Κατά πόσο μας αντιπροσωπεύουν οι πολιτικοί μας «αντιπρόσωποι» ;

0
1007
Αντιπροσώπευση
Δύο πράγματα ισχύουν σίγουρα για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία: δεν είναι δημοκρατία και δεν είναι αντιπροσωπευτική. Σε τελική ανάλυση, η αντιπροσώπευση είναι ένα φύλλο συκιάς που είναι ανεπαρκές για να καλύψει το γυμνό και βάναυσο γεγονός ότι ακόμη και στα εξελιγμένα σύγχρονα κράτη μας, όσο κομψή και να είναι η ρητορική και όσο πειστική και να είναι η προπαγάνδα, κάποιοι κυβερνούν και άλλοι κυβερνώνται.

Σε τελική, η αντιπροσώπευση είναι ένα φύλλο συκιάς που είναι ανεπαρκές για να καλύψει το γυμνό και βάναυσο γεγονός ότι ακόμη και στα εξελιγμένα σύγχρονα κράτη μας, όσο κομψή και να είναι η ρητορική και όσο πειστική και να είναι η προπαγάνδα, κάποιοι κυβερνούν και άλλοι κυβερνώνται

In What Way Are Political Representatives Representative? Απόσπασμα από το, Libertarian Anarchy Against the State, κεφ. 6: Deligitimizing the State. του Gerard N. Casey

 Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Το κεντρικό χαρακτηριστικό της εκπροσώπησης δια αντιπροσώπων είναι ότι ο αντιπρόσωπος είναι υπεύθυνος έναντι του εντολέα του και είναι υποχρεωμένος να ενεργεί προς το συμφέρον αυτού. Συμβαίνει αυτό με τους λεγόμενους πολιτικούς εκπροσώπους μας; Οι πολιτικοί εκπρόσωποι δεν είναι (συνήθως) νομικά υπόλογοι σε εκείνους τους οποίους φέρονται ότι εκπροσωπούν. Στην πραγματικότητα, στα σύγχρονα δημοκρατικά κράτη, η πλειοψηφία των θεωρητικών αντιπροσωπευτικών αρχών είναι στην πραγματικότητα άγνωστη στον λαό. Μπορεί ένας πολιτικός εκπρόσωπος να είναι ο αντιπρόσωπος ενός πλήθους; Αυτό φαίνεται επίσης απίθανο. Τι γίνεται, αν υπάρχουν πολλαπλές απόψεις και υπάρχουν συμφέροντα που αποκλίνουν το ένα από το άλλο; Ένας πολιτικός εκπρόσωπος πρέπει στη συνέχεια να παύσει να αντιπροσωπεύει έναν ή περισσότερους από τους εντολείς του. Το καλύτερο που μπορεί να γίνει κάτω από αυτές τις συνθήκες είναι ο πολιτικός να υπηρετεί τους πολλούς και να προδίδει τους λίγους 1.

Σε αυτό το πολύ συνηθισμένο πολιτικό σενάριο, δεν είναι απλά δύσκολο να εκπροσωπηθεί μια εκλογική περιφέρεια – είναι μάλλον αδύνατο 2. Δεν υπάρχει κοινό ενδιαφέρον για την εκλογική περιφέρεια ως σύνολο, ή, αν υπάρχει, είναι τόσο σπάνιο, ώστε να είναι πρακτικά ανύπαρκτο. Δεδομένου αυτού, δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να εκπροσωπηθεί.

Είδη εκπροσώπησης

Κάποιοι μπορεί να διαφωνούν με την έννοια της αντιπροσώπευσης που παρουσιάζεται εδώ και να υποστηρίζουν ότι έχουμε να κάνουμε με ένα πολύ πιο σύνθετο φαινόμενο, ότι η πολιτική εκπροσώπηση είναι μόνο ένα παράδειγμα από μια ποικιλία τύπων εκπροσώπησης, η αναπαράσταση μπορεί να είναι συμβολική 3, τυπικές, θρησκευτικές 4 ή εικονικές.

