Ludwig von Mises: Άτομο και κοινωνία

0
562
Ελευθερία

Ένας άνθρωπος του οποίου η μοίρα καθορίζεται από τα σχέδια μιας ανώτερης εξουσίας, στην οποία έχει ανατεθεί η αποκλειστική εξουσία σχεδιασμού, δεν είναι ελεύθερoς με την έννοια που ο όρος «ελευθερία» χρησιμοποιήθηκε και κατανοήθηκε από όλους τους ανθρώπους μέχρι που η σημασιολογική επανάσταση των ημερών μας προκάλεσε σύγχυση των γλωσσών

του Ludwig von Mises
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής

Το άτομο στην κοινωνία

Η λέξη ελευθερία 1 σήμαινε για τους πιο διακεκριμένους αντιπροσώπους της ανθρωπότητας ένα από τα πιο πολύτιμα και επιθυμητά αγαθά. Σήμερα είναι στη μόδα να τους επικρίνουν. Είναι, διακηρύσσει ο μοντέρνος σοφός, «ύπουλες» έννοιες και «αστικές» προκαταλήψεις.

Η ελευθερία δεν βρίσκεται στη φύση. Στη φύση δεν υπάρχει φαινόμενο στο οποίο ο όρος αυτός θα μπορούσε να εφαρμοστεί με νόημα. Οτιδήποτε και να κάνει ο άνθρωπος, δεν μπορεί ποτέ να απελευθερωθεί από τους περιορισμούς που του επιβάλλει η φύση. Αν θέλει να πετύχει να ενεργήσει, πρέπει να υποκύπτει άνευ όρων στους νόμους της φύσης.

Η ελευθερία αναφέρεται πάντοτε στις δι-ανθρώπινες σχέσεις. Ένας άνθρωπος είναι ελεύθερος όσο μπορεί να ζήσει και να προχωρήσει χωρίς να είναι στο έλεος αυθαίρετων αποφάσεων εκ μέρους άλλων ανθρώπων. Στο πλαίσιο της κοινωνίας όλοι εξαρτώνται από τους συμπολίτες τους. Ο κοινωνικός άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει ανεξάρτητος χωρίς να εγκαταλείψει όλα τα πλεονεκτήματα της κοινωνικής συνεργασίας.

Το θεμελιώδες κοινωνικό φαινόμενο είναι ο καταμερισμός της εργασίας και η αντίστοιχη ανθρώπινη συνεργασία.

Η εμπειρία διδάσκει τον άνθρωπο ότι η συνεργατική δράση είναι πιο αποδοτική και παραγωγική από την απομονωμένη δράση των αυτοδύναμων ατόμων. Οι φυσικές συνθήκες που καθορίζουν τη ζωή και την προσπάθεια του ανθρώπου είναι τέτοιες, ώστε ο καταμερισμός της εργασίας να αυξάνει την παραγωγή ανά μονάδα εργασίας που καταναλώνεται. Αυτά τα φυσικά στοιχεία είναι:

  1. την έμφυτη ανισότητα των ανθρώπων όσον αφορά την ικανότητά τους να εκτελούν διάφορα είδη εργασίας,
  2. και η άνιση κατανομή των φυσικών, μη-ανθρωπογενών ευκαιριών παραγωγής στην επιφάνεια της γης. Μπορούμε επίσης να θεωρήσουμε αυτά τα δύο γεγονότα ως ένα και το αυτό γεγονός, δηλαδή την ποικιλότητα της φύσης που κάνει το σύμπαν ένα σύμπλεγμα από άπειρες ποικιλίες.

Έμφυτη ανισότητα

Ο καταμερισμός της εργασίας είναι το αποτέλεσμα της συνειδητής αντίδρασης του ανθρώπου στην πολλαπλότητα των φυσικών συνθηκών. Από την άλλη πλευρά, είναι ο ίδιος ένας παράγοντας που επιφέρει διαφοροποίηση. Αναθέτει στις διάφορες γεωγραφικές περιοχές ειδικές λειτουργίες στο συγκρότημα των διαδικασιών παραγωγής. Κάνει κάποιες αστικές περιοχές, άλλες αγροτικές. Εντοπίζει τους διάφορους κλάδους της μεταποίησης, της εξόρυξης και της γεωργίας σε διαφορετικούς τόπους. Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι εντείνει την έμφυτη ανισότητα των ανθρώπων. Η άσκηση και η εφαρμογή συγκεκριμένων καθηκόντων προσαρμόζουν καλύτερα τα άτομα στις απαιτήσεις της απόδοσής τους. Οι άνθρωποι αναπτύσσουν μερικές από τις εγγενείς ικανότητές τους και αγωνίζονται για την ανάπτυξη άλλων. Επαγγέλματα αναδύονται, οι άνθρωποι εξειδικεύονται.

Ο καταμερισμός της εργασίας χωρίζει τις διάφορες διαδικασίες παραγωγής σε μικρές εργασίες, πολλές από τις οποίες μπορούν να εκτελεστούν με μηχανικές συσκευές. Αυτό το γεγονός επέτρεψε τη χρήση μηχανών και επέφερε τις εκπληκτικές βελτιώσεις στις τεχνικές μεθόδους παραγωγής. Η εκμηχάνιση είναι ο καρπός του καταμερισμού της εργασίας, του πιο ευεργετικού επιτεύγματος του, όχι το κίνητρο και η πηγή της. Τα εξειδικευμένα μηχανήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο σε ένα κοινωνικό περιβάλλον υπό τον καταμερισμό εργασίας. Κάθε βήμα προς την κατεύθυνση της χρήσης πιο εξειδικευμένων, πιο εκλεπτυσμένων και πιο παραγωγικών μηχανών απαιτεί περαιτέρω εξειδίκευση των εργασιών.

Μέσα στα πλαίσια της κοινωνίας

Από την οπτική γωνία του ατόμου, η κοινωνία είναι το μεγάλο μέσο για την επίτευξη όλων των σκοπών του. Η διατήρηση της κοινωνίας είναι μια βασική προϋπόθεση για κάθε σχέδιο που ένα άτομο μπορεί να θέλει να πραγματοποιήσει με οποιαδήποτε ενέργεια. Ακόμη και ο αντικοινωνικός παράνομος, ο οποίος δεν προσαρμόζει τη συμπεριφορά του στις απαιτήσεις της ζωής στο κοινωνικό σύστημα συνεργασίας, δεν θέλει να χάσει κανένα από τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από τον καταμερισμό της εργασίας. Δεν επιδιώκει συνειδητά την καταστροφή της κοινωνίας. Θέλει να απλώσει τα χέρια του σε μεγαλύτερο μέρος του από κοινού παραγόμενου πλούτου που του αποδίδεται από την κοινωνική τάξη. Θα αισθανόταν άθλια, αν η αντικοινωνική συμπεριφορά γινόταν καθολική και θα είχε ως αποτέλεσμα το αναπόφευκτο, την επιστροφή στην πρωτόγονη ένδεια.

Η ελευθερία είναι η συνθήκη του ανθρώπου μέσα σε μια συμβατική κοινωνία. Η κοινωνική συνεργασία στο πλαίσιο ενός συστήματος ιδιωτικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής σημαίνει ότι μέσα στο φάσμα της αγοράς το άτομο δεν είναι υποχρεωμένο να υπακούει και να εξυπηρετεί έναν ανώτερο. Όσο δίνει και εξυπηρετεί άλλους ανθρώπους, το κάνει αυτό με δική του επιθυμία για να ανταμείβεται και να εξυπηρετείται από τους δέκτες. Ανταλλάζει αγαθά και υπηρεσίες, δεν κάνει υποχρεωτική εργασία και δεν αποτίει φόρο τιμής. Οπωσδήποτε δεν είναι ανεξάρτητος. Εξαρτάται από τα άλλα μέλη της κοινωνίας. Αλλά αυτή η εξάρτηση είναι αμοιβαία. Ο αγοραστής εξαρτάται από τον πωλητή και ο πωλητής από τον αγοραστή.

Το προσωπικό συμφέρον

Το κύριο μέλημα πολλών συγγραφέων του 19ου και του 20ού αιώνα ήταν να παραπλανήσουν και να διαστρεβλώσουν αυτή την προφανή κατάσταση πραγμάτων. Οι εργαζόμενοι, είπαν, βρίσκονται στο έλεος των εργοδοτών τους. Τώρα, είναι αλήθεια ότι ο εργοδότης έχει το δικαίωμα να απολύσει τον εργαζόμενο. Αλλά αν κάνει χρήση αυτού του δικαιώματος για να επιδοθεί στις ιδιοτροπίες του, πλήττει τα δικά του συμφέροντα. Είναι προς δική του ζημία εάν απορρίπτει έναν καλύτερο άνθρωπο για να μισθώσει ένα λιγότερο αποτελεσματικό. Η αγορά δεν εμποδίζει άμεσα κανέναν να βλάψει αυθαίρετα τους συμπολίτες του. Θέτει μόνο μια ποινή σε μια τέτοια συμπεριφορά. Ο καταστηματάρχης είναι ελεύθερος να είναι αγενής στους πελάτες του εφόσον είναι έτοιμος να δεχτεί τις συνέπειες.

