Ludwig von Mises: Τα οικονομικά θεμέλια της Ελευθερίας

0
322
Ελευθερία

Όποιος θέλει την ελευθερία της συνείδησης πρέπει να απορρίπτει τον σοσιαλισμό. Φυσικά, η ελευθερία επιτρέπει σε έναν άνθρωπο όχι μόνο να κάνει τα καλά πράγματα αλλά και να κάνει τα λάθος πράγματα. Αλλά καμία ηθική αξία δεν μπορεί να αποδοθεί σε μια ενέργεια, όσο καλή και να είναι, που έχει εκτελεστεί υπό την πίεση μιας παντοδύναμης κυβέρνησης

του Ludwig von Mises
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Τα ζώα οδηγούνται από ενστικτώδεις ορμές. Υποκύπτουν ώθηση που επικρατεί αυτή τη στιγμή και ζητούν επιτακτικά την ικανοποίηση. Είναι οι μαριονέτες των ορέξεων τους. Η υπεροχή του ανθρώπου φαίνεται στο γεγονός ότι επιλέγει ανάμεσα σε εναλλακτικές λύσεις. Ρυθμίζει τη συμπεριφορά του εκ προθέσεως. Μπορεί να κυριαρχήσει στις παρορμήσεις και τις επιθυμίες του. Έχει την εξουσία να καταπιέζει τις επιθυμίες, η ικανοποίηση του οποίων θα τον αναγκάσει να αποκηρύξει την επίτευξη πιο σημαντικών στόχων. Με λίγα λόγια: ο άνθρωπος ενεργεί: επιδιώκει σκοπίμως τους επιλεγμένους σκοπούς. Αυτό είναι που έχουμε κατά νου όταν δηλώνουμε ότι ο άνθρωπος είναι ηθικό άτομο, υπεύθυνος για τη συμπεριφορά του.

Η ελευθερία ως προϋπόθεση για την ηθική

Όλες οι διδασκαλίες και οι αρχές της ηθικής, είτε βασίζονται σε θρησκευτική πίστη είτε βασίζονται σε μια κοσμική διδασκαλία όπως αυτή των στωικών φιλοσόφων, προϋποθέτουν αυτή την ηθική αυτονομία του ατόμου και, ως εκ τούτου, απευθύνονται στη συνείδηση του ατόμου. Υποθέτουν ότι το άτομο είναι ελεύθερο να επιλέξει μεταξύ διαφόρων τρόπων συμπεριφοράς και του ζητούν να συμπεριφέρεται σύμφωνα με ορισμένους κανόνες, τους κανόνες ηθικής. Κάνετε τα σωστά πράγματα, αποφύγετε τα κακά πράγματα.

Είναι προφανές ότι οι προτροπές και οι αποτροπές της ηθικής έχουν νόημα μόνο όταν απευθύνονται σε άτομα που είναι ελεύθεροι πράκτορες. Είναι μάταιες, όταν απευθύνονται σε σκλάβους. Είναι άχρηστο να πούμε σε έναν δουλοπρεπή τι είναι ηθικά καλό και τι είναι ηθικά κακό. Δεν είναι ελεύθερος να καθορίσει τη συμπεριφορά του. Αναγκάζεται να υπακούει στις εντολές του κυρίου του. Είναι δύσκολο να τον κατηγορήσουμε αν προτιμά να υποταχθεί στις εντολές του κυρίου του δεδομένης της πιο σκληρής τιμωρίας που απειλεί όχι μόνο τον ίδιο αλλά και τα μέλη της οικογένειάς του.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ελευθερία δεν είναι μόνο ένα πολιτικό αξίωμα, αλλά ένα αξίωμα κάθε θρησκευτικής ή κοσμικής ηθικής.

Ο αγώνας για την ελευθερία

Ωστόσο, για χιλιάδες χρόνια, ένα σημαντικό μέρος της ανθρωπότητας είτε εξ ολοκλήρου είτε τουλάχιστον από πολλές απόψεις στερήθηκε από την επιλογή να επιλέξει μεταξύ του τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Στην κοινωνία των καστών άλλων εποχών η ελευθερία δράσης σύμφωνα με τη δική τους επιλογή ήταν, για τα χαμηλότερα στρώματα της κοινωνίας, την μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού, κάτι που περιορίστηκε σοβαρά από ένα άκαμπτο σύστημα ελέγχων. Μια ξεκάθαρη διατύπωση αυτής της αρχής ήταν το καταστατικό της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που ανέθετε στους πρίγκιπες και τους άρχοντες του Ράιχ (αυτοκρατορία) την εξουσία και το δικαίωμα να καθορίσουν τη θρησκευτική πίστη των υπηκόων τους.