Πρώτον, ενώ οι παρατηρήσεις μου ισχύουν πρωτίστως για την εκπροσώπηση ως αντιπροσώπευση, παρόμοιες θεωρήσεις μπορούν να αναφερθούν στην εκπροσώπηση ως διαχειριστής, αναπληρωτής ή επίτροπος και ούτω καθεξής. Για άλλη μια φορά, όπως και με το δράμα του ερημικού νησιού μας, το βασικό ουσιαστικό σημείο μπορεί να γίνει αντιληπτό ως το μοναδικό παράδειγμα της εκπροσώπησης δια αντιπροσωπείας, ότι δεν υπάρχει τίποτα να κερδίσουμε, εκτός από ένα καταπραϋντικό βράδυ, από μία επίδειξη της αδυναμίας εφαρμογής των παραδειγμάτων αντιπροσώπευσης που αναφέραμε ως είδη πολιτικής εκπροσώπησης.

Η πολιτική εκπροσώπηση στη Δημοκρατία είναι αδύνατη

Έχοντας εξετάσει εξαντλητικά τις διάφορες περιπτώσεις μη προβληματικής εκπροσώπησης – πράκτορας, διαχειριστής, αναπληρωτής, επίτροπος κλπ. – η Pitkin καταλήγει με λύπη ότι κανένας από αυτούς δεν φαίνεται να μπορεί να φέρει το βάρος που ενέχει η πολιτική εκπροσώπηση, αν επιθυμεί να έχει κάποια βαρύτητα. Ο πολιτικός εκπρόσωπος:

«δεν είναι ούτε πράκτορας ούτε διαχειριστής, ούτε αναπληρωτής ούτε επίτροπος. Ενεργεί για μια ομάδα ανθρώπων χωρίς ενιαίο συμφέρον, οι περισσότεροι από τους οποίους φαίνονται ανίκανοι να σχηματίσουν ρητή βούληση σε πολιτικά ζητήματα»5

 

Είναι δύσκολο να δούμε πώς αυτό το σημείο θα μπορούσε να ειπωθεί σαφέστερα. Κάποιος ίσως πιστεύει ότι μια τέτοια κατάσταση εννοιολογικής σύγχυσης θα οδηγούσε τον εαυτόν του να εγκαταλείψει οποιαδήποτε προσπάθεια να ανακαλύψει μια συμπαγή ή συνεπή περιγραφή της πολιτικής εκπροσώπησης, αλλά η Pitkin συνεχίζει ακάθεκτη. Αναρωτιέται αν πρέπει να εγκαταλείψουμε την ίδια την ιδέα της πολιτικής εκπροσώπησης και θεωρεί ότι:

«Η εκπροσώπηση στην πολιτική είναι μόνο μια μυθοπλασία, ένας μύθος που αποτελεί μέρος της λαογραφίας της κοινωνίας μας». 6

Ακόμη πιο ριζικά, αναρωτιέται αν δεν πρέπει:

«να αποδεχθούμε απλώς το γεγονός ότι αυτό που αποκαλούμε αντιπροσωπευτική κυβέρνηση είναι στην πραγματικότητα μόνο ένας ανταγωνισμός κομμάτων για την εξουσία». 7

Κάποιος μπαίνει στον πειρασμό να πει : «Ναι! Ναι!» Δυστυχώς, η Pitkin λέει: «Όχι! Όχι!» Πιστεύει ότι ίσως είναι:

«λάθος να προσεγγίσουμε την πολιτική εκπροσώπηση τόσο απευθείας από τις διάφορες αναλογίες ατομικής εκπροσώπησης – του πράκτορα και επίτροπου και αντιπροσώπου» 8.

εγκαταλείποντας έτσι την επιχειρηματολογία της παραδοχής ενός κοινού σημασιολογικού πυρήνα που βρίσκεται στην καρδιά της έννοιας της εκπροσώπησης. Αφού εγκατέλειψε την κοινή βασική ιδέα, προχωρεί προτείνοτας ένα είδος θεσμικού ή συστημικού μηχανισμού:

Η πολιτική εκπροσώπηση είναι πρωτίστως μια δημόσια, θεσμοθετημένη ρύθμιση που περιλαμβάνει πολλούς ανθρώπους και ομάδες και δραστηριοποιείται στους περίπλοκους τρόπους ευρείας κλίμακας κοινωνικών ρυθμίσεων. Αυτό που την αντιπροσωπεύει δεν είναι καμία απλή ενέργεια από έναν συμμετέχοντα, αλλά η συνολική δομή και λειτουργία του συστήματος, τα πρότυπα που προκύπτουν από τις πολλαπλές δραστηριότητες πολλών ανθρώπων. Είναι αντιπροσώπευση εάν ο λαός (ή μια εκλογική περιφέρεια) είναι παρόντες με κυβερνητική δράση, αν και δεν ενεργούν κυριολεκτικά για τον εαυτό τους 9.

Είναι το σύστημα αντιπροσωπευτικό από μόνο του;

Λαμβάνοντας υπόψη τα όσα έχει προτείνει μέχρι τώρα, αυτή η σύσταση είναι μια συμβουλή απελπισίας. Καταλήγει σε αυτό. Καμία από τις παραδειγματικές χρήσεις του όρου «εκπροσώπηση», όπως υπήρξε η περίπτωση με τα παραδείγματα που πρότεινε η Pitkin (αναπληρωτής, επίτροπος και ούτω καθεξής), δεν αρκεί για να έχει νόημα η έννοια της πολιτικής εκπροσώπησης, οπότε η Pitkin εφευρίσκει έναν εντελώς αβάσιμο πιθανολογικό συστημικό ισχυρισμό περί αντιπροσώπευσης, που δεν έχει τις ρίζες του στη συνήθη χρήση του όρου αυτού. Αντί για άτομα που εκπροσωπούν, έχουμε ένα ολόκληρο σύστημα που αντιπροσωπεύει. Πρέπει να ξεχάσουμε ότι δεν μπορούσαμε να κατανοήσουμε την ατομική πολιτική εκπροσώπηση.

Μπορούμε να ξεφορτωθούμε το ζήτημα, αγνοώντας το άτομο και θεωρώντας το ίδιο το σύστημα ως αντιπροσωπευτικό, αν και με έναν κάπως μυστηριώδη και ακόμη ανεξήγητο τρόπο. Ας διακινδυνεύσουμε τη διάπραξη της πλάνη της σύνθεσης και ας ισχυριστούμε ότι, αν η έννοια της ανάλυσης της πολιτικής αντιπροσώπευσης μέσω της ανάλυσης των μεμονωμένων πράξεων του πράκτορα, του επίτροπου και ούτω καθεξής είναι απραγματοποίητη, το πρόβλημα έχει σχεδόν λυθεί απλά ορίζοντας «το σύστημα», ως υπερ-αντιπροσωπευτικό.

Θα ήθελα να πάω παραπέρα: ο συστημικός ισχυρισμός είναι όχι μόνο άχρηστος αλλά και αστείος, προσποιούμενος ότι επεξηγεί αλλά στην πραγματικότητα σκεπάζει απλά το πρόβλημα κάτω από ένα ψευδο-επεξηγηματικό χαλί με έναν τρόπο που θυμίζει την περιγραφή της «υπνωτικής ισχύος» του οπίου στο έργο του Μολιέρου «Le Malade lmaginaire» ως επεξήγηση των ιδιαιτεροτήτων του ναρκωτικού αυτού. Αυτό φυσικά είναι σαν να προσπαθούμε να εξηγήσουμε τα ανεξήγητα χωρίς να τα εξηγούμε. Είναι επίσης ένα εντυπωσιακό παράδειγμα αυτού που ο Alfred North Whitehead ονόμασε «Το σφάλμα της ασάφειας νοήματος».

Κλείνοντας

Για να είναι ρεαλιστική, η αντιπροσωπευτική ή η έμμεση δημοκρατία απαιτεί μια σαφή, ισχυρή και αξιόπιστη αντίληψη περί εκπροσώπησης. Δεν υπάρχει τέτοια σύλληψη και είναι αμφίβολο αν θα υπάρξει ποτέ κάτι τέτοιο. Λέγεται ότι μόνο τα τρία πράγματα ήταν πραγματικά αληθινά για την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία: δεν ήταν άγια, δεν ήταν Ρωμαϊκή και δεν ήταν αυτοκρατορία. Ομοίως, δύο πράγματα ισχύουν σίγουρα για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία: δεν είναι δημοκρατία και δεν είναι αντιπροσωπευτική. Σε τελική ανάλυση, η αντιπροσώπευση είναι ένα φύλλο συκιάς που είναι ανεπαρκές για να καλύψει το γυμνό και βάναυσο γεγονός ότι ακόμη και στα εξελιγμένα σύγχρονα κράτη μας, όσο κομψή και να είναι η ρητορική και όσο πειστική και να είναι η προπαγάνδα, κάποιοι κυβερνούν και άλλοι κυβερνώνται. Το μόνο ερώτημα είναι, όπως σημείωσε ο Humpty-Dumpty, « […] ποιος θα είναι ο αφέντης – αυτό είναι όλο κι όλο» 10.

***

 

Ο G. Casey είναι αναρχοκαπιταλιστής, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Δουβλίνου. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Notre Dame (1980-1981) και στη Σχολή Φιλοσοφίας στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Αμερικής (Ουάσιγκτον, DC), 1983-1986. Πήρε το πτυχίο του από το Πανεπιστήμιο του Κορκ, κατόπιν πήρε μεταπτυχιακό δίπλωμα από το Πανεπιστήμιο Notre Dame. Έχει πτυχίο Νομικής ( LLB ) από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και Master of Laws ( LLM ) από το University College του Δουβλίνου. Εργάζεται στις συντακτικές επιτροπές της Γεωπολιτικής , Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων , της Σύγχρονης Ανάγνωσης στο Νόμο και την Κοινωνική Δικαιοσύνη, Journal of Self Governance and Management Economics και είναι μέλος του Βασιλικού Ινστιτούτου Φιλοσοφίας, της Ένωσης για την Πολιτική Θεωρία, καθώς επίσης και της Αμερικανικής Φιλοσοφικής Ένωσης και της Αριστοτελικής κοινότητας. 

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.



Διαβάστε περισσότερα:

Σημειώσεις:
  1. Αναγνωρίζω το προφανές χρέος μου εδώ στη σκέψη του Lysander Spooner.
  2. H.F. PitkinThe Concept of Democracy (Berkeley: University of California Press, 1967), σελ. 215; σελ. 219–20.
  3. Μια περίπτωση συμβολικής αναπαράστασης προκύπτει, όταν ο Elrond (ο αρχηγός των ξωτικών) επιλέγει την Συντροφιά του Δαχτυλιδιού στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών του Tolkein. Λέει: «Διότι αυτοί, θα εκπροσωπούν τους άλλους Ελεύθερους Λαούς του Κόσμου: Ξωτικά, Νάνους και Ανθρώπους. Ο Λέγκολας είναι αντιπρόσωπος για τα ξωτικά, και ο Gimli, γιος του Gloin για τους Νάνους. […] Για τους ανθρώπους είναι ο Aragorn […]». J.R.R. Tolkien, Άρχοντας των Δαχτυλιδιών: Η Συντροφιά του Δαχτυλιδιού (London: Harper Collins, 1969), σ. 362.
  4. Μια περίπτωση θρησκευτικής εκπροσώπησης μπορεί να δει κανείς, όταν ένας Καθολικός ιερέας λέγεται ότι εκπροσωπεί τον Χριστό στο μυστήριο της εξομολόγησης όταν λέει «ego te absolvo […]» (σ.σ. [λατιν.] εγώ σε συγχωρώ από τις αμαρτίες σου).
  5.  Pitkin, The Concept of Democracy, σελ. 221.
  6. Ομοίως, σελ 221
  7. Ομοίως
  8. Ομοίως
  9. Oμοίως, σελ. 221-22. Ξαναπιάνει και πάλι αυτή την ιδέα, όταν λέει « […] όταν μιλάμε για πολιτική εκπροσώπηση, σχεδόν πάντα μιλάμε για άτομα που ενεργούν σε ένα θεσμοθετημένο αντιπροσωπευτικό σύστημα και είναι ενάντια στο ιστορικό αυτού του συστήματος ως σύνολο που η δράση τους συνιστά εκπροσώπηση, εάν ούτως πράττουν». (σελ. 225)
  10. Lewis Carroll, Through the Looking Glass (London: Hart-Davis, MacGib, [1871] 1972), σελ. 81.