Βασικά οικονομικά: Ο μύθος και οι πλάνες του «πολλαπλασιαστή»

0
1237
Η δημοφιλής οικονομική ορθοδοξία, υποστηρίζει πως η αποταμίευση συρρικνώνει την οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, η πραγματικότητα λέει πως χωρίς αποταμίευση, είναι αδύνατη η οικονομική ανάπτυξη. Επιπλέον, η συρρίκνωση των αποταμιεύσεων λόγω αυξημένων δαπανών οδηγεί στην οικονομική εξαθλίωση.
Η δημοφιλής οικονομική ορθοδοξία, υποστηρίζει πως η αποταμίευση συρρικνώνει την οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, η πραγματικότητα λέει πως χωρίς αποταμίευση, είναι αδύνατη η οικονομική ανάπτυξη. Επιπλέον, όταν η κατανάλωση υπερβεί την παραγωγή λόγω αυξημένων δαπανών, η συνεπακόλουθη συρρίκνωση των αποταμιεύσεων οδηγεί στην οικονομική εξαθλίωση.

Ο δημοφιλής τρόπος σκέψης της οικονομικής ορθοδοξίας, μας εξηγεί το γιατί οι περισσότεροι οικονομολόγοι σήμερα θεωρούν ότι μέσω δημοσιονομικών και νομισματικών επεκτάσεων είναι δυνατόν να αποτραπεί μια ενδεχόμενη ύφεση της οικονομίας, η να θεραπευτεί μια ύφεση η οποία εξ αρχής προκλήθηκε λόγω ανάλογης πολιτικής.

του Frank Shostak
Απόδοση και σχολιασμός Ευθύμης Μαραμής

Πρόλογος

Έχουμε παρουσιάσει αρκετά άρθρα στον διαδικτυακό μας χώρο, σχετικά με την παραγωγή, την συσσώρευση κεφαλαίου, την αποταμίευση, την κατανάλωση και τις κρατικές δαπάνες. Στο παρόν άρθρο θα πρέπει να παρατηρηθούν οι ομοιότητες που παρουσιάζει η ανάλυση, σε σχέση με την Ελληνική οικονομική κατάρρευση. Οι νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές, τόσο των Ελληνικών κυβερνήσεων, όσο κυρίως των Ευρωπαϊκών θεσμών της Ε.Ε. και της ευρωζώνης, αποτυπώνονται ευκρινώς στις παρατηρήσεις του Frank Shostak. H σύγχρονη οικονομική «επιστήμη» είναι η κυρίως υπεύθυνη για την Ελληνική περίπτωση, καθώς δικαιολογεί ηθικά και υπαγορεύει «επιστημονικά» τις μεθόδους με τις οποίες μπορεί να καταστραφεί μια οικονομία.

Εισαγωγή

Για τους περισσότερους οικονομολόγους και οικονομικούς σχολιαστές, η αύξηση της ζήτησης για αγαθά και υπηρεσίες αποτελεί την καρδιά της οικονομικής ανάπτυξης. Θεωρείται ότι οι αυξήσεις ή οι μειώσεις της ζήτησης, βρίσκονται πίσω από τις αυξήσεις και τις μειώσεις στην παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών της οικονομίας. Θεωρείται επίσης ότι η παραγωγή της συνολικής οικονομίας, αυξάνεται κατά ένα πολλαπλάσιο με την μεταβολή των κυβερνητικών, των καταναλωτικών ή των επιχειρηματικών δαπανών.

Το μαθηματικό σφάλμα του «πολλαπλασιαστή»

Ένα παράδειγμα θα απεικονίσει πώς μια αρχική δαπάνη αυξάνει τη συνολική παραγωγή με το πολλαπλάσιο αυτής της δαπάνης. Ας υποθέσουμε ότι από ένα επιπλέον δολάριο που έλαβαν, τα άτομα δαπανούν $ 0,9 και εξοικονομούν $ 0,1. Επίσης, ας υποθέσουμε ότι οι καταναλωτές αύξησαν τις δαπάνες τους κατά 100 εκατομμύρια δολάρια. Ως εκ τούτου, τα έσοδα των εμπόρων λιανικής αυξάνονται κατά 100 εκατομμύρια δολάρια. Οι έμποροι λιανικής, ως απάντηση στην αύξηση του εισοδήματός τους, καταναλώνουν το 90% των 100 εκατομμυρίων δολαρίων, δηλαδή αυξάνουν τις δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες κατά 90 εκατομμύρια δολάρια. Οι αποδέκτες αυτών των 90 εκατομμυρίων δολαρίων με τη σειρά τους, δαπανούν το 90% των 90 εκατομμυρίων δολαρίων, δηλαδή 81 εκατομμύρια δολάρια. Στη συνέχεια, οι παραλήπτες των 81 εκατομμυρίων δολαρίων δαπανούν το 90% αυτού του ποσού, το οποίο είναι 72,9 εκατομμύρια δολάρια και ούτω καθεξής. Σημειώστε ότι στον πυρήνα αυτού του τρόπου σκέψης, βρίσκεται η θεώρηση ότι η δαπάνη ενός ατόμου γίνεται το εισόδημα κάποιου άλλου ατόμου.

Σε κάθε στάδιο της αλυσίδας των δαπανών, οι άνθρωποι δαπανούν το 90% του πρόσθετου εισοδήματος που λαμβάνουν. Αυτή η διαδικασία τελικά ολοκληρώνεται, σύμφωνα πάντα με τους υποστηρικτές της θεωρίας, με συνολική παραγωγή υψηλότερη κατά 1 δισεκατομμύριο δολάρια (10*100 εκατομμύρια δολάρια) από ό, τι ίσχυε πριν οι καταναλωτές αυξήσουν την αρχική τους δαπάνη κατά 100 εκατομμύρια δολάρια.

Παρατηρήστε ότι όσο περισσότερο από το πρόσθετο εισόδημα δαπανάται, τόσο μεγαλύτερος είναι ο πολλαπλασιαστής και συνεπώς ο αντίκτυπος των αρχικών δαπανών στη συνολική παραγωγή είναι μεγαλύτερος. Για παράδειγμα, εάν οι άνθρωποι αλλάξουν τις συνήθειες τους και ξοδέψουν το 95% από κάθε δολάριο, ο πολλαπλασιαστής θα γίνει 20. Αντίθετα, εάν αποφασίσουν να ξοδέψουν μόνο το 80% και να εξοικονομήσουν 20% τότε ο πολλαπλασιαστής θα είναι 5. Όλα αυτά σημαίνουν ότι όσο λιγότερα εξοικονομούμε, τόσο μεγαλύτερη είναι η επίδραση της αύξησης στην συνολική ζήτηση για τη συνολική παραγωγή.

Ακολουθώντας αυτόν τον τρόπο σκέψης, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι περισσότεροι οικονομολόγοι σήμερα, θεωρούν ότι μέσω δημοσιονομικών και νομισματικών επεκτάσεων είναι δυνατόν να αποτραπεί μια ενδεχόμενη ύφεση της οικονομίας.

Ο εκλαϊκευτής της «μαγικής δύναμης» του πολλαπλασιαστή, John Maynard Keynes, έγραψε:

«Εάν το υπουργείο οικονομικών γεμίσει παλιά μπουκάλια με χαρτονομίσματα, τα θάψει σε κατάλληλα βάθη σε παροπλισμένα ανθρακωρυχεία και στη συνέχεια γεμίσει ως την επιφάνεια τους λάκκους με σκουπίδια της πόλης και αφήσει σε κάποια ιδιωτική επιχείρηση με καλά δοκιμασμένες αρχές του laissez-faire να σκάψει και να τα ανακτήσει (το δικαίωμα αυτό επιτυγχάνεται, βεβαίως με την υποβολή προσφορών για τη μίσθωση του χώρου που φέρει τα χαρτονομίσματα), δεν χρειάζεται πλέον να υπάρχει ανεργία και με τη βοήθεια των επιπτώσεων, το πραγματικό εισόδημα της κοινότητας και ο κεφαλαιακός πλούτος επίσης, θα μπορούσαν να είναι πολύ καλύτερα από ό, τι είναι στην πραγματικότητα.» 1

