Πάπας: Και εγένετο ύδωρ δωρεάν για όλους

0
192

Το πόσιμο νερό, λοιπόν, εφόσον τελεί υπό σπανιότητα, αναγκαστικά θα έχει και μία τιμή που θα αντικατοπτρίζει αυτό το γεγονός. Με την παρατήρηση της τιμής του μπορούμε ανά πάσα στιγμή να γνωρίζουμε με σχετικούς όρους κατά πόσο το νερό είναι σπάνιο ανά περιοχή

Νοέμβριος 2018
 του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Ο Πάπας Φραγκίσκος το επιβεβαίωσε: η πρόσβαση στο πόσιμο νερό δεν θα έπρεπε να είναι εμπόρευμα, αλλά αδιαφιλονίκητο δικαίωμα για όλους. Υποτίθεται ότι ο Πάπας έχει το αλάθητο και είναι η φωνή του Θεού; Μάλλον όταν ο Θεός έδινε φώτιση, ο Πάπας φορούσε γυαλιά ηλίου, οπότε ας τον φωτίσουμε εμείς με μερικά βασικά οικονομικά.

Τι εννοεί ο Πάπας στην πραγματικότητα

Όταν ο πάπας ισχυρίζεται ότι το νερό δεν θα έπρεπε να είναι εμπόρευμα προς αγορά και πώληση, στην ουσία εννοεί ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχει τιμή γι’ αυτό σε χρήμα. Μόνο μέσω της δυνατότητας ανταλλαγής, πώλησης και αγοράς δύναται ένα αγαθό ή υπηρεσία να αποκτήσει μία τιμή. Επίσης, τιμή μπορεί να έχει μόνο ένα αγαθό το οποίο βρίσκεται σε σπανιότητα. Για παράδειγμα ο αέρας που αναπνέουμε δεν έχει τιμή, καθώς αποτελεί ένα αγαθό γενικής ευημερίας.1 Σε έναν άλλον πλανήτη βεβαίως, όπου το οξυγόνο δεν υπάρχει σε αφθονία, ο αέρας που αναπνέουμε θα αποκτούσε τιμή ως αγαθό υπό σπανιότητα.

Η τιμή στα αγαθά και υπηρεσίες, πέραν της έκφρασης των αξιακών κλιμάκων των ανθρώπων, αντικατοπτρίζει και την σχετική σπανιότητα του αγαθού ως προς τη ζήτηση που υπάρχει γι’ αυτό. Μεγάλη ζήτηση για αγαθό σε μεγάλη σπανιότητα συνεπάγεται και υψηλή τιμή με όλα τα άλλα ίσα και αντιστρόφως. Το πόσιμο νερό, λοιπόν, εφόσον τελεί υπό σπανιότητα, αναγκαστικά θα έχει και μία τιμή που θα αντικατοπτρίζει αυτό το γεγονός. Με την παρατήρηση της τιμής του μπορούμε ανά πάσα στιγμή να γνωρίζουμε με σχετικούς όρους κατά πόσο το νερό είναι σπάνιο ανά περιοχή. Ένα μπουκάλι νερό στη Σαχάρα μπορεί να στοιχίζει πολλαπλάσια από ένα στην Ελλάδα αντικατοπτρίζοντας αυτή τη διαφορά στη σπανιότητα από τον έναν τόπο στον άλλον.

Τέλος, χρησιμοποιώντας τη λέξη «δικαίωμα», στην ουσία θεωρεί ηθικό και νόμιμο τον εξαναγκασμό ως προς την παροχή νερού. Εάν έχω δικαίωμα επί του πόσιμου νερού, στην πραγματικότητα νομιμοποιούμαι να εισβάλλω στην ιδιοκτησία άλλων ανθρώπων και να τους αφαιρέσω όσο νερό επιθυμώ. Το ίδιο μπορούν να κάνουν και αυτοί σε εμένα και σε άλλους. Αυτή η έννοια του δικαιώματος, του θετικού δικαιώματος, είναι συνταγή για τη δημιουργία αέναων κοινωνικών συγκρούσεων, τις οποίες ο θεσμός της ιδιοκτησίας θέλει να μετριάσει και να αποφύγει.