Οι Ανατολικοί συνειδητοποιούν με πραότητα αυτήν την κατάσταση των πραγμάτων. Αλλά οι χριστιανοί λαοί της Ευρώπης και οι απόγονοί τους που εγκαταστάθηκαν στα υπερπόντια εδάφη δεν κουράστηκαν ποτέ στον αγώνα τους για ελευθερία. Βήμα-βήμα, κατάργησαν όλα τα προνόμια και τις απαγορεύσεις του καθεστώτος και των καστών, μέχρι που τελικά κατάφεραν να δημιουργήσουν το σύστημα που οι προάγγελοι του ολοκληρωτισμού προσπαθούν να συκοφαντήσουν αποκαλώντας το αστικό σύστημα.

Η κυριαρχία των καταναλωτών

Η οικονομική βάση αυτού του αστικού συστήματος είναι η οικονομία της αγοράς στην οποία ο καταναλωτής είναι κυρίαρχος. Ο καταναλωτής, δηλαδή όλοι, καθορίζει με την αγορά ή την αποχή του να αγοράσει τι πρέπει να παραχθεί, σε ποια ποσότητα και ποια ποιότητα. Οι επιχειρηματίες αναγκάζονται από το μέσο κέρδους και ζημίας να υπακούσουν στις παραγγελίες των καταναλωτών. Μόνο αυτές οι επιχειρήσεις μπορούν να ευημερήσουν που προσφέρουν με τον καλύτερο δυνατό και φθηνότερο τρόπο τα αγαθά και τις υπηρεσίες που οι αγοραστές είναι πιο ανυπόμονοι να αποκτήσουν. Όσοι αδυνατούν να ικανοποιήσουν το κοινό υποφέρουν από ζημίες και τελικά αναγκάζονται να χρεοκοπήσουν.

Στους προ-καπιταλιστικούς αιώνες οι πλούσιοι ήταν ιδιοκτήτες μεγάλων εκτάσεων. Αυτοί ή οι πρόγονοί τους είχαν αποκτήσει την περιουσία τους σαν δώρα, εχθροπραξίες ή τιμάρια, από τον βασιλιά που με την βοήθειά τους είχε κατακτήσει τη χώρα και υπέταξε τους κατοίκους της. Αυτοί οι αριστοκρατικοί ιδιοκτήτες γης ήταν πραγματικοί άρχοντες, καθώς δεν εξαρτώνταν από την προστασία των αγοραστών. Αλλά οι πλούσιοι μιας καπιταλιστικής βιομηχανικής κοινωνίας υπόκεινται στην υπεροχή της αγοράς. Παίρνουν τον πλούτο τους εξυπηρετώντας τους καταναλωτές καλύτερα από τους άλλους ανθρώπους και χάνουν τον πλούτο τους όταν άλλοι άνθρωποι ικανοποιούν τις επιθυμίες των καταναλωτών καλύτερα ή φθηνότερα από ό,τι οι ίδιοι.

Στην ελεύθερη οικονομία της αγοράς οι ιδιοκτήτες κεφαλαίου αναγκάζονται να το επενδύσουν σε εκείνες τις γραμμές παραγωγής στις οποίες εξυπηρετείται καλύτερα το κοινό. Έτσι, η ιδιοκτησία των κεφαλαιουχικών αγαθών μετατοπίζεται συνεχώς στα χέρια εκείνων που έχουν καταφέρει καλύτερα να εξυπηρετούν τους καταναλωτές. Στην οικονομία της αγοράς, η ιδιωτική ιδιοκτησία αποτελεί, με αυτή την έννοια, μια δημόσια υπηρεσία που επιβάλλει στους ιδιοκτήτες την ευθύνη να την απασχολούν προς το συμφέρον των κυρίαρχων καταναλωτών. Αυτό εννοούν οι οικονομολόγοι όταν ονομάζουν την οικονομία της αγοράς «δημοκρατία» στην οποία κάθε δεκάρα δίνει δικαίωμα ψήφου.

Οι πολιτικές προεκτάσεις της ελευθερίας

Η αντιπροσωπευτική κυβέρνηση είναι το πολιτικό επακόλουθο της οικονομίας της αγοράς. Το ίδιο πνευματικό κίνημα που δημιούργησε τον σύγχρονο καπιταλισμό αντικατέστησε τους εκλεγμένους αξιωματούχους για την αυταρχική εξουσία των απόλυτων βασιλέων και των κληρονομικών αριστοκρατιών. Αυτός ο τόσο ασήμαντος αστικός φιλελευθερισμός έφερε την ελευθερία της συνείδησης, της σκέψης, του λόγου και του Τύπου και έβαλε τέλος στις δυσάρεστες διώξεις των διαφωνούντων.

Μια ελεύθερη χώρα είναι μια χώρα στην οποία κάθε πολίτης είναι ελεύθερος να διαμορφώσει τη ζωή του σύμφωνα με τα δικά του σχέδια. Είναι ελεύθερος να ανταγωνιστεί στην αγορά για τις πιο επιθυμητές θέσεις εργασίας και στην πολιτική σκηνή για τα ανώτατα αξιώματα. Δεν εξαρτάται περισσότερο από την εύνοια των άλλων ανθρώπων από ό,τι οι άλλοι εξαρτώνται από την εύνοιά του. Αν θέλει να πετύχει στην αγορά, πρέπει να ικανοποιήσει τους καταναλωτές. Αν θέλει να επιτύχει σε δημόσιες υποθέσεις, πρέπει να ικανοποιήσει τους ψηφοφόρους. Το σύστημα αυτό έφερε στις καπιταλιστικές χώρες της Δυτικής Ευρώπης, την Αμερική και την Αυστραλία μια άνευ προηγουμένου αύξηση των πληθυσμών και το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο που ήταν γνωστό στην ιστορία.

Ο πολύαναφερόμενος συνηθισμένος άνθρωπος έχει στη διάθεσή του τις ανέσεις που οι πλουσιότεροι άντρες στην προκαπιταλιστική εποχή δεν είχαν καν ονειρευτεί. Είναι σε θέση να απολαμβάνει τα πνευματικά και διανοητικά επιτεύγματα της επιστήμης, της ποίησης και της τέχνης που σε προηγούμενες μέρες ήταν προσιτά μόνο σε μια μικρή ελίτ ανθρώπων που ήταν πλούσιοι. Και είναι ελεύθερος να θρησκεύεται όπως του λέει η συνείδησή του.

Η σοσιαλιστική παρανόηση της οικονομίας της αγοράς

Όλα τα γεγονότα σχετικά με τη λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος παραποιούνται και παραμορφώνονται από τους πολιτικούς και τους συγγραφείς που κάνουν χρήση της ετικέτας του φιλελευθερισμού, της σχολής σκέψης που κατά τον 19ο αιώνα συνέθλιψε την αυθαίρετη κυριαρχία των μοναρχών και των αριστοκρατών και άνοιξε το δρόμο για το ελεύθερο εμπόριο και τις επιχειρήσεις. ‘Οπως αυτοί οι υποστηρικτές της επιστροφής στον δεσποτισμό θεωρούν, όλα τα κακά που πλήττουν την ανθρωπότητα οφείλονται σε δόλιες μηχανορραφίες από την πλευρά των μεγάλων επιχειρήσεων. Αυτό που χρειάζεται για να επιτευχθεί ο πλούτος και η ευτυχία για όλους τους αξιοπρεπείς ανθρώπους είναι να τεθούν οι εταιρείες υπό αυστηρό κυβερνητικό έλεγχο.

Παραδέχονται, αν και μόνο εμμέσως, ότι αυτό σημαίνει την υιοθέτηση του σοσιαλισμού, του συστήματος της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών. Αλλά διαμαρτύρονται ότι ο σοσιαλισμός θα είναι κάτι εντελώς διαφορετικό στις χώρες του δυτικού πολιτισμού από αυτό που είναι στη Ρωσία. Και ούτως ή άλλως, λένε, δεν υπάρχει άλλη μέθοδος για να στερηθούν οι επιχειρήσεις-μαμούθ την τεράστια δύναμη που έχουν αποκτήσει και να τις αποτρέψει από περαιτέρω βλάβη των συμφερόντων των ανθρώπων.