Οι καταναλωτές είναι ελεύθεροι να μποϊκοτάρουν έναν προμηθευτή εφόσον είναι έτοιμοι να πληρώσουν τα έξοδα. Αυτό που ωθεί κάθε άνθρωπο στην μέγιστη προσπάθεια στην υπηρεσία των συνανθρώπων του και περιορίζει τις έμφυτες τάσεις προς την αυθαιρεσία και την κακία δεν είναι, στην αγορά, ο καταναγκασμός και εξαναγκασμός εκ μέρους της αστυνομίας, των δημίων και των ποινικών δικαστηρίων. Είναι το προσωπικό συμφέρον. Το μέλος μιας συμβατικής κοινωνίας είναι ελεύθερο επειδή υπηρετεί τους άλλους μόνο για να υπηρετεί τον εαυτό του. Αυτό που τον περιορίζει είναι μόνο το αναπόφευκτο φυσικό φαινόμενο της σπανιότητας. Για τα υπόλοιπα είναι ελεύθερος στα πλαίσια της αγοράς.

Στην οικονομία της αγοράς το άτομο είναι ελεύθερο να ενεργεί μέσα στην τροχιά της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και της αγοράς. Οι επιλογές του είναι τελικές. Για τους συνανθρώπους του, οι ενέργειές του είναι στοιχεία τα οποία πρέπει να λάβουν υπόψη στη δική τους δράση. Ο συντονισμός των αυτόνομων ενεργειών όλων των ατόμων επιτυγχάνεται με τη λειτουργία της αγοράς. Η κοινωνία δεν λέει σε έναν άνθρωπο τι να κάνει και τι να μην κάνει. Δεν υπάρχει ανάγκη επιβολής της συνεργασίας με ειδικές εντολές ή απαγορεύσεις. Η μη συνεργασία συνεπάγεται ποινή. Η προσαρμογή στις απαιτήσεις της παραγωγικής προσπάθειας της κοινωνίας και η επιδίωξη των ανησυχιών του ατόμου δεν βρίσκονται σε σύγκρουση. Συνεπώς, δεν απαιτείται καμία υπηρεσία για την επίλυση τέτοιων συγκρούσεων. Το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει και να εκπληρώσει τα καθήκοντά του χωρίς την παρέμβαση μιας αρχής που εκδίδει ειδικές εντολές και απαγορεύσεις και τιμωρεί αυτούς που δεν συμμορφώνονται.

Εξαναγκασμός και επιβολή

Πέρα από τη σφαίρα της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και της αγοράς βρίσκεται η σφαίρα του καταναγκασμού και του εξαναγκασμού. Εδώ είναι τα φράγματα που οργάνωσε η κοινωνία για την προστασία της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και της αγοράς από τη βία, την κακία και την απάτη. Αυτό είναι το βασίλειο του περιορισμού που ξεχωρίζει από τη σφαίρα της ελευθερίας. Εδώ είναι κανόνες που διακρίνουν μεταξύ του νόμιμου και του παράνομου, του τι επιτρέπεται και του τι απαγορεύεται. Και εδώ είναι ένα άσχημο σύστημα όπλων, φυλακών και αγχόνων και οι άνθρωποι που το λειτουργούν, έτοιμοι να συντρίψουν εκείνους που τολμούν να μην υπακούσουν.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η κυβερνητική παρέμβαση σημαίνει πάντα είτε βίαιη ενέργεια είτε απειλή τέτοιας ενέργειας. Κυβέρνηση είναι στην έσχατη λύση η απασχόληση ένοπλων ανδρών, αστυνομικών, φρουρών, στρατιωτών, φύλακες φυλακών και δημίων. Το βασικό χαρακτηριστικό της κυβέρνησης είναι η επιβολή των διαταγμάτων της με τη βία, τη δολοφονία και τη φυλάκιση. Εκείνοι που ζητούν περισσότερη κυβερνητική παρέμβαση ζητούν τελικά περισσότερους καταναγκασμούς και λιγότερη ελευθερία.