Τιμές, κόστος και ορθολογική χρήση

Πέρα από τη σπανιότητα, οι τιμές διαδραματίζουν και δευτερεύοντες ρόλους. Πρώτον, βοηθούν στον υπολογισμό του κόστους, δηλαδή του τι έχει θυσιαστεί για να παραχθεί κάτι άλλο. Το χρήμα βοηθά στην ομογενοποίηση του υπολογισμού. Είναι δύσκολο να αντιστοιχίσουμε το κόστος παραγωγής μήλων σε πορτοκάλια, καθώς δεν είναι το ίδιο αγαθό ούτε ως προς χρησιμότητα, ούτε ως προς ποιότητα κοκ.

Δεύτερον, οι τιμές εμποδίζουν τις ανορθολογικές, δηλαδή σπάταλες χρήσεις πόρων. Όσο πιο σπάνιος γίνεται ένας πόρος, τόσο περισσότερο θα ανέβει η τιμή του, δηλαδή θα γίνει πιο ακριβός. Αυτό οδηγεί σε σοφότερη χρήση του, καθώς, η ακρίβεια του αποτελεί αντικίνητρο στη σπάταλη χρήση του. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε έναν πόρο όπως το νερό. Φανταστείτε ότι την επόμενη στιγμή η τιμή του νερού έφτανε στο μηδέν. Όλοι θα τρέχαμε στα σούπερ-μάρκετ να αρπάξουμε όσα μπουκάλια νερού μπορούμε, θα γεμίζαμε τις μπανιέρες μας κάθε μέρα με νερό για να κάνουμε αφρόλουτρο, θα πλέναμε το αμάξι μας κάθε τρεις και λίγο, καθώς το κόστος ευκαιρίας μας θα ήταν, πρακτικά, μηδενικό. Οι τιμές συμβάλλουν στη διατήρηση της ποσότητας των πόρων μας σε όσο πιο αποδοτικό επίπεδο γίνεται.

Οικονομικός αναλφαβητισμός και υποκρισία

Εφόσον ο Πάπας, τώρα, κόπτεται για την έλλειψη πόσιμου νερού στην Αφρική και σε άλλες υποανάπτυκτες χώρες (ακριβώς διότι είναι υποανάπτυκτες, δηλαδή δεν έχουν οικονομική ελευθερία για να γίνει συσσώρευση κεφαλαίου, κάτι που θα οδηγήσει και σε παραγωγή πόσιμου νερού, βρίσκονται σε τέτοια θέση), ας χρηματοδοτήσει ο ίδιος ιδιωτικές πρωτοβουλίες που σκοπό θα έχουν την παροχή πόσιμου νερού στους πληθυσμούς εκεί. Είναι πραγματικά εύκολο, εκ του θρησκευτικού θρόνου του Βατικανού, να κάνει κάποιος ισχυρισμούς για το τι δικαιώματα έχει ο καθένας. Ας αναλάβει το κόστος της πρότασής του ο ίδιος.

Γενικά, δεν είναι κακό να είσαι άσχετος στα οικονομικά. Κακό είναι, όταν, ενώ έχεις άγνοια περί των οικονομικών, και επιπλέον έχεις και θέση επιρροής και αυθεντίας, να κάνεις δηλώσεις που αγνοούν τη φύση των πραγμάτων όσον αφορά αυτά. Τέτοιες απόψεις είναι πραγματικά επικίνδυνες. Ας ασχοληθεί ο Πάπας με τα θρησκευτικά ζητήματα. Αυτή είναι η εξειδίκευσή του. Τα υπόλοιπα είναι για τους οικονομολόγους. Ο κήπος της Εδέμ, της αφθονίας και της αιώνιας ευτυχίας, δεν είναι η φύση του πραγματικού κόσμου.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





 

  1. Murray Rothbard, Man, Economy and State (1962), σελ 5