 

Έχει σχέση με την πραγματικότητα ο «πολλαπλασιαστής»;

Τίθεται συνεπώς το ερώτημα: αποτελεί η αυξημένη εξοικονόμηση μία επιβλαβή πρακτική για την οικονομία, όπως υποστηρίζει το μοντέλο του πολλαπλασιαστή;

Ας πάρουμε για παράδειγμα τον Μπομπ τον αγρότη, που έχει παραγάγει είκοσι ντομάτες και καταναλώνει πέντε ντομάτες. Αυτό που έχει μείνει στη διάθεσή του είναι δεκαπέντε αποταμιευμένες ντομάτες (πραγματικές αποταμιεύσεις). Με τη βοήθεια των αποταμιευμένων δεκαπέντε ντοματών, ο Μπομπ μπορεί τώρα να εξασφαλίσει διάφορα άλλα αγαθά. Για παράδειγμα, εξασφαλίζει μια φρατζόλα ψωμί από τον Τζον τον αρτοποιό πληρώνοντας για το ψωμί με πέντε ντομάτες. Ο Μπομπ αγοράζει επίσης ένα ζευγάρι παπούτσια από τον Πωλ τον υποδηματοποιό πληρώνοντας τα παπούτσια με δέκα ντομάτες.

Σημειώστε ότι οι πραγματικές αποταμιεύσεις που διαθέτει ο Μπομπ περιορίζουν την ποσότητα των καταναλωτικών αγαθών που μπορεί να εξασφαλίσει για τον εαυτό του. Η αγοραστική δύναμη του Μπομπ περιορίζεται από το ποσό της πραγματικής του αποταμίευσης, δηλαδή τις ντομάτες που έχει στη διάθεσή του, με όλα τα υπόλοιπα πράγματα ίσα.

Όταν ο Μπομπ ο αγρότης ασκεί την ζήτηση του για μια φρατζόλα ψωμί και για ένα ζευγάρι παπούτσια, μεταφέρει πέντε ντομάτες στον Τζον τον αρτοποιό και δέκα ντομάτες στον Πωλ τον υποδηματοποιό. Οι αποταμιευμένες ντομάτες του Μπομπ συντηρούν και ενισχύουν τη ζωή και την ευημερία του αρτοποιού και του υποδηματοποιού.

Ομοίως, το αποταμιευμένο ψωμί και το αποταμιευμένο ζευγάρι παπουτσιών, συντηρούν τη ζωή και την ευημερία του Μπομπ του αγρότη. Σημειώστε ότι τα αποταμιευμένα τελικά καταναλωτικά αγαθά, είναι αυτά τα οποία στηρίζουν τον αρτοποιό, τον αγρότη και τον υποδηματοποιό και που καθιστούν δυνατή τη διατήρηση της ροής της παραγωγής.

Τώρα, οι ιδιοκτήτες των τελικών καταναλωτικών αγαθών, αντί να τα ανταλλάσσουν με άλλα καταναλωτικά αγαθά, θα μπορούσαν να αποφασίσουν να τα χρησιμοποιήσουν για να εξασφαλίσουν καλύτερα εργαλεία και μηχανήματα. Με καλύτερα εργαλεία και μηχανήματα, μπορεί να παραχθεί κάποια στιγμή στο μέλλον μεγαλύτερη ποσότητα και καλύτερη ποιότητα καταναλωτικών αγαθών.

Σημειώστε ότι με την ανταλλαγή μέρους των αποταμιευμένων καταναλωτικών αγαθών τους, έναντι εργαλείων και μηχανημάτων, οι ιδιοκτήτες των καταναλωτικών αγαθών, στην πραγματικότητα, μεταφέρουν τις πραγματικές αποταμιεύσεις τους σε άτομα που ειδικεύονται στην κατασκευή αυτών των εργαλείων και μηχανημάτων. Με λίγα λόγια, οι πραγματικές αποταμιεύσεις στηρίζουν αυτά τα άτομα ενώ είναι απασχολημένα με την κατασκευή αυτών των εργαλείων και μηχανημάτων.

Μόλις κατασκευαστούν αυτά τα εργαλεία και τα μηχανήματα, αυτό επιτρέπει την αύξηση της παραγωγής καταναλωτικών αγαθών. Καθώς η ροή της παραγωγής επεκτείνεται, αυτό επιτρέπει περισσότερη εξοικονόμηση, με όλα τα άλλα πράγματα ίσα, γεγονός που με τη σειρά του επιτρέπει την περαιτέρω αύξηση της παραγωγής εργαλείων και μηχανημάτων. Αυτό με τη σειρά του επιτρέπει την περαιτέρω ανύψωση της παραγωγής καταναλωτικών αγαθών. Έτσι, αντίθετα με τη δημοφιλή άποψη, οι περισσότερες αποταμιεύσεις στην πραγματικότητα επεκτείνουν και δεν συρρικνώνουν τη ροή παραγωγής καταναλωτικών αγαθών.

Μπορεί η αύξηση της ζήτησης για καταναλωτικά αγαθά, να οδηγήσει σε αύξηση της συνολικής παραγωγής κατά το πολλαπλάσιο της αύξησης της ζήτησης; Για να μπορέσει να ικανοποιήσει την αύξηση της ζήτησης του για αγαθά, ο αρτοποιός πρέπει να έχει τα μέσα πληρωμής, δηλαδή το ψωμί για να πληρώσει για τα αγαθά και τις υπηρεσίες που επιθυμεί. Έχουμε δει ότι ο αρτοποιός εξασφαλίζει πέντε ντομάτες πληρώνοντας για αυτές με μια φρατζόλα ψωμί. Ομοίως, ο υποδηματοποιός υποστηρίζει τη ζήτηση του για δέκα ντομάτες με ένα ζευγάρι παπούτσια. Ο αγρότης στηρίζει την ζήτηση του για ψωμί και παπούτσια με τις αποταμιευμένες δεκαπέντε ντομάτες.

Μόλις αυξηθεί η προσφορά τελικών καταναλωτικών αγαθών, αυτό επιτρέπει την αύξηση της ζήτησης για αγαθά. Η αύξηση της παραγωγής ψωμιού του αρτοποιού, του επιτρέπει να αυξήσει τη ζήτηση για άλλα αγαθά. Υπό αυτή την έννοια, η αύξηση της παραγωγής αγαθών αναπτύσσει τη ζήτηση για αγαθά. Οι άνθρωποι απασχολούνται με την παραγωγή, προκειμένου να είναι σε θέση να ασκήσουν ζήτηση για αγαθά ώστε να συντηρήσουν τη ζωή και την ευημερία τους.

Είδαμε ότι αυτό που καθιστά δυνατή την επέκταση της προσφοράς τελικών καταναλωτικών αγαθών, είναι η αύξηση των κεφαλαιουχικών αγαθών, δηλαδή των εργαλείων και των μηχανημάτων – αυτό που με τη σειρά του επιτρέπει την αύξηση των εργαλείων και των μηχανημάτων, είναι η πραγματική αποταμίευση. Επομένως, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η αύξηση της κατανάλωσης πρέπει να συμβαδίζει με την αύξηση της παραγωγής. Από αυτό, μπορούμε επίσης να συμπεράνουμε ότι η κατανάλωση δεν προκαλεί αύξηση της παραγωγής κατά το πολλαπλάσιο της αύξησης της κατανάλωσης. Η αύξηση της παραγωγής είναι σύμφωνη με το τι επιτρέπει μια συγκεκριμένη παραγωγική υποδομή και δεν επιβάλλεται από τη καταναλωτική ζήτηση ως τέτοια.

Αύξηση τη κυβερνητικής ζήτησης (κρατικές δαπάνες) και οικονομική ανάπτυξη

Ας εξετάσουμε τις συνέπειες της αύξησης της ζήτησης της κυβέρνησης, σε σχέση με τη συνολική παραγωγή της οικονομίας. Σε μια οικονομία, η οποία αποτελείται από έναν αρτοποιό, έναν υποδηματοποιό και έναν καλλιεργητή ντομάτας, ένα άλλο άτομο εισέρχεται στη σκηνή. Αυτό το άτομο είναι ένας φορέας επιβολής που ασκεί τη ζήτησή του για αγαθά με εξαναγκασμό.

Μπορεί μια τέτοια ζήτηση να οδηγήσει σε αυξημένη παραγωγή, όπως υποστηρίζει ο δημοφιλής τρόπος σκέψης; Αντίθετα, θα φτωχύνει τους παραγωγούς. Ο αρτοποιός, ο υποδηματοποιός και ο αγρότης θα υποχρεωθούν να παραδώσουν το προϊόν τους έναντι κανενός ανταλλάγματος και αυτό με τη σειρά του θα αποδυναμώσει τη ροή της παραγωγής τελικών καταναλωτικών αγαθών. Όπως μπορούμε να δούμε, όχι μόνο η αύξηση των κυβερνητικών δαπανών δεν αυξάνει τη συνολική παραγωγή με ένα θετικό πολλαπλάσιο, αλλά αντίθετα οδηγεί στην αποδυνάμωση της διαδικασίας της γενικότερης παραγωγής πλούτου. Σύμφωνα με τον von Mises:

«[…] πρέπει να υπογραμμιστεί η αλήθεια, ότι μια κυβέρνηση μπορεί να δαπανήσει ή να επενδύσει μόνο αυτά που αποσπά από τους πολίτες και ότι οι πρόσθετες δαπάνες και οι επενδύσεις της κυβέρνησης, απαραίτητα, περιορίζουν τις δαπάνες και τις επενδύσεις των πολιτών κατά την πλήρη έκταση της ποσότητας τους.»2

 

Σύνοψη και συμπέρασμα

Τα γραπτά του John Maynard Keynes ασκούν τόση επιρροή σήμερα όση και πριν από ογδόντα χρόνια. Οι ιδέες του παραμένουν η κινητήρια δύναμη των υπεύθυνων για τη χάραξη οικονομικών πολιτικών στα κυβερνητικά και νομισματικά όργανα. Αυτές οι ιδέες διακατέχουν τη σκέψη και τα γραπτά των πιο σημαντικών οικονομολόγων στη Wall Street και στον ακαδημαϊκό κόσμο.

Στον πυρήνα της κεϋνσιανής φιλοσοφίας, βρίσκεται το σκεπτικό ότι αυτό που ωθεί την οικονομία είναι η ζήτηση για αγαθά. Οι οικονομικές υφέσεις, είναι κατά κύριο λόγο αποτέλεσμα της ανεπαρκούς ζήτησης. Στο κεϋνσιανό πλαίσιο, η αύξηση της ζήτησης όχι μόνο αυξάνει τη συνολική παραγωγή, αλλά αυξάνει την παραγωγή κατά ένα πολλαπλάσιο της αρχικής αύξησης της ζήτησης.

Στον πραγματικό κόσμο, μια τεχνητή ώθηση στη ζήτηση που δεν υποστηρίζεται από την παραγωγή, οδηγεί στην αποδυνάμωση του συνόλου των πραγματικών αποταμιεύσεων και, σε αντίθεση με την άποψη του Κεϋνσιανισμού και της δημοφιλούς σκέψης, στη συρρίκνωση της ροής πραγματικού πλούτου, δηλ. οδηγεί σε οικονομική εξαθλίωση.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

 Σημειώσεις:
  1. J.M. Keynes. The General Theory of Employment, Interest and Money, Macmillan & Co. LTD 1964, σελ. 129.
  2. Ludwig von Mises, Human Action ,3η αναθεωρημένη έκδοση, Contemporary Books Inc, σελ. 744.