Λιμπερταριανισμός και θανατική ποινή: Είναι συμβατά;

0
1350
Είναι η θανατική ποινή συμβατή με τον Λιμπερταριανισμό;
Είναι η θανατική ποινή συμβατή με τον Λιμπερταριανισμό;

Σε μία ελεύθερη κοινωνία λοιπόν υπό το λιμπερταριανό νόμο, η θανατική ποινή πάντα θα βρίσκονταν στο τραπέζι με τις εναλλακτικές ποινές σε περίπτωση φόνου. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι μία λάθος ετυμηγορία παραβιάζει την αρχή μη επίθεσης και αυτή. Επομένως, μία ασύδοτη και βιαστική απονομή της θανατικής καταδίκης θα είχε ως αποτέλεσμα την τοποθέτηση στο ειδώλιο αυτού που την αποφάσισε και απεφάνθη.

Του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Σε παλαιότερο άρθρο είχαμε αναλύσει, με αφορμή την άδεια Κουφοντίνα, το περίγραμμα μίας λιμπερταριανής προσέγγισης της νομοθεσίας. Δεν επιμείναμε τόσο στο ποιος θα την εφαρμόζει και θα την επιβάλει, αλλά στο τι θεωρείται έγκλημα και πώς αυτό θα τιμωρείται. Συνοπτικά είχαμε δει τα εξής: 1) ότι το θύμα ή οι συγγενείς-κληρονόμοι του αποφασίζουν την ποινή στον δράστη, τέτοια ώστε να μην ξεπερνάει το έγκλημα (κατά το δυνατόν) και 2) ότι μπορούν να συγχωρήσουν τον δράστη. Πάμε να δούμε συνοπτικά τι καθιστά έγκλημα στη λιμπερταριανή φιλοσοφία.

Τι εστί έγκλημα κατά τη λιμπερταριανή φιλοσοφία;

Όπως έχουμε αναφέρει, έγκλημα κατά τον λιμπερταριανισμό αποτελεί η οποιαδήποτε παραβίαση των αρνητικών δικαιωμάτων του ατόμου. Επίσης είχαμε αναφέρει το εξής: ότι τα αρνητικά δικαιώματα μπορούν να γίνουν αντιληπτά και ως ιδιοκτησιακά δικαιώματα. Για παράδειγμα το δικαίωμα στην αυτοκτησία (ή αυτοδιάθεση) αφορά το ιδιοκτησιακό δικαίωμα στο σώμα μας (είναι «δικό» μας δηλαδή). Το ίδιο λοιπόν θα μπορούσαμε να πούμε και για τη ζωή.

Ας συνδυάσουμε σε δεύτερη φάση τι ξέρουμε έως τώρα για τον λιμπερταριανισμό όσον αφορά τη θεωρία ποινών του (punishment theory). Πρώτον, ανταποδοτικότητα, δεύτερον, έγκλημα ίσον παραβίαση αρνητικών δικαιωμάτων, τρίτον αρνητικά δικαιώματα ίσον και ιδιοκτησιακά δικαιώματα. Αυτή η απλούστευση θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα τον παρακάτω συλλογισμό.

Τι είδους έγκλημα είναι πρακτικά ο φόνος;

Αν σκεφτούμε τη ζωή και την αυτοδιάθεση (ή αυτοκτησία) ως ιδιοκτησιακό δικαίωμα στο σώμα μας, τότε ο φόνος θα μπορούσε να οριστεί και ως «κλοπή αυτοδιάθεσης ή ζωής». Στην ουσία ο φόνος αποτελεί ένα διαφορετικό είδος κλοπής. Η διαφορά είναι ότι τα κλοπιμαία δεν μπορούν να επιστραφούν σε πρακτικό επίπεδο (δεν μπορεί ο νεκρός να αναστηθεί δηλαδή).

