Η λατρεία του Μαρξ για τις κεντρικές τράπεζες

0
183
Κεντρικές τράπεζες

Σε πολλές χώρες, οι κεντρικές τράπεζες έχουν γίνει de facto τα πραγματικά κέντρα εξουσίας: Οι αποφάσεις τους για τη νομισματική πολιτική καθορίζουν αποτελεσματικά ολόκληρες τις υποθέσεις των οικονομιών και ολόκληρων κοινωνιών

του Thornsten Polleit
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Στο «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» (1848), που δημοσίευσε μαζί με τον Φρέντερικ Ένγκελς, ο Καρλ Μαρξ ζητάει «μέτρα» – με τα οποία εννοεί «δεσποτικές παρεμβάσεις στα δικαιώματα ιδιοκτησίας» – τα οποία θα ήταν «αναπόφευκτα ως μέσα για να ανατραπεί τελείως ο τρόπος παραγωγής», δηλαδή να επιφέρει τον σοσιαλισμό-κομμουνισμό. Το μέτρο 5 του Μαρξ αναφέρει: «Η συγκέντρωση της πίστωσης στα χέρια του κράτους, μέσω εθνικής τράπεζας με κρατικό κεφάλαιο και αποκλειστικό μονοπώλιο». Πρόκειται για μια μάλλον οξυδερκή έκφραση, ειδικά, διότι, όταν ο Μαρξ τη διατύπωσε τα πολύτιμα μέταλλα – ειδικά ο χρυσός και το ασήμι – χρησίμευαν ως χρήμα.

Όπως είναι γνωστό, η ποσότητα χρυσού και αργύρου δεν μπορεί να αυξηθεί κατά βούληση. Ως εκ τούτου, η ποσότητα πίστωσης (όσον αφορά τα δανειακά υπόλοιπα και τον δανεισμό) δεν μπορεί εύκολα να επεκταθεί ανάλογα με την πολιτική σκοπιμότητα. Ωστόσο, ο Μαρξ θα μπορούσε να έχει φαντασιωθεί ήδη, τι θα ήταν εφικτό, όταν το κράτος βρεθεί σε θέση να δημιουργήσει χρήμα μέσω πιστωτικής επέκτασης, όταν έχει σφετεριστεί και μονοπωλήσει την παραγωγή χρήματος. Πολύ πριν από τον Μαρξ, ο Άγγλος εκκλησιαστικός και ιστορικός Thomas Fuller εξέφρασε με περίτεχνο τρόπο την εξουσία του χρήματος: «Το χρήμα είναι το μεδούλι της αγάπης και του πολέμου».

Η προέλευση των σύγχρονων κεντρικών τραπεζών

Η ιδέα της κεντρικής τραπεζικής έχει μακρά ιστορία. Για παράδειγμα, η σουηδική κεντρική τράπεζα, η Sveriges Riksbank, ιδρύθηκε το 1668 και η αγγλική κεντρική τράπεζα, η Τράπεζα της Αγγλίας, ιδρύθηκε το 1694. Οι δόλιες πράξεις τέτοιων ιδρυμάτων είδαν το φως σύντομα, το αργότερο με το έργο του Βρετανού οικονομολόγου David Ricardo. Στο δοκίμιο του 1809 «The High Price of Bullion» επεσήμανε ότι η αύξηση της ποσότητας χρήματος – με τη μορφή τραπεζογραμματίων που δεν υποστηρίζεται από χρυσό – προκάλεσε γενική αύξηση των τιμών, αποτέλεσμα που γνωρίζουμε ως πληθωρισμό (τιμών).

Δυστυχώς, όμως, η πολιτική-οικονομική αντίληψη ότι οι κεντρικές τράπεζες που κατέχουν το μονοπώλιο της χρηματαγοράς θα καταχράζονταν ξανά τη δύναμή τους, θα ασχολούνταν με την παρεοκρατία και θα προκαλούσαν μια αντικοινωνική υποτίμηση του νομίσματος δεν αρκεί μέχρι σήμερα για να δυσφημιστεί η τερατώδης ιδέα της κεντρικής τράπεζας. Φαίνεται ότι, όσον αφορά τις νομισματικές υποθέσεις, η έννοια του διαλεκτικού υλισμού από τον Μαρξ έχει δημιουργήσει αρκετή εντύπωση, κάτι που φαίνεται να διαμορφώνει τη συνείδηση των ανθρώπων (και όχι το αντίστροφο). Αυτό έχει βοηθήσει σίγουρα στη δημιουργία της Μαρξιστικής κεντρικής τραπεζικής πολιτικής σε παγκόσμια κλίμακα.

Κόβοντας τη σύνδεση με τον χρυσό

Στις 15 Αυγούστου 1971 το όραμα του Μαρξ έγινε πραγματικότητα: Η αμερικανική κυβέρνηση απέρριψε εν μία νυκτί τη δυνατότητα εξαργύρωσης του αμερικανικού δολαρίου σε φυσικό χρυσό – και έτσι ο χρυσός, το νόμισμα του πολιτισμένου κόσμου, αποδυναμώθηκε επισήμως. Μέσα από αυτό το κύριο πραξικόπημα, στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, καθώς και σε όλες τις άλλες χώρες αυτού του κόσμου, δημιουργήθηκε ένα ακάλυπτο χαρτονόμισμα. Έκτοτε, όλα τα νομίσματα σε ολόκληρο τον πλανήτη αντιπροσωπεύουν νομίσματα fiat: που αντιπροσωπεύουν τη δημιουργία χρημάτων μέσω κυκλοφοριακής πιστωτικής επέκτασης, που δεν υποστηρίζεται από πραγματικές αποταμιεύσεις ή καταθέσεις, που μονοπωλούνται από τις κεντρικές τράπεζες.

Το σύστημα ακάλυπτου χρήματος, η δημιουργία χρημάτων μέσω της κυκλοφοριακής πιστωτικής επέκτασης, δημιούργησε ένα νέο είδος δανειακής δουλείας σε μεγάλο βαθμό. Οι καταναλωτές, οι εταιρίες και, φυσικά, οι κυβερνήσεις, επίσης, έχουν γίνει εξαιρετικά εξαρτημένοι από τις κεντρικές τράπεζες που συνεχώς εκτοξεύουν όλο και μεγαλύτερα ποσά πίστωσης και χρημάτων, με τα χαμηλότερα επιτόκια. Σε πολλές χώρες, οι κεντρικές τράπεζες έχουν γίνει de facto τα πραγματικά κέντρα εξουσίας: Οι αποφάσεις τους για τη νομισματική πολιτική καθορίζουν αποτελεσματικά ολόκληρες τις υποθέσεις των οικονομιών και ολόκληρων κοινωνιών.

Με την έκδοση ακάλυπτου νομίσματος από το τίποτα, μια μάλλον μικρή κλίκα κεντρικών τραπεζιτών, μαζί με τα στελέχη τους, προκαλεί – δανειζόμενος την έκφραση από τον Friedrich Nietzsche – μια «επανεκτίμηση αξίας». Ο χρόνιος νομισματικός πληθωρισμός, για παράδειγμα, αποθαρρύνει την αποταμίευση πόρων. Προκαλούνται όλο και μεγαλύτερα ποσοστά χρέους από την κακή διαχείριση των επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες, οι μελλοντικές ανάγκες υποβαθμίζονται σε σχέση με τις σημερινές ανάγκες . Η προαγωγή ενός είδους νομισματικού «Βαθέως κράτους» έρχεται εις βάρος της κατάργησης των αστικών και επιχειρηματικών ελευθεριών.

Μία υπερεθνική κεντρική τράπεζα

Στην Ευρώπη, ο μαρξισμός των κεντρικών τραπεζών έχει επιτύχει ένα μάλλον εκπληκτικό κατόρθωμα: 19 έθνη με συνολικά περίπου 337 εκατομμύρια ανθρώπους εγκατέλειψαν το δικαίωμά τους στην αυτοδιάθεση στις νομισματικές υποθέσεις, υποτασσόμενα στην επιταγή της νομισματικής πολιτικής μιας υπερεθνικής κεντρικής τράπεζας εντελώς εκτός του αποτελεσματικού κοινοβουλευτικού ελέγχου να εκδίδει ένα ενιαίο νόμισμα fiat, το ευρώ. Ενώ ο μαρξισμός των κεντρικών τραπεζών ήταν ευλόγως επιτυχημένος στην Ευρώπη, ωστόσο, η αληθινή του αιχμή του δόρατος ήταν πάντα η αμερικανική κεντρική τράπεζα: η Federal Reserve (Fed).

Ο σημερινός κόσμος εξαρτάται από το αμερικανικό δολάριο που εκδίδεται από την Fed περισσότερο από ποτέ. Στην πραγματικότητα όλα τα άλλα σημαντικά νομίσματα βασίζονται στο δολάριο και η Fed καθορίζει τις συνθήκες πίστωσης και ρευστότητας στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές. Προεδρεύει αποτελεσματικά ενός παγκόσμιου καρτέλ κεντρικών τραπεζών, το οποίο, εάν επιτραπεί να συνεχίσει ανεμπόδιστο, τελικά θα κατευθύνει και θα ελέγχει την παγκόσμια οικονομία μέσω του μονοπωλίου της αδιαμφισβήτητης χρηματικής παραγωγής, αφαιρώντας αποτελεσματικά ένα από τα πιο κρίσιμα εμπόδια ενάντια στην απεριόριστη κρατική τυραννία.

Οι συνέπειες των ιδεών

Έτσι, όσοι υποστηρίζουν μια ελεύθερη κοινωνία μπορούν μόνο να ελπίζουν ότι κάτι θα παρεμποδίσει τον μαρξισμό των κεντρικών τραπεζών. Αυτό δεν είναι καθόλου αδύνατο. Ο σοσιαλισμός-κομμουνισμός δεν είναι η αναπόφευκτη μοίρα της κοινωνικής ζωής και της ιστορικής εξέλιξης, όπως θέλουν οι Μαρξιστές να μας κάνουν να πιστέψουμε. Αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι οι ιδέες ή οι θεωρίες, αν θέλετε, ως ιδέες που υπογραμμίζουν και οδηγούν την ανθρώπινη δράση, ανεξαρτήτως του περιεχομένου τους, ανεξάρτητα από το που προέρχονται, από το αν είναι σωστές ή λάθος1. Ο Ludwig von Mises είχε έντονα αντιληφθεί αυτή την αναμφισβήτητη διαπίστωση:

«Η ανθρώπινη κοινωνία είναι ένα ζήτημα του νου. Η κοινωνική συνεργασία πρέπει πρώτα να επινοηθεί, κατόπιν να γίνει επιθυμητή, στη συνέχεια να πραγματοποιηθεί σε δράση. Είναι οι ιδέες που γράφουν την ιστορία, όχι οι «υλικές παραγωγικές δυνάμεις», εκείνα τα νεφελώδη και μυστικιστικά σχήματα της υλιστικής αντίληψης της ιστορίας. Αν μπορούσαμε να ξεπεράσουμε την ιδέα του σοσιαλισμού, εάν η ανθρωπότητα μπορούσε να αναγνωρίσει την κοινωνική αναγκαιότητα της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής, τότε ο σοσιαλισμός θα έπρεπε να εγκαταλείψει το προσκήνιο. Αυτό είναι το μόνο που μετράει».2

 

Στο πνεύμα της διδασκαλίας του Mises μπορεί κανείς να προσθέσει: Αφού οι άνθρωποι καταλάβουν ότι ο μαρξισμός (και όλες οι ιδιαίτερες μορφές του σοσιαλισμού) δεν εγγυάται υψηλότερο βιοτικό επίπεδο και ότι δεν επιτυγχάνει έναν καλύτερο ή πιο δίκαιο και λογικό κόσμο, θα ερχόταν το τέλος των κεντρικών τραπεζών και των ακάλυπτων χρημάτων. Με άλλα λόγια: το αν θα κερδίσει ο μαρξισμός των κεντρικών τραπεζών, ή το αν θα πεταχτεί έξω από το παράθυρο (ή καταλήξει στην χωματερή), θα καθοριστεί από το αποτέλεσμα της «μάχης των ιδεών». Έτσι παραμένει λόγος να συνεχίζουμε να ελπίζουμε!

***

Ο Δρ. Thorsten Polleit είναι επικεφαλής οικονομολόγος της Degussa και μακροοικονομικός σύμβουλος στο ταμείο P & R REAL VALUE. Είναι επίτιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Bayreuth.
Δημοσιευμένο αρχικά στο Mises Institute

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Mises, L. v. (1957), Theory and History, Ludwig von Mises Institute, Auburn, US Alabama, μέρος δεύτερο, ειδ. Κεφ. 7, σελ. 102 – 158.
  2. Mises, L. v. (1981), Socialism. An Economic and Sociological Analysis, Liberty Fund, Indianapolis, σελ. 461.