Η ελευθερία είναι όρος που χρησιμοποιείται για την περιγραφή των κοινωνικών συνθηκών των μεμονωμένων μελών μιας κοινωνίας της αγοράς στην οποία η εξουσία του απαραίτητου ηγεμονικού δεσμού, του κράτους, εμποδίζεται ειδάλλως απειλείται η λειτουργία της αγοράς. Σε ένα ολοκληρωτικό σύστημα δεν υπάρχει τίποτα στο οποίο θα μπορούσε να αποδοθεί το χαρακτηριστικό «ελευθερία», πέρα από την απεριόριστη αυθαιρεσία του δικτάτορα.

Δεν θα χρειαζόταν να μιλάμε για αυτό το προφανές γεγονός, αν οι υπερασπιστές της κατάργησης της ελευθερίας δεν είχαν επινοήσει σκόπιμα μια σημασιολογική σύγχυση. Συνειδητοποίησαν ότι ήταν απελπιστικό για αυτούς να αγωνιστούν ανοιχτά και ειλικρινά για συγκράτηση και υποτέλεια. Η έννοια της ελευθερίας είχε τέτοιο κύρος, ώστε καμία προπαγάνδα δεν θα μπορούσε να πλήξει τη δημοτικότητά της. Αιώνες τώρα στο χώρο του δυτικού πολιτισμού, η ελευθερία θεωρείται ως το πιο πολύτιμο αγαθό. Αυτό που έδωσε στη Δύση την υπεροχή της ήταν ακριβώς η ανησυχία της για την ελευθερία, μια κοινωνική ιδέα ξένη προς τους ανατολικούς λαούς. Η κοινωνική φιλοσοφία της Δύσης είναι ουσιαστικά μια φιλοσοφία της ελευθερίας.

Το κύριο περιεχόμενο της ιστορίας της Ευρώπης και των κοινοτήτων που ιδρύθηκαν από τους Ευρωπαίους μετανάστες και τους απογόνους τους σε άλλα μέρη του κόσμου ήταν ο αγώνας για την ελευθερία. Ο «τραχύς» ατομικισμός είναι η υπογραφή του πολιτισμού μας. Καμία ανοιχτή επίθεση στην ελευθερία του ατόμου δεν είχε καμία προοπτική επιτυχίας.

Νέοι ορισμοί

Έτσι, οι υποστηρικτές του ολοκληρωτισμού επέλεξαν άλλες τακτικές. Αντέστρεψαν την έννοια των λέξεων. Ονομάζουν αληθινή ή γνήσια ελευθερία την κατάσταση των ατόμων κάτω από ένα σύστημα στο οποίο δεν έχουν κανένα άλλο δικαίωμα παρά να υπακούν σε εντολές. Θεωρούν τους εαυτούς τους αληθινούς φιλελεύθερους επειδή προσπαθούν να επιφέρουν μια τέτοια κοινωνική τάξη. Ονομάζουν δημοκρατία τις ρωσικές μεθόδους δικτατορικής κυβέρνησης. Αποκαλούν τις εργατικές συνδικαλιστικές μεθόδους βίας και καταναγκασμού «βιομηχανική δημοκρατία». Ονομάζουν ελευθερία του Τύπου μια κατάσταση πραγμάτων στην οποία μόνο η κυβέρνηση είναι ελεύθερη να δημοσιεύει βιβλία και εφημερίδες. Ορίζουν την ελευθερία ως την ευκαιρία να κάνουν τα «σωστά» πράγματα και, βεβαίως, αναθέτουν στον εαυτό τους την τελική ετυμηγορία του τι είναι σωστό και τι δεν είναι. Στα μάτια τους η κρατική παντοδυναμία σημαίνει πλήρη ελευθερία. Η απελευθέρωση της αστυνομικής εξουσίας από όλους τους περιορισμούς είναι η αληθινή έννοια του αγώνα τους για ελευθερία.