Για να σκεφτούμε τι είδους ποινή θα άρμοζε για τον φόνο, μπορούμε να ακολουθήσουμε την συλλογιστική πορεία του Robert Nozick στο κλασικό του έργο «Anarchy, state and utopia». O συλλογισμός του ήταν ο ακόλουθος. Αν φανταζόμασταν την ύπαρξη μίας μηχανής στην οποία, όταν κάποιος εγκληματίας τοποθετούταν μέσα, αμέσως εφαρμοζόταν η πιο ανταποδοτική ποινή, στην περίπτωση ενός δολοφόνου, η «ζωτική του ενέργεια» θα αφαιρούταν από το σώμα του και θα γυρνούσε στο θύμα το οποίο και θα επέστρεφε στη ζωή. (Γενικά, σε αυτό το βιβλίο ο Nozick φτιάχνει πολλές τέτοιες «μηχανές» για να εξηγήσει τη λιμπερταριανή θεωρία)

Αυτό όμως πρακτικά είναι αδύνατο. Παρόλα αυτά, το ότι η ανταποδοτικότητα δεν είναι απολύτως επιτεύξιμη (πάντα προσπαθούμε για το κατά δύναμιν), δεν μας εμποδίζει από το να υποστηρίξουμε τη θανατική ποινή σε περιπτώσεις φόνου.

Σωφρονισμός και δικαιοσύνη

Όταν εξετάσαμε την περίπτωση της άδειας Κουφοντίνα, είδαμε ότι όταν ένα σύστημα έχει ως στόχο τον σωφρονισμό, τότε μειώνεται το «ποσοστό» δικαιοσύνης που απονέμει. Αυτό διότι, εκτός του ότι το θύμα έχει υποστεί τις συνέπειες του εγκλήματος (π.χ. του φόνου), είναι αναγκασμένο να συντηρεί και τον δράστη στη φυλακή μέσω των φόρων του. Εντούτοις, πάντα υπάρχει η πιθανότητα το θύμα να επιλέξει να συγχωρήσει για παράδειγμα τον δολοφόνο ενός συγγενή του (του οποίου έχει οριστεί κληρονόμος για να απονείμει ποινή). Ή ακόμα και να ζητήσει χρηματική αποζημίωση έναντι. Ως εκ τούτου, σε γενικά πλαίσια, τα πράγματα είναι αρκετά απλά στον Λιμπερταριανισμό. Αν κάποιος αφαιρέσει (αποδεδειγμένα) μία ζωή, τότε και η δική του ζωή είναι πλέον στα χέρια των κληρονόμων ή των κοντινότερων συγγενών του θύματος. Έχει απολέσει τα δικαιώματα του πάνω της.

Το να υπερασπιστεί κάποιος εδώ την μη-χρήση της θανατικής ποινή με βάση κοινωνικά και ωφελιμιστικά κριτήρια, θα ήταν άτοπο. Αυτό διότι δεν μας ενδιαφέρει τόσο ο σωφρονισμός (αν και δεν αποκλείεται να είναι παραπροϊόν) αλλά η δικαιοσύνη. Επιστρέφεις (κατά το δυνατόν) αυτά που αφαίρεσες δια της βίας ή απάτης. Αν αυτό που αφαιρέθηκε ήταν μία ζωή, τότε και η δική σου ζωή πλέον δε σου ανήκει.

Επίλογος

Σε μία ελεύθερη κοινωνία λοιπόν υπό το λιμπερταριανό νόμο, η θανατική ποινή πάντα θα βρίσκονταν στο τραπέζι με τις εναλλακτικές ποινές σε περίπτωση φόνου. Το αν θα εφαρμοζόταν και σε ποιο ποσοστό δεν μπορούμε να το ξέρουμε εκ των προτέρων. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι μία λάθος ετυμηγορία (δηλαδή η θανατική καταδίκη ενός αθώου) παραβιάζει την αρχή μη επίθεσης και αυτή. Επομένως, μία ασύδοτη και βιαστική απονομή της θανατικής καταδίκης θα είχε ως αποτέλεσμα την τοποθέτηση στο ειδώλιο αυτού που την αποφάσισε και απεφάνθη. Σε καθαρά δεοντολογικό επίπεδο, ο Λιμπερταριανισμός και η χρήση της θανατικής ποινής λοιπόν είναι συμβατά.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: