Ξεχωρίζοντας τους καλούς οικονομολόγους σύμφωνα με τον F. A. Hayek

0
312
F. A. Hayek

Πολλοί οικονομολόγοι δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν αυτές τις αρχές επειδή υιοθετούν τη μακροοικονομική συνολική προσέγγιση που θεωρεί ο Hayek ως σοβαρό σφάλμα και η οποία τελικά οδηγεί στον κοινωνικό σχεδιασμό και στον σοσιαλισμό

Hayek’s Best Test of a Good Economist (δημοσιευμένο στην Ιστοσελίδα του ινστιτούτου Ludwig von Mises)
του Jesús Huerta de Soto
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Μια προσεκτική ανάγνωση των παραθέσεων που μας άφησε ο Hayek κατά τον θάνατό του εξηγεί ποια είναι, κατά την άποψή του, η τελική και οριστική δοκιμασία για το εάν κάποιος είναι ή όχι ένας πραγματικός οικονομολόγος. Είναι ενδιαφέρον να επιστήσουμε την προσοχή στο γεγονός ότι ο Hayek είχε ήδη αναφερθεί σε αυτό το θέμα στο Παράρτημα 3 του Pure Theory of Capital το οποίο έγραψε το 1941 και το οποίο τελειώνει με τα εξής λόγια:

«Περισσότερο από ποτέ, νομίζω ότι είναι αλήθεια ότι η πλήρης αντίληψη του σκεπτικού ότι η «ζήτηση των αγαθών δεν αποτελεί και ζήτηση εργασίας» είναι «η καλύτερη δοκιμασία ενός οικονομολόγου». 1

 

Εδώ, ο Hayek επιθυμεί να επισημάνει ένα από τα βασικά σημεία της θεωρίας κεφαλαίου: η πραγματική παραγωγική δομή είναι πολύ σύνθετη και σχηματίζεται από πολλά στάδια, έτσι ώστε η αύξηση της ζήτησης για καταναλωτικά αγαθά να είναι πάντοτε επιζήμια για την απασχόληση στα στάδια που απέχουν περισσότερο από την κατανάλωση (ακριβώς όπου απασχολούνται οι περισσότεροι εργαζόμενοι). Με άλλα λόγια, οι εργοδότες μπορούν να κερδίσουν χρήματα, ακόμη και αν μειωθούν τα έσοδά τους (ή η «συνολική ζήτηση»), εάν μειώσουν το κόστος τους αντικαθιστώντας την εργασία με κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, δημιουργώντας έτσι έμμεσα σημαντική ζήτηση απασχόλησης στα στάδια της παραγωγής κεφαλαιουχικών αγαθών που απέχουν περισσότερο από την κατανάλωση. 2

Η σημασία της θεωρίας κεφαλαίου

Είναι περισσότερο από ενδεικτικό το πώς ο Hayek, στην επιλεγμένη ομάδα παραπομπών για την οικονομική θεωρία που μας άφησε σχεδόν πενήντα χρόνια αργότερα και την οποία συζητάμε τώρα, θέλησε να αναφερθεί για άλλη μια φορά σε αυτές τις βασικές ιδέες της θεωρίας κεφαλαίου.

Στην ουσία, ο Hayek μας λέει τώρα ότι: «η επένδυση αποθαρρύνεται παρά ενισχύεται από την υψηλή ζήτηση για καταναλωτικά αγαθά και το ίδιο και η απασχόληση επειδή σε μια οικονομία που αναπτύσσεται, απασχολούνται περισσότεροι εργαζόμενοι για να εργάζονται για το απώτερο μέλλον από ότι για το παρόν« (η έμφαση προστέθηκε) . Και λέει επίσης ότι: «στο τέλος είναι η μείωση της τελικής ζήτησης σε τρέχουσες τιμές που οδηγεί σε νέες επενδύσεις για τη μείωση του κόστους». Ως εκ τούτου, ο Hayek καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η απασχόληση δεν καθορίζεται από τη συνολική ζήτηση».

Εν ολίγοις, για τον Hayek, η καλύτερη δοκιμασία για έναν οικονομολόγο είναι να κατανοήσει τη σιωπηρή πλάνη που περιέχεται στις θεωρίες περί υπο-κατανάλωσης και σε αυτό που ονομάζεται παράδοξο λιτότητας ή το παράδοξο της αποταμίευσης: «Δεν είναι η ζήτηση των καταναλωτών που εξασφαλίζει τη δημιουργία εισοδήματος. Πρόκειται για την επένδυση του πλεονάσματος των εισοδημάτων επί των καταναλωτικών δαπανών που διατηρεί τα εισοδήματα ανοδικά».

