Ludwig von Mises: Χρειαζόμαστε πραγματικά μία παγκόσμια κεντρική τράπεζα;

0
76
Τράπεζα

ας πούμε ότι η διεθνής τράπεζα που εκδίδει παγκόσμιο χρήμα για όλες τις χώρες θέλει να αυξήσει την ποσότητα των χρημάτων, διότι, λένε, τώρα γεννιούνται περισσότεροι άνθρωποι. Εντάξει: δώστε τους. Αλλά τότε το ερώτημα είναι ποιος παίρνει τα πρόσθετα χρήματα;

του Ludwig von Mises
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Ως μέσο ανταλλαγής, η κατάσταση του χρήματος είναι διαφορετική από αυτή των άλλων προϊόντων. Αν υπάρξει αύξηση της ποσότητας άλλων βασικών προϊόντων, αυτό πάντα σημαίνει βελτίωση των συνθηκών για τους ανθρώπους. Για παράδειγμα, αν υπάρχουν περισσότερα σιτηρά διαθέσιμα, μερικοί άνθρωποι για τους οποίους δεν υπήρχε σιτάρι διαθέσιμο πριν μπορούν τώρα να πάρουν μερικό ή μπορούν να πάρουν περισσότερο από όσο θα είχαν λάβει υπό τους προηγούμενους όρους. Αλλά με τα χρήματα η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική.

Χρήμα, πιστωτές και οφειλέτες

Για να το επισημάνω αυτό, πρέπει μόνο να εξετάσετε τι συμβαίνει εάν υπάρχει αύξηση της ποσότητας χρημάτων. Μια τέτοια αύξηση θεωρείται άσχημη επειδή ευνοεί αυτούς που παίρνουν τα νέα χρήματα πρώτοι σε βάρος των άλλων. Δεν συμβαίνει ποτέ με τέτοιο τρόπο, ώστε να παραμείνει αμετάβλητη η σχέση μεταξύ των ατόμων. Ας πάρουμε την ακόλουθη κατάσταση. Φανταστείτε τον κόσμο, όπως είναι ο κόσμος που ξέρετε. Μερικοί άνθρωποι κατέχουν χρήματα και επίσης αξιώσεις για χρήματα, έχουν αξίωση χρήματα από κάποιον άλλο. Είναι πιστωτές. Στη συνέχεια, υπάρχουν και άνθρωποι που είναι οφειλέτες, οι οποίοι έχουν χρέη σε χρήμα.

Τώρα φανταστείτε έναν δεύτερο κόσμο που είναι ακριβώς ο ίδιος με τον πρώτο κόσμο, εκτός από ένα πράγμα, ότι όπου υπάρχει διαθέσιμη ποσότητα χρήματος, κατοχή μετρητών ή ζήτηση χρήματος στον πρώτο κόσμο, υπάρχει στον δεύτερο κόσμο η διπλάσια. Αυτό σημαίνει ότι όλα είναι τα ίδια και στους δύο κόσμους. Τίποτα δεν αλλάζει εκτός από κάτι στην αριθμητική. Τα πάντα στον δεύτερο κόσμο πολλαπλασιάζονται επί δύο. Στη συνέχεια, θα πείτε: «Δεν έχει σημασία για μένα αν ζω στον πρώτο κόσμο ή στον δεύτερο κόσμο. Οι συνθήκες είναι ίδιες».

Ωστόσο, εάν οι μεταβολές στην προσφορά χρήματος επρόκειτο να επιφέρουν κάτι τέτοιο, θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι αυτό θα ήταν επίσης μόνο ένα πρόβλημα αριθμητικής, ένα πρόβλημα για τους λογιστές. Οι λογιστές θα πρέπει να χρησιμοποιούν άλλα στοιχεία, αλλά δεν θα αλλάξουν τις σχέσεις μεταξύ των ατόμων. Θα ήταν απολύτως αδιάφορο, άσχετο, αν οι άνθρωποι ζούσαν σε έναν κόσμο με μεγαλύτερα ή μικρότερα αριθμητικά μεγέθη ως προς λογιστική χρήση.