Ενάντια σε όλη αυτή τη φανατική προπαγάνδα, πρέπει να τονίσουμε ξανά και ξανά την αλήθεια ότι είναι η μεγάλη επιχείρηση που προκάλεσε την άνευ προηγουμένου βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των μαζών. Τα πολυτελή προϊόντα για έναν συγκριτικά μικρό αριθμό πλουσίων μπορούν να παράγονται από μικρές επιχειρήσεις. Αλλά η θεμελιώδης αρχή του καπιταλισμού είναι να παράγει για την ικανοποίηση των επιθυμιών των πολλών. Οι ίδιοι άνθρωποι που απασχολούνται από τις μεγάλες εταιρείες είναι οι κύριοι καταναλωτές των προϊόντων που παράγονται. Αν κοιτάξετε γύρω στο νοικοκυριό ενός μέσου Αμερικανού μισθωτού, θα δείτε για ποιον γυρίζουν οι τροχοί των μηχανών. Είναι η μεγάλη επιχείρηση που καθιστά όλα τα επιτεύγματα της σύγχρονης τεχνολογίας προσιτά στον κοινό άνθρωπο. Όλοι επωφελούνται από την υψηλή παραγωγικότητα της μεγάλης κλίμακας παραγωγής.

Είναι ανόητο να μιλάμε για τη «δύναμη» των μεγάλων επιχειρήσεων. Το ίδιο το χαρακτηριστικό του καπιταλισμού είναι ότι η υπέρτατη εξουσία σε όλα τα οικονομικά ζητήματα ανήκει στους καταναλωτές. Όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις μεγάλωσες ταπεινές αφετηρίες μέχρι το μεγαλείο, επειδή η προτίμηση των καταναλωτών τις έκανε να μεγαλώνουν. Θα ήταν αδύνατο για τις μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις να παράξουν τα προϊόντα χωρίς τα οποία κανένας Αμερικανός δεν θα μπορούσε ζήσει σήμερα. Όσο μεγαλύτερη είναι η εταιρεία, τόσο περισσότερο εξαρτάται από την ετοιμότητα των καταναλωτών να αγοράσουν τα προϊόντα της. Ήταν οι επιθυμίες ή, όπως λένε μερικοί, ή η τρέλα των καταναλωτών που οδήγησαν την αυτοκινητοβιομηχανία στην παραγωγή ολοένα και μεγαλύτερων αυτοκινήτων και την ανάγκασαν σήμερα να κατασκευάσει μικρότερα αυτοκίνητα.

Τα καταστήματα αλυσίδων και τα πολυκαταστήματα υπόκεινται στην αναπροσαρμογή των καθηκόντων τους καθημερινά προς την ικανοποίηση των μεταβαλλόμενων επιθυμιών των πελατών τους. Ο θεμελιώδης νόμος της αγοράς είναι: ο πελάτης έχει πάντα δίκιο.

Ένας άνθρωπος που επικρίνει τη διεξαγωγή επιχειρηματικών υποθέσεων και ισχυρίζεται ότι γνωρίζει καλύτερες μεθόδους για την εξυπηρέτηση των καταναλωτών είναι απλώς ένας τεμπέλης φαφλατάς. Εάν θεωρεί ότι τα σχέδια του είναι καλύτερα, γιατί δεν τα δοκιμάζει ο ίδιος; Υπάρχουν σε αυτή τη χώρα πάντα καπιταλιστές σε αναζήτηση μιας κερδοφόρας επένδυσης των κεφαλαίων τους που είναι έτοιμοι να παράσχουν το κεφάλαιο που απαιτείται για οποιεσδήποτε λογικές καινοτομίες. Το κοινό είναι πάντα πρόθυμο να αγοράσει ό,τι είναι καλύτερο ή φθηνότερο ή καλύτερο και φθηνότερο. Αυτό που μετράει στην αγορά δεν είναι η φανταστική ονειροπόληση, αλλά η πράξη. Δεν ήταν η κομπορρημοσύνη που έκανε τους «μεγιστάνες» πλούσιους, αλλά η εξυπηρέτηση των πελατών.