Η οικονομία της αγοράς, λένε αυτοί οι αυτοαποκαλούμενοι φιλελεύθεροι, δίνει ελευθερία μόνο σε μια παρασιτική κατηγορία εκμεταλλευτών, την αστική τάξη. Ότι αυτοί οι απατεώνες απολαμβάνουν την ελευθερία να υποδουλώνουν τις μάζες. Ότι ο μισθωτός δεν είναι ελεύθερος. Ότι πρέπει να εργάζεται μόνο προς όφελος των κυρίων του, των εργοδοτών. Ότι οι καπιταλιστές προσφέρουν στον εαυτό τους αυτό που πρέπει να ανήκει στον εργαζόμενο σύμφωνα με τα αναφαίρετα δικαιώματα του ανθρώπου. Ότι κάτω από το σοσιαλισμό ο εργαζόμενος θα απολαύσει την ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια επειδή δεν θα χρειάζεται πλέον να είναι σκλάβος υπό έναν καπιταλιστή. Ότι ο σοσιαλισμός σημαίνει τη χειραφέτηση του κοινού ανθρώπου, σημαίνει ελευθερία για όλους. Ότι επιπλέον σημαίνει πλούτο για όλους.

Αυτά τα δόγματα ήταν σε θέση να θριαμβεύσουν επειδή δεν αντιμετώπισαν αποτελεσματική ορθολογική κριτική. Είναι άχρηστο να σταθούμε σε ένα υποτιθέμενο «φυσικό» δικαίωμα των ατόμων στην ιδιοκτησία, αν άλλοι ισχυρίζονται ότι το κυριότερο «φυσικό» δικαίωμα είναι εκείνο της ισότητας των εισοδημάτων. Τέτοιες διαφωνίες δεν μπορούν ποτέ να διευθετηθούν. Είναι άσχετο το να επικρίνουμε τα μη απαραίτητα, συνοδευτικά χαρακτηριστικά του σοσιαλιστικού προγράμματος. Κάποιος δεν αμφισβητεί τον σοσιαλισμό επιτιθέμενος στη σοσιαλιστική στάση στη θρησκεία, το γάμο, τον έλεγχο των γεννήσεων και την τέχνη.

Ένα νέο τέχνασμα

Παρά τις σοβαρές αυτές αδυναμίες των υπερασπιστών της οικονομικής ελευθερίας, ήταν αδύνατο να ξεγελάσουν όλους τους ανθρώπους όλη την ώρα για τα βασικά χαρακτηριστικά του σοσιαλισμού. Οι πιο φανατικοί σχεδιαστές αναγκάστηκαν να παραδεχτούν ότι τα έργα τους περιλαμβάνουν την κατάργηση πολλών ελευθεριών που απολαμβάνουν οι άνθρωποι κάτω από τον καπιταλισμό και την «πλουτοδημοκρατία». Πιεσμένοι σκληρά, κατέφυγαν σε ένα νέο τέχνασμα. Η ελευθερία που πρέπει να καταργηθεί, τονίζουν, είναι απλώς η ψεύτικη «οικονομική» ελευθερία των καπιταλιστών που βλάπτει τον κοινό άνθρωπο. Ότι εκτός της «οικονομικής σφαίρας» η ελευθερία όχι μόνο θα διατηρηθεί πλήρως, αλλά θα επεκταθεί σημαντικά. Ο «προγραμματισμός για την ελευθερία» έχει γίνει πρόσφατα, το πιο δημοφιλές σύνθημα των υπερασπιστών της ολοκληρωτικής κυβέρνησης και της Ρωσοποίησης όλων των εθνών.

Το λάθος αυτού του επιχειρήματος πηγάζει από την πλασματική διάκριση μεταξύ δύο σφαίρων της ανθρώπινης ζωής και της δράσης, της «οικονομικής» σφαίρας και της «μη οικονομικής» σφαίρας. Αυστηρά μιλώντας, οι άνθρωποι δεν επιθυμούν τα απτά αγαθά καθαυτά, αλλά για τις υπηρεσίες που τα αγαθά αυτά είναι προσαρμοσμένα να προσφέρουν. Θέλουν να επιτύχουν την αύξηση της ευημερίας που αυτές οι υπηρεσίες είναι σε θέση να μεταφέρουν. Είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι, όταν ασχολούνται με την αγορά, υποκινούνται όχι μόνο από την επιθυμία να αποκτήσουν τρόφιμα, καταφύγιο και σεξουαλική απόλαυση, αλλά και από πολλαπλές «ιδανικές» προτροπές. Ο ενεργός άνθρωπος ανησυχεί πάντα τόσο για τα «υλικά» όσο και για τα «ιδανικά» πράγματα. Επιλέγει μεταξύ των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων, ανεξάρτητα από το αν πρέπει να ταξινομηθούν ως υλικές ή ιδανικά. Στις πραγματικές κλίμακες αξίας, τα υλικά και τα ιδανικά πράγματα μπερδεύονται μεταξύ τους.

Η ελευθερία, όπως οι άνθρωποι την απολάμβαναν στις δημοκρατικές χώρες του δυτικού πολιτισμού κατά τα χρόνια του θριάμβου του παλαιού φιλελευθερισμού, δεν ήταν προϊόν συνταγμάτων, νομοσχεδίων, νόμων και καταστατικών. Τα έγγραφα αυτά αποσκοπούσαν αποκλειστικά στη διασφάλιση της ελευθερίας, που έχει εδραιωθεί με τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς, κατά των καταπατήσεων εκ μέρους των κατόχων γραφειοκρατικής εξουσίας. Καμία κυβέρνηση και κανένα αστικό δίκαιο δεν μπορεί να εγγυηθεί και να επιφέρει ελευθερία παρά με την υποστήριξη και υπεράσπιση των θεμελιωδών θεσμών της οικονομίας της αγοράς. Η κυβέρνηση σημαίνει πάντα εξαναγκασμό και καταναγκασμό και είναι αναγκαστικά το αντίθετο της ελευθερίας. Η κυβέρνηση είναι ένας εγγυητής της ελευθερίας και είναι συμβατός με την ελευθερία μόνο εάν η εμβέλειά της περιορίζεται επαρκώς στη διατήρηση της οικονομικής ελευθερίας. Όπου δεν υπάρχει οικονομία της αγοράς, οι πιο καλοπροαίρετες διατάξεις των συνταγμάτων και των νόμων παραμένουν κενές νοήματος.

Ανταγωνισμός

Η ελευθερία του ανθρώπου υπό τον καπιταλισμό είναι αποτέλεσμα του ανταγωνισμού. Ο εργαζόμενος δεν εξαρτάται από τις καλές διαθέσεις ενός εργοδότη. Εάν ο εργοδότης τον απολύσει, βρίσκει έναν άλλο εργοδότη. Ο καταναλωτής δεν είναι στο έλεος του πωλητή. Είναι ελεύθερος να ενστερνιστεί ένα άλλο κατάστημα, αν του αρέσει. Κανείς δεν πρέπει να φιλήσει τα χέρια των άλλων ανθρώπων ή να φοβάται την αντίθεσή τους. Οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι επιχειρηματικές. Η ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών είναι αμοιβαία. Δεν κάνει κάποιος χάρη σε κάποιον άλλον με το να αγοράζει και να πουλάει, είναι μια συναλλαγή που υπαγορεύεται από εγωισμό και από τις δύο πλευρές.

Είναι αλήθεια ότι, υπό την ιδιότητά του ως παραγωγός, κάθε άνθρωπος εξαρτάται είτε άμεσα, όπως ο επιχειρηματίας, είτε έμμεσα, όπως και ο μισθωτός, από τις απαιτήσεις των καταναλωτών. Ωστόσο, αυτή η εξάρτηση από την υπεροχή των καταναλωτών δεν είναι απεριόριστη. Εάν ένας άνθρωπος έχει σοβαρό λόγο για να αψηφήσει την κυριαρχία των καταναλωτών, μπορεί να το δοκιμάσει. Υπάρχει στην περιοχή της αγοράς ένα πολύ σημαντικό και αποτελεσματικό δικαίωμα να αντισταθεί στην καταπίεση. Κανείς δεν αναγκάζεται να πάει στη βιομηχανία οινοπνευματωδών ποτών ή σε εργοστάσιο πυροβόλων όπλων εάν αντιταχθεί η συνείδησή του. Μπορεί να χρειαστεί να καταβάλει ένα τίμημα για την πεποίθηση του. Δεν υπάρχουν σ’ αυτόν τον κόσμο στόχοι των οποίων η επίτευξη είναι άχρηστη. Αλλά αφήνεται στην απόφαση ενός ανθρώπου να επιλέξει ανάμεσα σε ένα υλικό πλεονέκτημα και στο κάλεσμα αυτού που πιστεύει ότι είναι καθήκον του. Στην οικονομία της αγοράς, το άτομο μόνο του είναι ο ανώτατος διαιτητής σε θέματα ικανοποίησης του.

Οι καταναλωτές επιλέγουν

Η καπιταλιστική κοινωνία δεν έχει κανένα μέσο να αναγκάσει έναν άνθρωπο να αλλάξει το επάγγελμά του ή τον τόπο εργασίας του, εκτός από την ανταμοιβή εκείνων που συμμορφώνονται με τις επιθυμίες των καταναλωτών με υψηλότερη αμοιβή. Είναι ακριβώς αυτό το είδος πίεσης που πολλοί θεωρούν ως αφόρητο και ελπίζουν να καταργηθεί υπό τον σοσιαλισμό. Είναι πολύ ανόητοι για να συνειδητοποιήσουν ότι η μόνη εναλλακτική λύση είναι να μεταβιβάσουν στις αρχές την πλήρη εξουσία για να καθορίσουν σε ποιο κλάδο και σε ποιο μέρος πρέπει να δουλέψει κάποιος.

Με την ιδιότητά του ως καταναλωτής ο άνθρωπος δεν είναι λιγότερο ελεύθερος. Από μόνος του αποφασίζει τι είναι περισσότερο και τι είναι λιγότερο σημαντικό γι’ αυτόν. Επιλέγει πώς να ξοδεύει τα χρήματά του σύμφωνα με τη δική του βούληση.

Η υποκατάσταση της οικονομίας της αγοράς με τον κεντρικό σχεδιασμό καταργεί όλη την ελευθερία και αφήνει στο άτομο απλά το δικαίωμα να υπακούει. Η αρχή που κατευθύνει όλα τα οικονομικά θέματα ελέγχει όλες τις πτυχές της ζωής και των δραστηριοτήτων του ανθρώπου. Είναι ο μόνος εργοδότης. Όλη η εργασία γίνεται υποχρεωτική, επειδή ο εργαζόμενος πρέπει να δεχθεί αυτό που ο αρχηγός του διατίθεται να του προσφέρει. Ο οικονομικός τσάρος καθορίζει τι και πόσο καταναλώνει ο καταναλωτής. Δεν υπάρχει τομέας ανθρώπινης ζωής στον οποίο να αφήνεται η απόφαση στις κρίσεις αξίας του ατόμου. Η αρχή του αναθέτει συγκεκριμένη αποστολή, τον εκπαιδεύει για αυτή τη δουλειά και τον απασχολεί στον τόπο και με τον τρόπο που κρίνει σκόπιμο.

Η «σχεδιασμένη ζωή» δεν είναι ελεύθερη

Μόλις καταργηθεί η οικονομική ελευθερία που απονέμει η οικονομία της αγοράς στα μέλη της, όλες οι πολιτικές ελευθερίες και τα νομοσχέδια παραβιάζουν. Το Habeas corpus και η δίκη από κριτική επιτροπή είναι απατηλή αν, υπό το πρόσχημα της οικονομικής σκοπιμότητας, η εξουσία έχει την πλήρη εξουσία να εκδιώκει κάθε πολίτη που δεν της αρέσει στην αρκτική ή στην έρημο και να τον καταδικάσει σε «σκληρή εργασία» εφ’ όρου ζωής. Η ελευθερία του Τύπου είναι απλώς τυφλή εάν η αρχή ελέγχει όλα τα γραφεία εκτύπωσης και τις εγκαταστάσεις χαρτιού. Όπως και όλα τα άλλα δικαιώματα των ανθρώπων.

Ένας άνθρωπος έχει ελευθερία στο βαθμό που διαμορφώνει τη ζωή του σύμφωνα με τα δικά του σχέδια. Ένας άνθρωπος του οποίου η μοίρα καθορίζεται από τα σχέδια μιας ανώτερης εξουσίας, στην οποία έχει ανατεθεί η αποκλειστική εξουσία σχεδιασμού, δεν είναι ελεύθερoς με την έννοια που ο όρος «ελευθερία» χρησιμοποιήθηκε και κατανοήθηκε από όλους τους ανθρώπους μέχρι που η σημασιολογική επανάσταση των ημερών μας προκάλεσε σύγχυση των εννοιών.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Ο von Mises χρησιμοποιεί τους όρους freedom και liberty μαζί. Απέδωσα και τους δύο μαζί υπό τον όρο «ελευθερία» καθώς δεν υπάρχει στην ελληνική γλώσσα κάποιο συνώνυμο της λέξης ανάλογο του freedom-liberty.