες» πινελιές, ήτοι συνταγματικό περιορισμό των κρατικών εξουσιών και προστασία της ιδιοκτησίας. Δεν ήταν δηλαδή μόνο οι μονάρχες ανήθικοι και καταπιεστικοί. Αυτά τα χαρακτηριστικά υπάρχουν και στον «μέσο» άνθρωπο και από αυτές τις αυθαιρεσίες προσπάθησαν οι κλασικοί φιλελεύθεροι να μας προστατεύσουν.

Αλίμονο όμως, απέτυχαν παταγωδώς. Αντιθέτως, αυτό που κατάφεραν είναι να καθιερώσουν τον μηχανισμό εκείνο που διατηρεί μία κοινωνία σε σύγκρουση καθώς καμία ομάδα δεν μπορεί να φέρει πλήρως εις πέρας τους σκοπούς της. Σαφώς, οι κυβερνήσεις δεν αλλάζουν με τη βία στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά η βία καθεαυτή μετατοπίζεται, όχι προς αποκαθήλωση κυβερνήσεων per se, αλλά ανάμεσα στις ομάδες που διεκδικούν την άνοδο της δικής τους κυβέρνησης στην εξουσία.

Στην ουσία κατάφεραν να χαλιναγωγήσουν την ολοκληρωτική φύση ενός συστήματος, με το να το αφήνουν να ξεσπάει δημιουργώντας συγκρούσεις μακριά από τα θεμέλιά του. Μέσα στους κρατικούς μηχανισμούς δεν υπάρχουν βίαιες συγκρούσεις, σαφώς. Οι συγκρούσεις έχουν μετατοπιστεί σε κοινωνικό επίπεδο. Εκεί όπου σε μία μοναρχία η οργή προς έναν βασιλιά θα κατευθυνόταν προς αυτόν και προς τον περιορισμένο, αναλογικά, κύκλο του, πλέον η οργή μετατοπίζεται προς τους υποστηρικτές της εκάστοτε κυβέρνησης. Ο Τσίπρας, ο Σαμαράς, ο Τραμπ κοκ. θεωρούνται το ίδιο ένοχοι με αυτούς που τους ψήφισαν.

Κλείνοντας

Η αστική δημοκρατία αποτελεί προσωπείο ενός πολιτεύματος το οποίο μπορεί δυνητικά να γίνει απολυταρχικότερο και από τη χειρότερη μοναρχία ή χούντα. Κρύβει την πραγματική του φύση και στην ουσία έχει καταφέρει να προκαλέσει μία συνεχή κοινωνική ταραχή για το ποια μορφή και πολιτικές πρέπει να επιδιώκονται μέσω αυτού. Οποιαδήποτε άποψη περί βελτίωσης του αποτελεί στην πραγματικότητα μία κενολογία και απλά μία προσπάθεια να φέρει ο κάθε σχολιαστής την κοινή γνώμη στο σημείο εκείνο που να υποστηρίζει τη δική του άποψη για την ορθή χρήση των κρατικών εξουσιών στους υπόλοιπους. Και φυσικά δεν μπορούμε να χαρακτηρίζουμε ένα σύστημα που δεν μας ικανοποιεί ως μη «πραγματικό». Ορθότερο θα ήταν να επαναδιαπραγματευτούμε αν όντως το σύστημα αυτό είναι κατάλληλο για να υλοποιηθεί το όραμα που έχει ο καθένας μας για την κοινωνία.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Ludwig von Mises, Liberalism in the Classical Tradition, 1927, σελ. 42