Ο πληθωρισμός επηρεάζει διαφορετικά τους ανθρώπους

Αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι αλλαγές στο χρήμα συμβαίνουν στην πραγματικότητα στον ζωντανό κόσμο μας δεν ανταποκρίνεται σε αυτό. Ο τρόπος με τον οποίο οι αλλαγές της ποσότητας χρημάτων πραγματοποιούνται πραγματικά στον κόσμο είναι διαφορετικός για διαφορετικούς ανθρώπους για διαφορετικά πράγματα. Οι αλλαγές δεν συμβαίνουν με ουδέτερο τρόπο. Μερικοί άνθρωποι κερδίζουν σε βάρος άλλων. Αυτό σημαίνει, επομένως, ότι εάν η ποσότητα των χρημάτων αυξηθεί ή διπλασιαστεί, επηρεάζει διαφορετικά τους ανθρώπους. Σημαίνει επίσης ότι η αύξηση της ποσότητας των χρημάτων δεν επιφέρει γενική βελτίωση των συνθηκών. Αυτό έγραψε πολύ σαφώς ο Γάλλος οικονομολόγος Say στις αρχές του 19ου αιώνα.

Θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα από την άποψη της παγκόσμιας αγοράς και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ας υποθέσουμε ότι υπάρχουν μερικοί άνθρωποι που πιστεύουν ότι η καλύτερη λύση για το νομισματικό πρόβλημα θα είναι ένα παγκόσμιο χάρτινο νόμισμα, που εκδίδεται από μια παγκόσμια τράπεζα ή ένα παγκόσμιο ίδρυμα, ένα παγκόσμιο γραφείο και ούτω καθεξής. Και τώρα υποθέστε ότι έχουμε κάτι τέτοιο. Πολλοί άνθρωποι θέλουν να το έχουν. Νομίζουν ότι θα ήταν μια θαυμάσια ιδέα. Θα υπήρχε κάπου, ενδεχομένως στην Κίνα, ένα γραφείο για ολόκληρο τον κόσμο. Και μόνο αυτό το γραφείο θα αυξάνει την ποσότητα των χρημάτων. Ναι!

Ποιος παίρνει τα χρήματα αυτά;

Αλλά ποιος θα πάρει αυτή την πρόσθετη ποσότητα χρημάτων; Δεν υπάρχει μέθοδος διανομής που να είναι ικανοποιητική για όλους. Ή, ας πούμε ότι η διεθνής τράπεζα που εκδίδει παγκόσμιο χρήμα για όλες τις χώρες θέλει να αυξήσει την ποσότητα των χρημάτων, διότι, λένε, τώρα γεννιούνται περισσότεροι άνθρωποι. Εντάξει: δώστε τους. Αλλά τότε το ερώτημα είναι ποιος παίρνει τα πρόσθετα χρήματα; Όλοι, κάθε χώρα, θα έλεγαν το ίδιο πράγμα: «Η ποσότητα που έχουμε είναι πολύ μικρή για εμάς». Οι πλούσιες χώρες θα πουν: «Καθώς η ποσόστωση χρημάτων στη χώρα μας είναι μεγαλύτερη από ό,τι στις φτωχές χώρες, πρέπει να πάρουμε περισσότερα χρήματα». Η φτωχή χώρα θα πει: «Όχι, αντίθετα, επειδή έχουν ήδη περισσότερα κεφάλαια ανά κεφαλή από ό, τι έχουμε, εμείς πρέπει να έχουμε την πρόσθετη ποσότητα χρημάτων».

Ως εκ τούτου, όλες αυτές οι συζητήσεις, όπως ας πούμε, στη διάσκεψη του Bretton Woods [1944], ήταν απολύτως άχρηστες επειδή δεν προσέγγισαν ακόμη την κατάσταση στην οποία θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν το πραγματικό πρόβλημα το οποίο, από όσα γνωρίζω, κανένας από τους αντιπροσώπους και καμία από τις κυβερνήσεις των χωρών που είχαν στείλει αυτούς τους αντιπροσώπους δεν κατάλαβε ακόμη. Θα υπάρξει τάση για υψηλότερες τιμές σε εκείνες τις χώρες που λαμβάνουν αυτή την πρόσθετη ποσότητα και εκείνοι που την λαμβάνουν πρώτοι θα είναι σε θέση να πληρώσουν υψηλότερες τιμές. Έτσι, άλλοι άνθρωποι θα θέλουν περισσότερα χρήματα, τα γνωστά. Και οι υψηλότερες τιμές θα αποσύρουν τα αγαθά και τις υπηρεσίες από τα άλλα έθνη που δεν έλαβαν αυτά τα νέα χρήματα ή δεν τους έφεραν επαρκή ποσότητα χρημάτων.