Το σφάλμα των σημερινών οικονομολόγων

Πολλοί οικονομολόγοι δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν αυτές τις αρχές επειδή υιοθετούν τη μακροοικονομική συνολική προσέγγιση που θεωρεί ο Hayek ως σοβαρό σφάλμα και η οποία τελικά οδηγεί στον κοινωνικό σχεδιασμό και στον σοσιαλισμό («ο σοσιαλισμός βασίζεται στη μακροοικονομία ως επιστημονικό σφάλμα»). Ο μόνος τρόπος κατανόησης του τι συμβαίνει σε επίπεδο «μακροοικονομίας» είναι η χρήση της μικροοικονομίας: «Μπορούμε να κατανοήσουμε τη μακροοικονομία μόνο από μικροοικονομία». Επιπλέον, ακόμη και οι μονεταριστές της Σχολής του Σικάγου είναι θύματα αυτού του σφάλματος: «Ακόμη και ο Μίλτον Φρίντμαν αναφέρθηκε κάποτε ότι «είμαστε όλοι οι Κεηνσιανοί».» Η προσέγγιση που βασίζεται στο μοντέλο ισορροπίας και της μακροοικονομίας είναι εσφαλμένη επειδή «μία επιστήμη που ξεκινάει με την πεποίθηση ότι διαθέτει πληροφορίες που δεν μπορεί να αποκτήσει δεν είναι επιστήμη». Το ίδιο μπορεί να λεχθεί και για τα Οικονομικά της Ευημερίας, τα οποία, για τον Hayek, είναι «το πλασματικό επιστημονικό υπόβαθρο των σοσιαλιστικών πολιτικών».

Η δοκιμασία του οικονομολόγου διευρύνεται, ώστε να περιλαμβάνει την κατανόηση του ουσιώδους ρόλου του οικονομικού υπολογισμού και της εκτίμησης του κόστους ευκαιρίας που καθίσταται δυνατός από τις τιμές της αγοράς, στην εκτεταμένη τάξη της κοινωνικής συνεργασίας. Στην πραγματικότητα, «πριν από την κατανόηση του κόστους ευκαιρίας (δηλαδή εναλλακτικής επιλογής που θυσιάζεται) δεν υπήρχε μια επαρκής επιστήμη της οικονομίας». Αυτή η βασική ιδέα δεν έγινε ποτέ κατανοητή από τους κλασσικούς οικονομολόγους και εξακολουθεί να είναι σήμερα «συγκεχυμένη από τον συμβιβασμό του Marshall» ή, όπως μάλιστα εκφράζεται καλύτερα από τον Hayek σε άλλη παραπομπή, «από τη μακρά κυριαρχία του ευσεβούς Μarshall-ιανού συμβιβασμού».

H ορθολογική γνώση δεν είναι αρκετή για τον οικονομικό υπολογισμό

Για τον Hayek, επιπλέον, «τα οικονομικά είναι η επιστήμη που μπορεί να αποδείξει ότι ο λογικός θετικισμός είναι λάθος επειδή η ορθολογική γνώση των γεγονότων δεν είναι επαρκής» και αυτό μας επιτρέπει να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι «οι καταστροφείς του δυτικού πολιτισμού ήταν μερικοί από τους μεγάλους λογικούς θετικιστές του δέκατου ένατου αιώνα, Bentham, Mill, Russell και Keynes». Έτσι, «οι ισχυροί παραπλανητές δεν είναι πλέον οι Μαρξ και Ένγκελς, ο Προυντόν ή ο Λένιν, αλλά ο Κέινς, Tinbergen, Galbraith και Myrdal, Leontieff και Dworkin, κλπ. Είναι για εμένα οι εχθροί της μεγάλης εκτεταμένης κοινωνίας». Όλοι αυτοί υποστηρίζουν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, την ιδέα ότι χωρίς την ύπαρξη μιας αγοράς οι άνθρωποι θα γνωρίζουν όσα γνωριζουν σε ένα σύστημα αγοράς το οποίο είναι το θεμελιώδες λάθος εκείνων που, όπως ο Oskar Lange, ισχυρίζονται ότι υπάρχει δυνατότητα οικονομικού υπολογισμού σε μια σοσιαλιστική οικονομία.

Με λίγα λόγια, για τον Hayek:

«Οι ανόητοι είναι αυτοί που πιστεύουν ότι ξέρουν περισσότερα απ’ όσα γνωρίζουν, δηλαδή οι λογικοί θετικιστές».

 

Σε μια περίπτωση, ο Ludwig von Mises έγραψε ότι «αυτό που διακρίνει την Αυστριακή Σχολή και θα της προσδώσει αθάνατη φήμη είναι ακριβώς το γεγονός ότι δημιούργησε μια θεωρία της οικονομικής δράσης και όχι της οικονομικής ισορροπίας ή της μη δράσης» 3. Ο Hayek, με τη σειρά του, παίρνει την ιδέα του von Mises σε γενικό επίπεδο και γράφει, σε μία από τις επιστολές του:

«Το κύριο επίτευγμα της Αυστριακής Σχολής είναι ότι έχει συμβάλει αποφασιστικά στο ξεκαθάρισμα των διαφορών που αναπόφευκτα πρέπει να υπάρχουν μεταξύ της επιστήμης που ασχολείται με σχετικά απλά φαινόμενα [μακροοικονομία, μοντέλο ισορροπίας] και της επιστήμης πολύπλοκων φαινομένων [πραγματική διαδικασία αγοράς]».

 

Και ίσως, σήμερα, η καλύτερη δοκιμασία ενός οικονομολόγου είναι η πλήρης κατανόηση αυτής της ουσιαστικής διαφοράς.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1.  F.A. Hayek, The Pure Theory of Capital, London: Routledge, 1976, σελ. 439.
  2. Huerta de Soto, J. (2006). Money, Bank Credit and Economic Cycles, Auburn, AL: Ludwig von Mises Institute, 2006, σελ. 265 395.
  3. Mises, L. von, Notes and Recollections, South Holland, IL: Libertarian Press, 1978, σελ. 36