Η συσσώρευση κεφαλαίου ωφελεί όλους τους ανθρώπους

Είναι σήμερα η μόδα να αγνοείται το γεγονός ότι όλη η οικονομική βελτίωση εξαρτάται από την αποταμίευση και τη συσσώρευση κεφαλαίου. Κανένα από τα θαυμάσια επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ουσιαστικά εάν το απαιτούμενο κεφάλαιο δεν είχε προηγουμένως διατεθεί. Αυτό που εμποδίζει τα οικονομικά καθυστερημένα έθνη να επωφεληθούν πλήρως από όλες τις δυτικές μεθόδους παραγωγής και έτσι διατηρούν φτωχές τις μάζες τους, δεν είναι η έλλειψη τεχνολογίας αλλά η ανεπάρκεια του κεφαλαίου τους. Κάποιος κρίνει εσφαλμένα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι υπανάπτυκτες χώρες εάν ισχυριστεί ότι αυτό που τους λείπει είναι οι τεχνικές γνώσεις, η «τεχνογνωσία». Οι επιχειρηματίες και οι μηχανικοί τους, οι περισσότεροι απόφοιτοι των καλύτερων σχολών της Ευρώπης και της Αμερικής, γνωρίζουν καλά την κατάσταση της σύγχρονης εφαρμοσμένης επιστήμης. Αυτό που δένει τα χέρια τους είναι η έλλειψη κεφαλαίων.

Πριν από εκατό χρόνια η Αμερική ήταν ακόμη πιο φτωχή από αυτά τα υποανάπτυκτα έθνη. Αυτό που έκανε τις Ηνωμένες Πολιτείες να γίνει η πιο εύπορη χώρα του κόσμου ήταν το γεγονός ότι ο «τραχύς ατομικισμός» των ετών πριν από το New Deal δεν έθεσε πολύ σοβαρά εμπόδια στον δρόμο των επιχειρηματικών ανθρώπων. Οι επιχειρηματίες έγιναν πλούσιοι επειδή κατανάλωναν μόνο ένα μικρό μέρος των κερδών τους και επένδυαν το μεγαλύτερο μέρος πίσω στις επιχειρήσεις τους. Έτσι πλούτισαν και όλοι οι άνθρωποι. Γιατί αυτή η συσσώρευση κεφαλαίων αύξησε την οριακή παραγωγικότητα της εργασίας και συνεπώς τους μισθούς.

Υπό τον καπιταλισμό, η πλεονεκτικότητα του μεμονωμένου επιχειρηματία ωφελεί όχι μόνο τον εαυτό του, αλλά και όλους τους άλλους ανθρώπους. Υπάρχει αμοιβαία σχέση μεταξύ του αποκτηθέντος πλούτου, εξυπηρετώντας τους καταναλωτές και της συσσώρευσης κεφαλαίων και της βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου των μισθωτών που αποτελούν την πλειοψηφία των καταναλωτών. Οι μάζες λειτουργούν τόσο ως μισθωτοί όσο και ως καταναλωτές που ενδιαφέρονται για την ανθοφορία των επιχειρήσεων. Αυτό το είχαν κατά νου οι παλιοί φιλελεύθεροι, όταν δήλωσαν ότι στην οικονομία της αγοράς επικρατεί μια αρμονία των αληθινών συμφερόντων όλων των ομάδων του πληθυσμού.

Ο κρατισμός απειλεί την οικονομική ευημερία

Στην ηθική και ψυχική ατμόσφαιρα αυτού του καπιταλιστικού συστήματος ο αμερικανός πολίτης ζει και εργάζεται. Σε ορισμένες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών εξακολουθούν να υπάρχουν συνθήκες που δεν φαίνονται ικανοποιητικές για τους ευημερούντες κατοίκους των προηγμένων περιφερειών που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της χώρας. Όμως, η ταχεία πρόοδος της εκβιομηχάνισης θα είχαν απομακρύνει εδώ και καιρό αυτές τις εστίες φτώχειας εάν οι ατυχείς πολιτικές του New Deal δεν είχαν επιβραδύνει τη συσσώρευση κεφαλαίου, το αναντικατάστατο εργαλείο οικονομικής βελτίωσης. Συνηθισμένος στις συνθήκες ενός καπιταλιστικού περιβάλλοντος, ο μέσος Αμερικανός θεωρεί δεδομένο ότι κάθε χρόνο η επιχείρηση παράγει κάτι νέο και πιο προσιτό σε αυτόν.

Κοιτάζοντας πίσω τα χρόνια της ζωής του, συνειδητοποιεί ότι πολλά εργαλεία που ήταν εντελώς άγνωστα στα νιάτα του του και πολλά άλλα που τότε μπορούσαν να απολαμβάνουν μόνο μια μικρή μειοψηφία είναι πλέον ο τυποποιημένος εξοπλισμός σχεδόν όλων των νοικοκυριών. Είναι απόλυτα βέβαιος ότι η τάση αυτή θα επικρατήσει και στο μέλλον. Απλώς το αποκαλεί «Αμερικάνικο τρόπο ζωής» και δεν αφιερώνει σοβαρή σκέψη στο ερώτημα για το τι κατέστησε δυνατή αυτή τη συνεχή βελτίωση της προμήθειας υλικών αγαθών.

Δεν ενοχλείται σοβαρά από τη λειτουργία παραγόντων που δεν είναι θα σταματήσουν μόνο την περαιτέρω συσσώρευση κεφαλαίων, αλλά μπορεί πολύ σύντομα να οδηγήσουν σε αποκεφαλαιοποίηση. Δεν αντιτίθεται στις δυνάμεις που με την άγρια αύξηση των δημόσιων δαπανών, με τη μείωση της κεφαλαιακής συσσώρευσης και ακόμη και με την κατανάλωση μέρους των κεφαλαίων που επενδύονται στην επιχείρηση και τέλος με τον πληθωρισμό, απορροφούν τα ίδια τα θεμέλια της υλικής του ευημερίας. Δεν ανησυχεί για την ανάπτυξη του κρατισμού, που οπουδήποτε έχει δοκιμαστεί, είχε ως αποτέλεσμα να παράγει και να διατηρεί συνθήκες που στα μάτια του είναι συγκλονιστικά άθλιες.

Δεν υπάρχει προσωπική ελευθερία χωρίς οικονομική ελευθερία

Δυστυχώς, πολλοί από τους συγχρόνους μας δεν καταλαβαίνουν τι θα επιφέρει η ριζική αλλαγή των ηθικών συνθηκών του ανθρώπου, η άνοδος του κρατισμού, η υποκατάσταση της κυβερνητικής παντοδυναμίας έναντι της οικονομίας της αγοράς. Είναι μπερδεμένοι από την ιδέα ότι επικρατεί ένας σαφής δυϊσμός στις υποθέσεις του ανθρώπου, ότι υπάρχει, αφενός, μια σφαίρα οικονομικών δραστηριοτήτων και, αφετέρου, ένα πεδίο δραστηριοτήτων που θεωρούνται μη οικονομικές. Μεταξύ αυτών των δύο πεδίων δεν υπάρχει, νομίζουν, στενή σχέση. Η ελευθερία που καταργεί ο σοσιαλισμός είναι «μόνο» η οικονομική ελευθερία, ενώ η ελευθερία σε όλα τα υπόλοιπα θέματα παραμένει απρόσβλητη.

Ωστόσο, αυτές οι δύο σφαίρες δεν είναι ανεξάρτητες η μία από την άλλη, όπως προϋποθέτει αυτή η θεωρία. Τα ανθρώπινα όντα δεν επιπλέουν σε αιθέριες περιοχές. Όλα όσα κάνει ένας άνθρωπος πρέπει αναγκαστικά με κάποιο τρόπο να επηρεάσουν την οικονομική ή υλική σφαίρα και απαιτούν τη δύναμή του να παρεμβαίνει σ’ αυτή τη σφαίρα. Προκειμένου να επιμείνει, πρέπει να ασχοληθεί και να έχει την ευκαιρία να ασχοληθεί με ορισμένα υλικά αγαθά.

Η σύγχυση εκδηλώνεται στη λαϊκή ιδέα ότι αυτό που συμβαίνει στην αγορά αναφέρεται μόνο στην οικονομική πλευρά της ανθρώπινης ζωής και δράσης. Αλλά στην πραγματικότητα οι τιμές της αγοράς αντικατοπτρίζουν όχι μόνο τις «υλικές ανησυχίες», όπως το φαγητό, τη στέγη και άλλες παροχές – αλλά και αυτές τις ανησυχίες που ονομάζονται συνήθως πνευματικές ή ανώτερες ή ευγενέστερες. Η τήρηση ή η μη τήρηση των θρησκευτικών εντολών, η αποχή από ορισμένες δραστηριότητες εντελώς ή για συγκεκριμένες ημέρες, η παροχή βοήθειας σε όσους έχουν ανάγκη, η ανέγερση και η συντήρηση κτηρίων λατρείας και πολλά άλλα είναι ένας από τους παράγοντες που καθορίζουν την προσφορά και η ζήτηση για διάφορα αγαθά των καταναλωτών και συνεπώς τις τιμές και την άσκηση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Η ελευθερία που παρέχει η οικονομία της αγοράς στο άτομο δεν είναι απλά «οικονομική», όπως διακρίνεται από κάποιο άλλο είδος ελευθερίας. Υπονοεί την ελευθερία να προσδιορίζονται και όλα τα ζητήματα που θεωρούνται ηθικά, πνευματικά και πνευματικά.

Με τον αποκλειστικό έλεγχο όλων των συντελεστών παραγωγής, το σοσιαλιστικό καθεστώς ελέγχει επίσης ολόκληρη τη ζωή του κάθε ατόμου. Η κυβέρνηση αναθέτει σε όλους ορισμένη δουλειά. Καθορίζει ποια βιβλία και έγγραφα πρέπει να τυπώνονται και να διαβάζονται, ποιος θα πρέπει να έχει την ευκαιρία να ξεκινήσει τη συγγραφή, ποιος θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί δημόσιους χώρους εκδηλώσεων, να μεταδίδει και να χρησιμοποιεί όλες τις άλλες εγκαταστάσεις επικοινωνίας. Αυτό σημαίνει ότι οι υπεύθυνοι για την ανώτατη διαχείριση των κυβερνητικών υποθέσεων καθορίζουν τελικά ποιες ιδέες, διδασκαλίες και διδάγματα μπορούν να διαδοθούν και ποιες όχι.

Οτιδήποτε ένα γραπτό και δημοσιευμένο σύνταγμα μπορεί να πει για την ελευθερία της συνείδησης, της σκέψης, του λόγου και του Τύπου και για την ουδετερότητα στα θρησκευτικά θέματα, πρέπει σε μια σοσιαλιστική χώρα να είναι μάταιο, αν η κυβέρνηση δεν παρέχει τα υλικά μέσα για την άσκηση αυτών των δικαιωμάτων. Όποιος μονοπωλεί όλα τα μέσα επικοινωνίας έχει την πλήρη δύναμη να κρατά υπό έλεγχο τα μυαλά και τις ψυχές των ατόμων.

Αυτό που κάνει πολλούς να αγνοούν τα βασικά χαρακτηριστικά οποιουδήποτε σοσιαλιστικού ή ολοκληρωτικού συστήματος είναι η ψευδαίσθηση ότι αυτό το σύστημα θα λειτουργήσει ακριβώς με τον τρόπο που οι ίδιοι θεωρούν επιθυμητό. Υποστηρίζοντας τον σοσιαλισμό, θεωρούν δεδομένο ότι το «κράτος» θα κάνει πάντα αυτό που οι ίδιοι θέλουν να κάνει. Ονομάζουν μόνο εκείνο το είδος ολοκληρωτισμού «αληθινό», «πραγματικό» ή «καλό» σοσιαλισμό των οποίων οι ηγεμόνες συμμορφώνονται με τις δικές τους ιδέες. Όλα τα άλλα είδη τα αποκηρύσσουν ως πλαστά. Αυτό που πρώτα απ’ όλα περιμένουν από τον δικτάτορα είναι ότι θα καταστείλει όλες αυτές τις ιδέες τις οποίες οι ίδιοι απορρίπτουν.

Στην πραγματικότητα, όλοι αυτοί οι υποστηρικτές του σοσιαλισμού είναι, χωρίς να γνωρίζουν οι ίδιοι, εμμονικοί με το δικτατορικό ή απολυταρχικό σύμπλεγμα. Θέλουν όλες οι απόψεις και τα σχέδια με τα οποία διαφωνούν να συντρίβονται από τη βίαιη δράση της κυβέρνησης.

Η έννοια του πραγματικού δικαιώματος στη διαφωνία

Οι διάφορες ομάδες που υποστηρίζουν τον σοσιαλισμό, ανεξάρτητα από το αν αυτοί ονομάζονται κομμουνιστές, σοσιαλιστές ή απλώς κοινωνικοί μεταρρυθμιστές, συμφωνούν στο ουσιαστικό οικονομικό τους πρόγραμμα. Όλοι θέλουν να επιβάλουν τον κρατικό έλεγχο ή, όπως μερικοί προτιμούν να το ονομάσουν, τον κοινωνικό έλεγχο, των παραγωγικών δραστηριοτήτων αντί για την οικονομία της αγοράς με την υπεροχή του στους μεμονωμένους καταναλωτές. Αυτό που τους διαχωρίζει από τους άλλους δεν είναι ζητήματα οικονομικής διαχείρισης, αλλά θρησκευτικές και ιδεολογικές πεποιθήσεις. Υπάρχουν Χριστιανοί σοσιαλιστές, Καθολικοί και Προτεστάντες διαφορετικών δογμάτων και υπάρχουν και άθεοι σοσιαλιστές.

Κάθε μία από αυτές τις ποικιλίες του σοσιαλισμού θεωρεί δεδομένο ότι η σοσιαλιστική κοινότητα θα καθοδηγείται από τις αρχές της δικής τους πίστης ή από την απόρριψη οποιουδήποτε θρησκευτικού δόγματος. Δεν σκέφτονται ποτέ το ενδεχόμενο το σοσιαλιστικό καθεστώς να κατευθύνεται από ανθρώπους που είναι εχθρικοί απέναντι στη δική τους πίστη και ηθικές αρχές που μπορεί να θεωρούν ως το καθήκον τους να χρησιμοποιούν όλη την τεράστια δύναμη της σοσιαλιστικής μηχανής για την καταστολή αυτού, που στα μάτια τους είναι λάθος, δεισιδαιμονία και ειδωλολατρία.

Η απλή αλήθεια είναι ότι τα άτομα μπορούν να είναι ελεύθερα να επιλέξουν ανάμεσα σε αυτά που θεωρούν σωστά ή λάθος μόνο όταν είναι οικονομικά ανεξάρτητα από την κυβέρνηση. Μια σοσιαλιστική κυβέρνηση έχει τη δύναμη να καταστήσει αδύνατη τη διαφωνία διακρίνοντας τις ανεπιθύμητες θρησκευτικές και ιδεολογικές ομάδες και αρνούμενη τους όλες τις ουσιαστικές πράξεις που απαιτούνται για τη διάδοση και την πρακτική των πεποιθήσεών τους. Το μονοκομματικό σύστημα, η πολιτική αρχή της σοσιαλιστικής κυριαρχίας, συνεπάγεται και το σύστημα της μίας θρησκείας και μιας ηθικής.

Μια σοσιαλιστική κυβέρνηση έχει στη διάθεσή της μέσα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη αυστηρής συμμόρφωσης από κάθε άποψη, της Gleichschaltung (πολιτικής συμμόρφωσης), όπως την χαρακτήρισαν οι Ναζί. Οι ιστορικοί έχουν επισημάνει τον σημαντικό ρόλο στην συμμόρφωση το τυπογραφείο. Αλλά ποιες είναι οι πιθανότητες που θα είχαν οι μεταρρυθμιστές, εάν όλες οι τυπογραφικές πρέσες είχαν λειτουργήσει από τις κυβερνήσεις με επικεφαλής τον Κάρολο Ε’ της Γερμανίας και του βασιλιάδες της Βαλοΐας της Γαλλίας;1 Και, επίσης, ποιες πιθανότητες θα είχε ο Μαρξ σε ένα σύστημα που όλα τα μέσα επικοινωνίας βρίσκονταν στα χέρια των κυβερνήσεων;

Όποιος θέλει την ελευθερία της συνείδησης πρέπει να απορρίπτει τον σοσιαλισμό. Φυσικά, η ελευθερία επιτρέπει σε έναν άνθρωπο όχι μόνο να κάνει τα καλά πράγματα αλλά και να κάνει τα λάθος πράγματα. Αλλά καμία ηθική αξία δεν μπορεί να αποδοθεί σε μια ενέργεια, όσο καλή και να είναι, που έχει εκτελεστεί υπό την πίεση μιας παντοδύναμης κυβέρνησης.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Ο Κάρολος E’ της Γερμανίας (1500-1558), ένας αφοσιωμένος καθολικός, δίωκε την θρησκευτική αίρεση στην Ολλανδία και αγωνίστηκε να καταστείλει τον λουθηρανισμό στις γερμανικές περιφέρειες. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας των βασιλέων της Βαλοΐας της Γαλλίας (1328-1589) θρησκευτικοί πόλεμοι διεξήχθησαν καθώς Γάλλοι προτεστάντες, συμπεριλαμβανομένων των Ουγενότων, αγωνίζονταν για ανεξιθρησκεία.