Κανείς δεν θέλει να μειωθεί η ποσότητα χρημάτων

Είναι πολύ εύκολο να γράψετε σε ένα βιβλίο που λέει ότι τα χρήματα πρέπει να αυξάνονται κάθε χρόνο κατά 5 τοις εκατό ή 10 τοις εκατό και ούτω καθεξής. Κανείς δεν μιλά για μείωση της ποσότητας χρημάτων. Θέλουν μόνο να την αυξήσουν. Οι άνθρωποι λένε: «Καθώς η οικονομική παραγωγή – ή ο πληθυσμός – αυξάνεται, κάποιος χρειάζεται όλο και περισσότερα χρήματα, περισσότερη ρευστότητα». Θέλω να επαναλάβω αυτό που είπα και είναι πολύ σημαντικό. Δεν υπάρχει τρόπος αύξησης – ή μείωσης – της ποσότητας χρημάτων με ουδέτερο τρόπο. Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα λάθη που είναι πολύ δημοφιλές. Και αυτό θα φέρει μία σύγκρουση μεταξύ όλων των χωρών ή ομάδων χωρών, για τις όποιες μονάδες αυτού του συστήματος.

Αλλά κανείς δεν χρειάζεται όλο και περισσότερα χρήματα γενικά. Και αν κάποιος αυξήσει τα χρήματα, δεν μπορεί ποτέ να αυξήσει την ποσότητα με ουδέτερο τρόπο, έτσι ώστε να μην προωθήσει τις οικονομικές συνθήκες μιας ομάδας σε βάρος άλλων ομάδων. Αυτό είναι, για παράδειγμα, κάτι που δεν συνειδητοποιήθηκε σε αυτό το μεγάλο λάθος – δεν βρίσκω μια ωραία λέξη για να το περιγράψω – στην εκκίνηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Ακόμα και αυτός ο φοβερός ανίδεος που ονομάστηκε Λόρδος Κέινς δεν είχε την παραμικρή ιδέα γι’ αυτό. Ούτε και οι άλλοι άνθρωποι. Δεν ήταν μόνο δικό του λάθος – γιατί του επέτρεψαν να το κάνει αυτό;

Κλείνοντας

Είναι αδύνατο να έχουμε χρήμα που δημιουργείται μόνο από την κυβέρνηση, που δημιουργείται από την παγκόσμια κυβέρνηση, αν δεν περιορίζεται για πάντα στην ποσότητα του. Και ο περιορισμός της ποσότητας των χρημάτων δεν είναι κάτι που θέλουν να συμβεί εκείνοι που προτείνουν αυτά τα πράγματα. Μια τέτοια κατάσταση δεν μπορεί να επικρατήσει. Όσον αφορά τα χρήματα, τα οποία σε αντίθεση με τον χρυσό κανόνα δεν αυξάνονται, εκτός από την αύξηση της δεδομένης κατάστασης της εξόρυξης χρυσού, η αύξηση της ποσότητας τους δεν είναι μόνο ποσοτικό πρόβλημα. Είναι, κατ’ αρχάς, ένα πρόβλημα του σε ποιον θα πρέπει να δοθεί αυτή η αύξηση.

Επομένως, όλες αυτές οι ιδέες που θα μπορούσαν να επιφέρουν ένα παγκόσμιο νόμισμα που παράγεται και λειτουργεί από κάποιο παγκόσμιο όργανο βασίζονται απλώς σε μια πλήρη παρεξήγηση, στην άγνοια του προβλήματος της ουδετερότητας του χρήματος, στο γεγονός ότι αυξήσεις ή προσθήκες στο χρήμα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τρόπο που θα αναγνωρίζεται από όλους τους ανθρώπους ως μια «δίκαιη» κατανομή.

***

Απόσπασμα από το Ludwig von Mises on Money and Inflation, κεφάλαιο 19, «Does the World Need a World Bank and More Money?» (2010).

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: