Οι μεγάλες βάσεις δεδομένων και η τεχνολογία δεν σώζουν τον σοσιαλισμό

0
608
Κεντρικά Σχεδιασμένη οικονομία

σε μια σύγχρονη οικονομία, εφόσον δεν υπάρχουν διαθέσιμες τιμές βάσει των οποίων να βασίζεται ο οικονομικός υπολογισμός, η αποτυχία μιας προγραμματισμένης οικονομίας είναι αναπόφευκτη

Will «Big Data» Make a Centrally Planned Economy Possible? (δημοσιευμένο αρχικά στην Ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ludwig von Mises)
του Xiong Yue
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Πολλοί από εμάς είχαμε πεισθεί ότι η ιδέα μίας κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας, τόσο στη θεωρία όσο και στην πράξη, είχε καταρριφθεί ολοσχερώς. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι σήμερα θα ισχυρίζονταν ότι η κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία δεν δουλεύει, και ότι τις τελευταίες δύο δεκαετίες του εικοστού αιώνα, όλες οι κεντρικά σχεδιασμένες οικονομίες είχαν στραφεί προς τις ανοιχτές αγορές.

Ωστόσο, με την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών όπως το cloud computing, μεγάλα δεδομένα και την τεχνητή νοημοσύνη, μερικοί άνθρωποι αρχίζουν να πιστεύουν ότι – με τη βοήθεια ισχυρών νέων τεχνολογιών – μπορούμε επιτέλους να επιτύχουμε μια κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία.

Σε πρόσφατη ομιλία του, ο Jack Ma, ένας από τους πιο διάσημους επιχειρηματίες της Κίνας και ιδρυτής και πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του ομίλου Alibaba, εξέφρασε την αισιοδοξία του για τη μελλοντική ανάκαμψη της προγραμματισμένης οικονομίας. Δηλώνει:

«Τα τελευταία 100 χρόνια, αισθανόμασταν πάντα ότι η οικονομία της αγοράς είναι εξαιρετική, αλλά κατά τη γνώμη μου, τις επόμενες τρεις δεκαετίες θα υπάρξει μια σημαντική αλλαγή, η προγραμματισμένη οικονομία θα γίνει όλο και πιο μεγάλη. Επειδή έχουμε πρόσβαση σε όλα τα είδη δεδομένων, μπορεί να βρούμε το αόρατο χέρι της αγοράς. […] Στην εποχή της πληροφορίας, είναι σαν να έχουμε μια μηχανή ακτίνων Χ και μια CT μηχανή για την παγκόσμια οικονομία, έτσι 30 χρόνια αργότερα θα υπάρξει μια νέα θεωρία [σχετικά με την προγραμματισμένη οικονομία]».

 

Λοιπόν, ως μεγάλο, ρομαντικό όνειρο για τον άνθρωπο – αν και η σχεδιαζόμενη οικονομία απέτυχε αρκετές φορές στη λειτουργία της στον πραγματικό κόσμο – δεν θα εκπλησσόμασταν να μάθουμε ότι εξακολουθεί να είναι αρκετά ελκυστική για τις κοινωνικές ελίτ, όπως ο Jack Ma.

Έχουν ελπίδες οι σοσιαλιστές με τη νέα τεχνολογία;

Είναι αλήθεια, σε κάποιο βαθμό, ότι με την ανάπτυξη τεχνολογιών, οι κεντρικοί προγραμματιστές μπορούν πλέον να αποκτήσουν περισσότερα δεδομένα και πληροφορίες και η ικανότητά τους να αναλύουν αυτά τα δεδομένα και τις πληροφορίες ενισχύεται επίσης σημαντικά. Επιπλέον, στο προσεχές μέλλον, οι δεξιότητες αυτές θα ενισχυθούν περαιτέρω. Ο Ma θεωρεί ότι μια προγραμματισμένη οικονομία μπορεί να επιτευχθεί στο μέλλον ακριβώς λόγω των εταιρειών του, Taobao και Alipay, που είναι πανταχού παρούσες στους τομείς του ηλεκτρονικού εμπορίου και των πληρωμών στην Κίνα και ως εκ τούτου να μπορεί να συλλέξει ένα τεράστιο ποσό των δεδομένων κατανάλωσης. Για τον ίδιο τον Jack Ma και άλλους «τεχνοκράτες σοσιαλιστές», τέτοια στοιχεία θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον ακρογωνιαίο λίθο της λειτουργίας της προγραμματισμένης οικονομίας.

Ωστόσο, αν το εξετάσουμε αυτό πιο συγκεκριμένα, συνειδητοποιούμε ότι τα δεδομένα αυτά είναι απλά: (1) δεδομένα βασισμένα σε πραγματικές συμφωνίες του παρελθόντος, οι οποίες δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόβλεψη των προτιμήσεων των καταναλωτών στο μέλλον. Ή (2) δεδομένα που ελήφθησαν με ερωτηματολόγια, τα οποία δεν μπορούν να αντανακλούν τις πραγματικές αποδεδειγμένες προτιμήσεις των πελατών. Και στις δύο περιπτώσεις, με τις εκθαμβωτικές νέες τεχνολογίες, το τι οι κεντρικοί σχεδιαστές μπορούν να χρησιμοποιήσουν για την δημιουργία υποθέσεων για τον πραγματικό κόσμο, αποτελεί ακόμα μία απάτη.

Εκτός αυτού, όσοι θεωρούν το πρόβλημα του σοσιαλισμού απλώς ένα πρόβλημα πληροφόρησης, δεν καταλαβαίνουν ότι το βασικό πρόβλημα του σοσιαλισμού έγκειται στην απουσία τιμών σε μια κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία. Ο ρόλος των τιμών στην οικονομία της αγοράς είναι μοναδικός, επειδή οι τιμές χρήματος προσφέρουν ένα απαραίτητο εργαλείο στον οικονομικό υπολογισμό. Όπως γράφει ο von Mises στο Human Action:

«Δεν μπορεί κανείς να προσθέσει τιμές ή εκτιμήσεις αξίας. Κάποιος μπορεί να προσθέσει τις τιμές που εκφράζονται σε χρήματα, αλλά όχι κλίμακες προτίμησης».

 

Με τις τιμές ως οδηγό, οι επιχειρηματίες μπορούν να επιδιώξουν κέρδη εξετάζοντας τις διαφορές στις τιμές της αγοράς των συνετελεστών παραγωγής και τις αναμενόμενες τιμές των τελικών προϊόντων. Στη συνέχεια, μπορούν να οργανώσουν την παραγωγή ανάλογα.

Το πρόβλημα οικονομικού υπολογισμού δε λύνεται με την τεχνολογία

Επομένως, ακόμη και αν έχουμε ήδη μερικά άριστα δεδομένα, χωρίς αυτόν τον μηχανισμό τιμών αγοράς, δεν είναι δυνατός ούτε ο οικονομικός υπολογισμός ούτε η αποδοτική κατανομή των πόρων. Η σχεδιασμένη οικονομία δεν είναι επομένως εφικτή. Επειδή ο ορθολογικός σχεδιασμός ή η κατανομή των πόρων απαιτεί την ικανότητα οικονομικού υπολογισμού, αυτός ο υπολογισμός χρειάζεται τις τιμές που μπορούν να καθοριστούν μόνο στην αγορά από την πραγματική ανταλλαγή των ιδιοκτητών ιδιωτικής περιουσίας εξ αρχής. Δεδομένου ότι η προγραμματισμένη οικονομία απαιτεί κρατικό και συλλογικό έλεγχο των πόρων – και επομένως δεν υπάρχει χώρος για αυτές τις απαραίτητες εθελοντικές ανταλλαγές μεταξύ ιδιοκτητών – δεν μπορεί να προγραμματίσει ορθολογικά τη λειτουργία του σύγχρονου οικονομικού συστήματος.

Ως αποτέλεσμα, είναι θεωρητικά αδύνατο για μια προγραμματισμένη οικονομία να καθορίσει τις τιμές που απαιτούνται για τον οικονομικό υπολογισμό. Οι τεχνολογίες αιχμής μπορούν να βοηθήσουν τον Jack Ma να βελτιστοποιήσει τις στρατηγικές του στις ιδιωτικές του επιχειρήσεις σε μια σχετικά καπιταλιστική κοινωνία. Ωστόσο, σε μια σύγχρονη οικονομία, εφόσον δεν υπάρχουν διαθέσιμες τιμές βάσει των οποίων να βασίζεται ο οικονομικός υπολογισμός, η αποτυχία μιας προγραμματισμένης οικονομίας είναι αναπόφευκτη. Όπως ο Joseph Salerno γράφει στην εισαγωγή στο Economic Calculation in the Socialist Commonwealth:

«Επειδή δεν υπάρχουν ανταγωνιστικά καθορισμένες χρηματικές τιμές για τους συντελεστές παραγωγής, η κατοχή κυριολεκτικά όλων των γνώσεων στον κόσμο δεν θα επέτρεπε σε ένα άτομο να κατανείμει παραγωγικούς πόρους οικονομικά στο πλαίσιο του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας».

 

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: