O μύθος της «εθνικής οικονομίας»

0
254
Εθνική οικονομία

Με άλλα λόγια, η εθνική οικονομία ως όρος και ως μοντέλο δεν έχει ουδεμία μεθοδολογική χρησιμότητα. Οποιοσδήποτε ισχυρισμός λοιπόν, πέραν από ιστορικές αναφορές σαφώς, εκπορευόμενος από την αφετηρία της εθνικής οικονομίας δεν έχει πραξεολογικά καμία ισχύ και αποδεικνύει τίποτα πέρα από την αδυναμία των χρηστών του να προσφέρουν κάποια ουσιαστική συνεισφορά στην οικονομική σκέψη

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Η αφετηρία κάθε οικονομικής ανάλυσης και η κατασκευή ενός α-πριοριστικού παραγωγικού/συμπερασματικού αλλά και εμπειρικού α-ποστεριόρι μοντέλου της ανθρώπινης δράσης εξ ορισμού θα έχει ως μεθοδολογική αφετηρία την ελάχιστη δυνατή μονάδα που δρα: αυτή είναι το άτομο ως άνθρωπος. Εντούτοις, στα οικονομικά αυτό δεν εφαρμόζεται πιστά από όλες τις οικονομικές θεωρίες που υπάρχουν εκεί έξω. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το μοντέλο της «εθνικής οικονομίας» που χρησιμοποιείται από πολλούς νεο-μερκαντιλιστές, σοσιαλιστές και λοιπούς παρεμβατιστές. Θα δείξουμε, λοιπόν, σε αυτό το άρθρο πως η μεθοδολογική αφετηρία τους, η «εθνική οικονομία» είναι εσφαλμένη. Ως εθνική οικονομία ορίζουμε, για να μη γίνουν παρεξηγήσεις, το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας εντός της επικράτειας ενός κράτους και τη σχέση της με τις οικονομίες άλλων κρατών.

Η φύση της «εθνικής οικονομίας»

Το μοντέλο της εθνικής οικονομίας ξεκινά από τη μεθοδολογική του αφετηρία ισχυριζόμενο ότι η οικονομία ενός έθνους αποτελεί στην ουσία μία μονάδα, η οποία σκέφτεται και πράττει, έχει ανάγκες (ανάγκες της εθνικής οικονομίας) και «οφείλει» να πράξει συγκεκριμένα πράγματα για να ορθοποδήσει ή να αναπτυχθεί. Αυτός ο ισχυρισμός συνοδεύεται από την κατηγορία προς τους μεθοδολογικά ατομικιστές (όπως οι Αυστριακοί οικονομολόγοι) ότι επικεντρώνονται υπερβολικά στο άτομο καθεαυτό, περιορίζοντας την οικονομική ανάλυση τους στο απλούστερο και μονοεπίπεδο συστατικό της οικονομίας, τα άτομα, ενώ θα έπρεπε να μελετούν και πιο σύνθετα φαινόμενα τα οποία τίθενται εκτός της σφαίρας της ατομικής ανθρώπινης δράσης1.

Ενώ είναι αληθές ότι η εθνική οικονομία κατά τρόπον τινά «δρα», η δράση αυτή δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να είναι προϊόν της εθνικής οικονομίας ως μίας αφηρημένης έννοιας. Η εθνική οικονομία είναι στην ουσία ένας συμπεριληπτικός όρος, μία προσπάθεια αναφοράς στο σύνολο των ατομικών οικονομικών δράσεων σε δεδομένη γεωγραφική περιοχή. Η ίδια σύγχυση συμβαίνει και με τον όρο κοινωνία. Τόσο η κοινωνία, όσο και η εθνική οικονομία αποτελούν στην ουσία όρους συσσωμάτωσης και τίποτα παραπάνω. Με την περιγραφή της εθνικής οικονομίας ως δρούσα, συνεπάγεται ότι αυτή κατέχει βούληση, ανάγκες, επιθυμίες κοκ. Κάτι τέτοιο όμως δεν είναι δυνατόν. Η εθνική οικονομία δεν δρα, όπως δεν δρα μία επιχείρηση. Ο ιδιοκτήτης, ο υπάλληλος και οι διευθυντές μίας επιχείρησης δρουν, όπως σε μία οικονομία δρουν ο δάσκαλος, ο καπιταλιστής, ο εργαζόμενος, ο πολιτικός κοκ.

Εθνική οικονομία και «ατομικές οικονομίες»

Για να μπορέσει κάποιος να κατανοήσει τα φαινόμενα που εμφανίζονται σε μεγάλη κλίμακα, πέρα από την ατομική δράση (όπως για παράδειγμα τον επιχειρηματικό κύκλο), οφείλει να αναλύσει τα μεμονωμένα φαινόμενα, τις ατομικές οικονομίες που τα απαρτίζουν. Αυτό διότι ένα οικονομικό φαινόμενο δεν μπορεί να ιδωθεί θεωρητικά ανεξάρτητα του αντικειμένου μελέτης της οικονομικής επιστήμης. Οι ατομικές δράσεις, όταν συσσωματώνονται σε ένα σύνολο αλληλεπιδράσεων οδηγούν στην εμφάνιση των οικονομικών φαινομένων, στην μορφή που αυτά μελετούνται από την οικονομολογία και την επιστήμη της ανθρώπινης δράσης, την πραξεολογία.

Οι αναλυτές που ξεκινούν μεθοδολογικά από τις συσσωματώσεις των ατομικών δράσεων χωρίς να εντοπίζουν την προέλευση των φαινομένων στις δράσεις των ατόμων στην ουσία επιχειρηματολογούν σε έναν φαύλο κύκλο: γιατί η εθνική οικονομία οδεύει προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση; Διότι η εθνική οικονομία οδεύει προς αυτήν την κατεύθυνση. Η αποτυχία τους να εντοπίσουν την αιτιακή σχέση ανάμεσα στα γενικά φαινόμενα και την ανθρώπινη δράση, καθώς και η απουσία ενός θεωρητικού-συμπερασματικού-πραξεολογικού μοντέλου εξήγησης της ανθρώπινης δράσης στην πραγματικότητα τους περιορίζει σε απλή συλλογή στατιστικών στοιχείων κάτι που δεν αποτελεί τίποτα παραπάνω από μία ιστορική μελέτη και αναφορά διάφορων οικονομικών φαινομένων. Το μόνο που μπορεί να εντοπιστεί ανάμεσα στα φαινόμενα αυτά είναι η χρονική τους αλληλουχία. Οποιαδήποτε βαθύτερη ανάλυση των αιτιών, ειδικά όταν βρισκόμαστε σε ένα πολυπαραγοντικό σύστημα, όπου το πείραμα είναι αδύνατο, είναι ατελέσφορη, καθώς αρνείται την μελέτη των συστατικών στοιχείων της εθνικής οικονομίας.

Ισοζύγια πληρωμών, εθνική οικονομία και προστατευτισμός

Οι κλασικοί οικονομολόγοι έχουν συμβάλει τα μέγιστα στην κατάρριψη των μερκαντιλιστικών και προστατευτικών δοξασιών που συνεχίζουν εντούτοις να ταλανίζουν την οικονομική σκέψη. Παρόλα αυτά, η ανάλυσή τους βασιζόταν στην ουσία πάνω στην κριτική επί των προτάσεων των μερκαντιλιστών καθώς και στις ασταθείς βάσεις της μεθοδολογίας τους (όπως για παράδειγμα το ότι έβλεπαν την οικονομική δραστηριότητα ως μεταβίβαση πληρωμών και όχι αγαθών).

Ένας ακόμα τρόπος να καταρριφθούν οι ισχυρισμοί των μερκαντιλιστών και λοιπών σοσιαλιστών και προστατευτιστών είναι να χρησιμοποιηθεί η παραπάνω ανάλυση μας όσον αφορά την εθνική οικονομία. Η κριτική μας εναντίον τους στην ουσία συνίσταται στο ότι η μεθοδολογική τους αφετηρία δεν επιτρέπει την εξαγωγή κανενός συμπεράσματος πέρα από τη συλλογή στατιστικών και ιστορικών δεδομένων. Με άλλα λόγια, η εθνική οικονομία ως όρος και ως μοντέλο δεν έχει ουδεμία μεθοδολογική χρησιμότητα. Οποιοσδήποτε ισχυρισμός λοιπόν, πέραν από ιστορικές αναφορές σαφώς, εκπορευόμενος από την αφετηρία της εθνικής οικονομίας δεν έχει πραξεολογικά καμία ισχύ και δεν αποδεικνύει τίποτα πέρα από την αδυναμία των χρηστών του να προσφέρουν κάποια ουσιαστική συνεισφορά στην οικονομική σκέψη.

Επομένως, λογικά οικονομικά σφάλματα, όπως τα ισοζύγια πληρωμών, οι προστατευτισμοί, ο εμπορικός πόλεμος ως μέθοδος ανάπτυξης μίας οικονομίας αποκαλύπτονται. Στον βαθμό που τα άτομα δρουν και αγαθά και χρήματα αλλάζουν κατοχή και τίτλους ιδιοκτησίας, οποιαδήποτε οικονομική ανάλυση πέρα από την ατομική δράση είναι κενή νοήματος. Η χρήση του όρου «εθνική οικονομία» στην ουσία αποτελεί έναν ευφημισμό για αυτό που πραγματικά συμβαίνει: αναρίθμητες ατομικές αποφάσεις και δράσεις σε πραγματικό χρόνο. Ο «εθνικός οικονομολόγος» καλό θα ήταν να αναγνωρίσει ότι στην ουσία αποτελεί και έναν λογιστή που απλά «τρέχει» τα νούμερα και συλλέγει στατιστικά στοιχεία. Πολλές φορές ούτε αυτό δεν κάνει σωστά.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Carl Menger, Investigations in the Method of the Social Sciences (1985), μεταφρ. Francis J. Nock, σελ. 93