Murray N. Rothbard: Εξαλείφοντας τον Σοσιαλισμό (μέρος 3ο)

0
355
Αποκρατικοποίηση

Ως μέρος της στροφής προς την ελευθερία και την αποκρατικοποίηση, τότε, οι φόροι πρέπει να μειωθούν δραστικά, όχι να αυξηθούν

του Murray N. Rothbbard
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής
Πρώτο μέρος
Δεύτερο μέρος

Εισαγωγή

Είναι γενικά αποδεκτό ότι οι γραφειοκράτες παρεμποδίζουν τη διαδικασία, αλλά η σύγχυση κυριαρχεί μεταξύ των ίδιων των υπευθύνων της ελεύθερης αγοράς. Τα ζητήματα δεν γίνονται καλύτερα πολύ από το γεγονός ότι οι δυτικοί οικονομολόγοι, στους οποίους το πρώην Ανατολικό Μπλοκ αναζητεί σοφία, δεν έκαναν σχεδόν τίποτα για να μελετήσουν, πόσο μάλλον να λύσουν αυτό το πρόβλημα κατά τα εξήντα χρόνια από τότε που ο Στάλιν εγκατέστησε σοσιαλισμό στη Σοβιετική Ένωση και μισό αιώνα από τότε που οι Σοβιετικοί τον επέβαλαν στην Ανατολική Ευρώπη.

Για πάντα από τα μέσα της δεκαετίας του ’30, σχεδόν όλοι οι δυτικοί οικονομολόγοι έχουν δεχθεί την άποψη ότι δεν υπάρχει πρόβλημα υπολογισμού στο πλαίσιο του σοσιαλισμού και οι περισσότεροι έχουν αποδεχθεί την συνεπακόλουθη αντίληψη ότι η σοβιετική οικονομία ήταν επιτυχημένη και αναπτυσσόμενη και θα υπερκάλυπτε σύντομα τις ΗΠΑ 1.

Πώς να μην αποκρατικοποιήσετε

Μπορούμε πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να αποκρατικοποιηθούμε εξετάζοντας διάφορες μεθόδους που έχουν γίνει δημοφιλείς και παρόλα αυτά δεν αποτελούν σίγουρα τον τρόπο για να φτάσουμε στον πιθανό κοινό μας στόχο.

Ο τρόπος με τον οποίο δεν μπορεί να γίνει αποκρατικοποίηση μπορεί να τονιστεί από την ιστορία ενός φίλου μου, ο οποίος μου είπε πρόσφατα για έναν σοβιετικό συνάδελφο στο τμήμα του, ο οποίος ήρθε στις Ηνωμένες Πολιτείες για να μελετήσει με επιμέλεια το πρόβλημα του τρόπου δημιουργίας μιας προθεσμιακής αγοράς στην ΕΣΣΔ. Έχει μπερδευτεί από το γεγονός ότι δεν μπορεί να φανταστεί τι νόμους ή διατάγματα πρέπει να ορίσει το σοβιετικό κράτος, έτσι ώστε να αναπαράγουν την αγορά προθεσμιακών κεφαλαίων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εν ολίγοις, δεν μπορεί να βρει έναν τρόπο να σχεδιάσει μια προθεσμιακή αγορά.

Εδώ είναι ένα κρίσιμο σημείο: δεν μπορείτε να σχεδιάσετε αγορές. Από τη φύση τους, μπορείτε μόνο να αφήσετε τους ανθρώπους ελεύθερους, ώστε να μπορούν να αλληλεπιδρούν και να ανταλλάσσουν, και έτσι να αναπτύσσονται οι ίδιες οι αγορές μόνες τους. Ομοίως, πολλές από τις σοσιαλιστικές χώρες, βλέποντας τη σημασία των κεφαλαιαγορών στη Δύση, προσπαθούσαν να αναπτύξουν χρηματιστήρια, αλλά με ελάχιστη επιτυχία. Πρώτον, και πάλι, επειδή οι χρηματιστηριακές αγορές δεν μπορούν να προγραμματιστούν και, δεύτερον, επειδή, όπως θα δούμε περαιτέρω, δεν μπορείτε να έχετε κεφαλαιαγορές στο κεφάλαιο αν δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου ιδιοκτήτες κεφαλαίου.

Αποφύγετε τα σταδιακά μέτρα

Είναι και πάλι γενικά αποδεκτό ότι οι ελεύθερες αγορές πρέπει να επιτυγχάνονται γρήγορα και ότι η κατάργησή τους αργά και σταδιακά θα καθυστερήσει τον στόχο μόνο επ’ αόριστον. Είναι γνωστό ότι η γιγαντιαία σοσιαλιστική γραφειοκρατία θα εκμεταλλευτεί μόνο μια τέτοια καθυστέρηση για να παρεμποδίσει τελείως το στόχο. Υπάρχουν όμως και άλλοι σημαντικοί λόγοι για την ταχύτητα. Πρώτον, επειδή η ελεύθερη αγορά είναι ένας διασυνδεδεμένος ιστός ή δικτυωτός χώρος. Αποτελείται από αναρίθμητα τμήματα τα οποία συνδέονται με περίπλοκο τρόπο μέσω ενός δικτύου παραγωγών και επιχειρηματιών που ανταλλάσσουν τίτλους ιδιοκτησίας, με κίνητρο την αναζήτηση κερδών και την αποφυγή ζημιών και τον υπολογισμό μέσω ενός συστήματος ελεύθερων τιμών.

Η μετριοπάθεια, απελευθερώνοντας μόνο μερικές περιοχές κάθε φορά, θα επιβάλει μόνο συνεχείς στρεβλώσεις που θα παρακωλύσουν τη λειτουργία της αγοράς και θα την δυσφημήσουν στα μάτια ενός ήδη φοβισμένου και ύποπτου κοινού. Υπάρχει όμως και ένα άλλο ζωτικό σημείο: το γεγονός ότι δεν μπορείτε να προγραμματίσετε τις αγορές ισχύει και για τον προγραμματισμό της σταδιακής απελευθέρωσής τους. Όσο και να κοροϊδεύουν τους εαυτούς τους, οι κυβερνήσεις και οι οικονομικοί σύμβουλοί τους δεν βρίσκονται ως θεοί του Ολύμπου πάνω από τον οικονομικό χώρο, σχεδιάζοντας προσεκτικά την εγκατάσταση της αγοράς βήμα βήμα, αποφασίζοντας τι να γίνει πρώτα, τι μετά, κλπ. Οι οικονομολόγοι και οι γραφειοκράτες δεν είναι καλύτεροι στο σχεδιασμό των σταδιακών βημάτων από ότι στο να υπαγορεύουν οποιαδήποτε άλλη πτυχή της αγοράς.

Για να επιτευχθεί μια πραγματική ελευθερία, ο ρόλος της κυβέρνησης και των συμβούλων της πρέπει να περιορίζεται στο να θέτουν τα υποκείμενα τους ελεύθερα, τόσο γρήγορα και εξ ολοκλήρου όσο χρειάζεται για να ξεκλειδώσουν τα δεσμά τους. Μετά από αυτό, ο σωστός ρόλος της κυβέρνησης και των συμβούλων της είναι να βγει και να παραμείνει εκτός των ζωών των πολιτών της.

Μην ξεσπάτε στις μαύρες αγορές

Μια πορεία προς την ελευθερία που υιοθέτησε ο πρώην πρόεδρος Γκορμπατσόφ ήταν να ξεσπάσει στους κακοποιούς της μαύρης αγοράς. Μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η νοοτροπία του ανατολικού μπλοκ έχει πολύ δρόμο για να κατανοήσει την ελευθερία, εκτός από το ότι υπάρχουν πολύ λίγοι Δυτικοί που καταλαβαίνουν αυτό το πρόβλημα. Διότι οι μαυραγορίτες δεν είναι κακοποιοί. Αν φαίνονται μερικές φορές και ενεργούν σαν κακοποιοί, είναι μόνο επειδή οι επιχειρηματικές τους δραστηριότητες έχουν γίνει παράνομες. Η «μαύρη αγορά» είναι απλώς η αγορά, η αγορά την οποία οι Σοβιετικοί ισχυρίζονται ότι αναζητούν, αλλά η οποία έχει μετατραπεί σε «μαύρη» ακριβώς επειδή έχει κηρυχθεί παράνομη. Είναι η αγορά παραμορφωμένη και διαστρεβλωμένη, αλλά είναι εκεί, σ’ αυτήν την περιφρονημένη «μαύρη» περιοχή, που οι Σοβιετικοί θα βρουν την αγορά πιο εύκολα. Αντί να επιτεθούν, τότε οι κυβερνήσεις θα πρέπει να καταστήσουν αμέσως τη μαύρη αγορά ελεύθερη.

Μην κατάσχετε τα λεφτά του κόσμου

Η Σοβιετική Ένωση πάσχει από το πρόβλημα της «υπερπροσφοράς ρουβλιού», δηλαδή πάρα πολλά ρούβλια που κυνηγούν πολύ λίγα αγαθά. Είναι γενικά παραδεκτό ότι η «υπερπροσφορά» είναι το αποτέλεσμα του συνολικού καθορισμού των τιμών, με το οποίο η κυβέρνηση έχει θέσει τιμές πολύ κάτω από τα επίπεδα εκκαθάρισης της αγοράς. Με την πάροδο των ετών, η σοβιετική κυβέρνηση γρήγορα εκτυπώνει νέα χρήματα για τη χρηματοδότηση των δαπανών της, και αυτή η αυξημένη προσφορά χρήματος, σε συνδυασμό με μια συνεχώς συρρίκνωση της προσφοράς αγαθών που προκύπτει από την αποδιοργάνωση του σοσιαλιστικού σχεδιασμού, δημιούργησε σοβαρή έλλειψη και υπερβολική προσφορά χρημάτων για τα διαθέσιμα αγαθά.

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι οι ελλείψεις θα αντιμετωπίζονταν και η υπερπροσφορά θα εξαλειφόταν, εάν οι τιμές ήταν ελεύθερες να αλλάζουν. Αλλά η κυβέρνηση φοβάται την οργή των δυσαρεστημένων καταναλωτών. Ίσως, όμως, δεν αποτελεί λύση το να γίνει ό,τι έκανε ο Γκορμπατσόφ, δηλαδή να ακολουθήσει την κοινότυπη λύση του Βραζιλιανού προέδρου της «ελεύθερης αγοράς» Collor de Mello, ο οποίος την άνοιξη του 1990, σε μια προσπάθεια να αντιστρέψει τον υπερπληθωρισμό, αυθαίρετα πάγωσε το ογδόντα τοις εκατό όλων των τραπεζικών λογαριασμών. Ο Γκορμπατσόφ έκανε κάτι χειρότερο ξαφνικά κάνοντας άχρηστα όλα τα μεγάλα χαρτονομίσματα ρουβλιού, επιτρέποντας μόνο έναν μικρό αριθμό να ανταλλάσσεται για μικρότερες υποδιαιρέσει. Αυτό δεν μπορεί να εξαλείψει τον πληθωρισμό. Στην καλύτερη περίπτωση, η θεραπεία είναι πολύ χειρότερη από την ασθένεια.

Πρώτον, σε αυτή την υποτιθέμενη επίθεση στους μαυραγορίτες, υπήρξε μάλλον η ήταν η αποταμίευση του μέσου Σοβιέτ που καταστράφηκε, αφού οι μαυραγορίτες ήταν αρκετά έξυπνοι για να έχουν ήδη μετακινηθεί σε πολύτιμα μέταλλα και ξένο νόμισμα. Αλλά ακόμα πιο σημαντικό: με την ενέργεια αυτή, η κυβέρνηση παραδίδει το δεύτερο χτύπημα στον μέσον πολίτη και στην οικονομία. Το πρώτο χτύπημα ήταν η κυβέρνηση να διογκώσει την προσφορά χρήματος, έτσι ώστε να συμμετάσχει στις συνήθεις, σπάταλες δαπάνες της. Στη συνέχεια, μετά την εξάντληση των χρημάτων και την άνοδο των τιμών – είτε με ελεύθερο είτε με καταπιεσμένο τρόπο – η κυβέρνηση, σε επίδειξη σοφίας, αρχίζει να ωρύεται για τη φρίκη του πληθωρισμού, κατηγορεί τους μαυραγορίτες, τους άπληστους καταναλωτές, τους πλούσιους ή οτιδήποτε άλλο , και προχωρά στο δεύτερο τερατώδες χτύπημα της κατάσχεσης των χρημάτων πολύ καιρό μετά την είσοδό τους σε ιδιωτική ιδιοκτησία. Ακόμα και αν η διαδικασία αυτή αποκαλείται «ελεύθερη αγορά», παραμένει κατασχετική, άδικη, κρατιστική και διπλή δέσμη σιωπηρών φόρων και επιβαρύνσεων στην οικονομία.

Μην αυξάνετε τους φόρους

Δυστυχώς, ένα από τα «μαθήματα» που πολλοί ανατολικοευρωπαίοι έχουν απορροφήσει από τους δυτικούς οικονομολόγους είναι η φερόμενη αναγκαιότητα να αυξηθούν απότομα οι φόροι και να γίνουν προοδευτικοί. Οι φόροι είναι παρασιτικοί και κρατιστικοί. Καταστρέφουν την προσπάθεια, τις αποταμιεύσεις και την παραγωγή. Οι φόροι εισβάλλουν και προσβάλλουν τα δικαιώματα της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Όσο υψηλότεροι είναι οι φόροι, τόσο περισσότερο η οικονομία γίνεται σοσιαλιστική. Όσο χαμηλότεροι είναι, τόσο πιο κοντά η οικονομία προσεγγίζει την πραγματική ελευθερία και τη γνήσια ιδιωτικοποίηση, που σημαίνει ένα σύστημα πλήρων δικαιωμάτων ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Η προσπάθεια Mazowiecki για την επίτευξη ιδιωτικοποίησης και ελεύθερων αγορών στην Πολωνία παρεμποδίστηκε σε μεγάλο βαθμό από την επιβολή πολύ υψηλότερων και προοδευτικών φόρων.

Ως μέρος της στροφής προς την ελευθερία και την αποκρατικοποίηση, τότε, οι φόροι πρέπει να μειωθούν δραστικά, όχι να αυξηθούν.

Η ιδιοκτησία εταιριών από το κράτος δεν συνιστά ιδιωτικοποίηση

Οφείλω στον Δρ. Yuri Maltsev την πληροφορία ότι το πολύ φημισμένο σχέδιο Shatalin για τη Σοβιετική Ένωση, το οποίο έπρεπε να προκαλέσει ιδιωτικοποιήσεις και ελεύθερες αγορές σε 500 ημέρες, δεν ήταν πραγματικά ιδιωτικοποίηση. Προφανώς, οι υφιστάμενες κυβερνητικές επιχειρήσεις σε κάθε κλάδο, αντί να ιδιωτικοποιηθούν – δηλαδή, να ανήκουν σε ιδιώτες – θα ανήκουν (ή ανήκουν κατά 80%) σε άλλες επιχειρήσεις του ίδιου κλάδου. Αυτό θα σήμαινε ότι οι γιγάντιες μονοπωλιακές κρατικές επιχειρήσεις θα εξακολουθούσαν να είναι κρατικές μονοπωλιακές επιχειρήσεις και θα ήταν αυτοσυντηρούμενες ολιγαρχίες και όχι πραγματικά ιδιωτικές. Η ιδιωτικοποίηση πρέπει να σημαίνει ιδιωτική ιδιοκτησία 2.

***

  • Απόσπασμα από το δοκίμιο How and How not to Desocialize (Introduction>Government Firms Owning Each Other is Not Privatization)

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα από τον Murray N. Rothbard:

  1. Murray N. Rothbard, «Ludwig von Mises and the Collapse of Socialism», που παραδόθηκε στην ετήσια συνάντηση της Allied Social Science Association, στην Ουάσιγκτον, το 1990, και δημοσιεύθηκε ως «The End of Socialism and the Calculation Debate Revisited,» Review of Austrian Economics, 5, no. 2 (1991): 51–76.
  2. Ο Maltsev γράφει: «Όμως, όταν οι Σοβιετικοί λένε ιδιωτικοποιήσεις, δεν εννοούν αυτό που εννοούμε εμείς τον όρο. Το σχέδιο [Shatalin] θα απαιτούσε το 80% του μετοχικού κεφαλαίου οποιασδήποτε επιχείρησης να ανήκει σε άλλες επιχειρήσεις στον ίδιο τομέα και όχι στο κοινό. «Για να χρησιμοποιήσω μια αναλογία των ΗΠΑ, θα ήταν σαν η General Motors να ανήκει στο 80% του μετοχικού κεφαλαίου της Ford και το αντίστροφο, και θα ήταν παράνομο να το έχει διαφορετικά». Ο Μάλτσεφ σημειώνει ότι ο Στάνισλαβ Σιατάλιν και ο πρωτότυπος συγγραφέας του σχεδίου του για τη Ρωσική Δημοκρατία, Γκριγκόρι Γιαβλίνσκι, «είναι και οι δύο οικονομολόγοι των οποίων οι […] ζωές έχουν δαπανηθεί στη μαθηματικοποίηση των αυταπατών του μαρξισμού-λενινισμού. Είναι και οι δύο εδώ και καιρό κεντρικοί σχεδιαστές παραπλανημένοι από τον πλήρη σοσιαλισμό». Yuri N. Maltsev, «A 600-Day Failure?» The Free Market 8 (November 1990): 6.