Το να μοιράζεσαι τα πράγματά σου σε κάνει πιο καπιταλιστή από όσο νομίζεις

0
169
Μοιρασιά

εφόσον κάνουμε λόγο για εθελοντική μοιρασιά, το άτομο πρέπει να είναι ελεύθερο από οποιαδήποτε πράξη βίας ή απειλή βίας που θα το απέτρεπε από το να εκτελέσει την επιλογή του αυτή. Αυτό συνεπάγεται δηλαδή το δικαίωμα της αυτοκτησίας, το αυτεξούσιο, δηλαδή την ιδιοκτησία επί του φυσικού του σώματος

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Πολλοί αριστεροί και άλλοι σοσιαλιστές, βλέποντας ότι κάποιος μπορεί να μοιράζεται την περιουσία του, τα πράγματά του και τα εισοδήματά του με άλλους, ίσως φτωχότερους ανθρώπους, παίρνουν θάρρος. Ισχυρίζονται ότι ένας τέτοιος άνθρωπος έχει τα χαρακτηριστικά του σοσιαλιστή ανθρώπου, της πάστας ανθρώπου δηλαδή που θα χρειαστεί να καλλιεργηθεί, ώστε η κοινωνία να μετασχηματισθεί από σοσιαλιστική σε πλήρως κομμουνιστική καταργώντας χρήμα και κράτος στο τελικό στάδιο. Θα δείξω ότι αυτή η άποψη είναι εσφαλμένη σε αρκετά επίπεδα.

Μοιρασιά και ιδιοκτησία

Έστω ότι κάποιος έχει υπό την ιδιοκτησία του κάποια πράγματα (χρήματα, αντικείμενα κ.ο.κ.) και επιθυμεί να τα διανείμει σε άτομα/ομάδες τις επιλογής τους. Για να γίνει κάτι τέτοιο δύο προϋποθέσεις πρέπει να ισχύουν. Πρώτον, εφόσον κάνουμε λόγο για εθελοντική μοιρασιά, το άτομο πρέπει να είναι ελεύθερο από οποιαδήποτε πράξη βίας ή απειλή βίας που θα το απέτρεπε από το να εκτελέσει την επιλογή του αυτή. Αυτό συνεπάγεται δηλαδή το δικαίωμα της αυτοκτησίας, το αυτεξούσιο, δηλαδή την ιδιοκτησία επί του φυσικού του σώματος: δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί η μοιρασιά, αν κάποιος πέσει θύμα ξυλοδαρμού για παράδειγμα.

Δεύτερον, οφείλει να υπάρχει ένα κανονιστικό πλαίσιο κατά το οποίο να δίνεται στο άτομο η δυνατότητα να είναι προστατευμένο, όχι μόνο ως προς το σώμα του (όπως προαναφέραμε) αλλά και ως προς τα πράγματά του. Αν τα πράγματά του του αφαιρεθούν με απάτη ή βία, τότε, πάλι, η μοιρασιά δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί. Η λύση σε αυτήν την περίπτωση είναι η αποδοχή του κανονιστικού πλαισίου της ιδιοκτησίας ως τον αρχικό και τελικό έλεγχο των πραγμάτων από τον ιδιοκτήτη τους. Η μεταβίβαση τους επίσης, προϋποθέτει κάποιον νόμιμο ιδιοκτήτη και όχι απλά κάτοχο. Δεν μπορεί να μεταβιβαστεί κάτι που δεν ανήκει σε κάποιον ήδη, ειδάλλως θα μιλούσαμε για κλεπταποδοχή.

Αναγνωρίζοντας την αναγκαιότητα των δύο παραπάνω συνθηκών, με μία πράξη μοιρασιάς λοιπόν, δια της πράξης καθεαυτής, το άτομο αποδέχεται το φιλελεύθερο ιδιοκτησιακό κανονιστικό πλαίσιο, την καπιταλιστική ηθική, τρόπον τινά. Διότι, για να μπορεί κάποιος να μοιραστεί κάτι, οφείλει να έχει αποκλειστικό έλεγχο, τη δυνατότητα δηλαδή να χρησιμοποιεί έναν πόρο ή τα πράγματά του όπως επιθυμεί, ενώ ταυτόχρονα να μπορεί να αποκλείσει άλλους από τη χρήση των ίδιων πόρων/πραγμάτων, με άλλα λόγια να έχει ιδιοκτησία πάνω τους.

Κέρδος και φιλανθρωπία

Δεύτερο στοιχείο που πρέπει να λάβουμε υπόψη, είναι η ενδεχόμενη ένσταση του αριστερού ως προς το κερδοσκοπικό στοιχείο του καπιταλισμού. Ένας καπιταλιστής δρα με γνώμονα το κέρδος του, επομένως, γιατί να θεωρηθεί η μοιρασιά καπιταλιστική πράξη εφόσον το άτομο καταλήγει με λιγότερα αγαθά μετά το πέρας της; Η απάντηση εδώ θα πρέπει να εστιαστεί σε δύο εναλλακτικές. Πρώτον, μαζί με το κέρδος, έρχεται και η ζημία. Δεν επιτυγχάνουν πάντα τα επιχειρηματικά σχέδια των καπιταλιστών, όσο και αν αυτοί επιθυμούν να επιτύχουν κέρδος. Έτσι λοιπόν, αν περιοριστούμε καθαρά στο υλικό-χρηματικό κέρδος, τότε το άτομο που μοιράζει τα πράγματά του ζημιώνεται (πάντα σύμφωνα με τον αριστερό, όχι με εμάς όπως θα δούμε παρακάτω), υφίσταται ζημίες. Αλλά οι ζημίες είναι η αναγκαία συνθήκη για το κέρδος και το αντίστροφο. Δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε το ένα χωρίς να έχουμε το άλλο. Το κέρδος αλλά και η ζημία είναι τα συστατικά του καπιταλισμού.

Επιπλέον, γιατί πρέπει αναγκαστικά να δούμε το θέμα από μία υλιστική σκοπιά; Εφόσον το άτομο επέλεξε να μοιράσει τον πλούτο του, προσδοκά, ex ante, εκ των προτέρων κάποιο όφελος να εισπράξει. Μπορεί να επιθυμεί την συναισθηματική πλήρωση για αυτή την (όντως) αξιοθαύμαστη για πολλούς πράξη. Μπορεί να επιθυμεί να εντυπωσιάσει τη γυναίκα του με τη φιλανθρωπία του κ.ο.κ. Όπως ο καπιταλιστής προσδοκά χρηματικό κέρδος, έτσι και το άτομο προσδοκά, σε τελική ανάλυση, ψυχικό κέρδος. Ακόμα ένα κουτάκι που σημειώνουμε για το ότι καπιταλιστική ηθική και μοιρασιά πάνε μαζί.

Μέσα παραγωγής

Ο αριστερός εδώ θα προβάλει την εξής ένσταση: «Σαφώς και πρέπει να αναγνωρίσουμε ιδιοκτησία στα πράγματά μας. Δεν είμαστε εναντίον της ατομικής ιδιοκτησίας (τα πράγματά μας δηλαδή), αλλά εναντίον της ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής». Αυτός ο διαχωρισμός έχει γίνει και από τον Kropotkin, με το χαρακτηριστικό παράδειγμα της οδοντόβουρτσας και του εργοστασίου που φτιάχνει οδοντόβουρτσες. «Επομένως», θα συνεχίσει, «δεν υπάρχει κάτι καπιταλιστικό στην μοιρασιά, και εμείς αναγνωρίζουμε την αυτοκτησία εξάλλου, η μοιρασιά μπορεί να είναι και σοσιαλιστική τουλάχιστον».

Το επιχείρημά μου είναι ότι ο καπιταλισμός είναι το σύστημα όπου κάθε «ατομική ιδιοκτησία» μπορεί δυνητικά να είναι και μέσο παραγωγής και μάλιστα να χρησιμοποιηθεί, ώστε να δημιουργηθούν καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής (κατά Μαρξ), ήτοι εργοδότη εργαζομένου. Πάρτε για παράδειγμα ένα λαπ-τοπ. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δική μυ ευχαρίστηση, αλλά επίσης και ως βιοπορισμός μου κάτι που γίνεται συνεχώς στις μέρες μας από τους youtubers, μέχρι και εμένα τώρα που παράγω αυτό το άρθρο προς δική σας κατανάλωση. Μπορώ επίσης να μισθώσω και τον υπολογιστή μου σε κάποιον, να τον χρησιμοποιεί εκείνος δηλαδή, δίνοντάς μου μερίδιο γράφοντας για παράδειγμα τις εργασίες φοιτητών σε πανεπιστήμια ή κάνοντας μοντάζ βίντεο κ.ο.κ.

Πιο απλά, το τι είναι μέσο παραγωγής, ή το τι θα μπορούσε να αποτελέσει κάτι τέτοιο είναι εντελώς θολό και υποκείμενο σε αλλαγές με την πρόοδο της τεχνολογίας, την εμφάνιση νέων αναγκών και τις αλλαγές στον καταμερισμό εργασίας. Τα πάντα είναι μέσα παραγωγής. Εάν εγώ δωρίσω τον υπολογιστή μου με τον οποίο έφτιαχνα οικοδομικά σχέδια σε άλλον πολιτικό μηχανικό, τότε έχω μοιράσει ένα μέσο παραγωγής. Η όλη σοσιαλιστική θεώρηση γύρω από τον διαχωρισμό καταρρέει καθώς είναι εντελώς αποκομμένη από την πραγματικότητα.

Συνοψίζοντας

Πολλοί αριστεροί/σοσιαλιστές θεωρούν ότι το να μοιράζεται κάποιος οικειοθελώς τα αγαθά του και τα εισοδήματά του είναι…σοσιαλισμός. Αυτή η άποψη είναι εσφαλμένη. Για να μπορεί κάποιος να μοιραστεί κάτι, προϋποτίθεται απόλυτος έλεγχος και προστασία του ελέγχου αυτού στα πράγματά που θα μοιραστούν, καθώς και στο άτομο το ίδιο. Αυτό συνεπάγεται καπιταλιστικό κανονιστικό πλαίσιο, την ιδιοκτησία στο σώμα μας αλλά και στα πράγματά μας.

Θυμηθείτε όμως ότι ο σοσιαλιστής είναι κατά της ιδιοκτησίας, ειδικά των μέσων παραγωγής (εξαιρούν βολικά τα απλά αντικείμενα, αλλά και αυτά ενίοτε γίνονται μέσα παραγωγής, π.χ. ένα λαπ τοπ). Έτσι ένας σοσιαλιστής που κάνει τον παραπάνω ισχυρισμό έρχεται σε επιτελεστική αντίφαση: αυτά που πιστεύει δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την άποψή του, δεν υπάρχει λογική επιχειρηματολογική συνάφεια δηλαδή μεταξύ των αρχικών του αξιωμάτων με το παραπάνω πόρισμα. Οι πρώτες αρχές του, έρχονται σε αντίθεση με τον παραπάνω ισχυρισμό. Επικαλείται ως σοσιαλιστής ένα…καπιταλιστικό πλαίσιο δράσης.

Ο φιλελεύθερος από την άλλη, δεν έχει τέτοια προβλήματα. Αναγνωρίζοντας την ιδιοκτησία με όλα τα παρελκόμενά της, αναγνωρίζει και την εγκυρότητα της εθελοντικής μεταβίβασής της σε άλλους. Και η ανάλυση τελειώνει εκεί. Ένας σοσιαλιστής δεν μπορεί να υποστηρίξει την φιλανθρωπία/ευεργεσία/μοιρασιά (την εθελοντική μεταβίβαση ιδιοκτησίας χωρίς αντάλλαγμα). Αντ’ αυτού, όταν ο ίδιος καταφεύγει σε μία τέτοια πράξη, δρα εντελώς καπιταλιστικά, εφόσον με την πράξη του αναγνωρίζει την εγκυρότητα του κανονιστικού και ηθικού πλαισίου της ιδιοκτησίας.

***

Ο Μιχάλης Γκουντής είναι φιλελεύθερος αναρχοκαπιταλιστής, ανεξάρτητος αναλυτής της Αυστριακής Σχολής οικονομικών. Εργάζεται επί του παρόντος ως εκπαιδευτικός για παιδιά με ειδικές ανάγκες.

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: