Πραξεολογία και Ψυχολογία

0
683
Πραξεολογία Ψυχολογία
H Πραξεολογία δεν ασχολείται με το τι διαμορφώνει τα κίνητρα των ανθρώπων βάσει των οποίων εκείνα πραγματοποιούν την επιλογή σκοπών και μέσων εκπλήρωσής τους. Αυτό είναι αντικείμενο της ψυχολογίας. Η ταύτιση ή έγχυση της πραξεολογίας με ψυχολογικά στοιχεία είναι στην καλύτερη περίπτωση αδόκιμη.

Η έκθεση της οικονομικής επιστήμης του von Mises διέφερε αποφασιστικά από όλους τους σύγχρονους συγγραφείς, διότι τράβηξε μια κόκκινη γραμμή ανάμεσα στην πραξεολογία και την ψυχολογία. Αυτό έχει παραμείνει καθοριστικό στοιχείο των έργων των ακολούθων του.

Psychology vs. Praxeology

Του Jörg Guido Hülsmann

(Απόσπασμα από το κεφάλαιο 17 του βιβλίου «Mises: The Last Knight of Liberalism«, σελ. 765–67.)

Διαχωρίζοντας την Πραξεολογία από την ψυχολογία

Η παρουσίαση της οικονομικής επιστήμης του von Mises διέφερε αποφασιστικά από όλους τους σύγχρονους συγγραφείς, διότι τράβηξε μια κόκκινη γραμμή ανάμεσα στην πραξεολογία και την ψυχολογία. Αυτό έχει παραμείνει καθοριστικό στοιχείο των έργων των ακολούθων του.

Ο von Mises δεν αμφισβήτησε ότι το ψυχολογικό υπόβαθρο ενός ατόμου, η κοσμοθεωρία, η γνώση του, τα συνειδητά κίνητρα, το υποσυνείδητο κτλ. έχουν άμεσο αντίκτυπο στη συμπεριφορά του. Ούτε αγνοούσε τα σημαντικά ψυχολογικά ζητήματα, που ο φίλος του F.A. Hayek άρχισε να τονίζει εκείνα τα χρόνια, και συγκεκριμένα εκείνα που αφορούν την απόκτηση γνώσης. Το επιχείρημα του Mises ήταν ότι υπήρχαν επίσης νόμοι της ανθρώπινης συμπεριφοράς, που υφίστανται σε απόλυτη ανεξαρτησία από αυτές τις ψυχολογικές τάσεις.

Η πραξεολογία δεν ασχολείται με τα ψυχολογικά κίνητρα των ανθρώπων αλλά με τις πράξεις τους καθεαυτές

Για παράδειγμα, στο κεφάλαιο 4, ο von Mises συζητά τους σκοπούς και τα μέσα, τις κλίμακες αξιών και τις κλίμακες των αναγκών. Δεν ασχολείται με το ερώτημα πώς ή γιατί οι άνθρωποι επιλέγουν στόχους και μέσα ή πώς και γιατί έχουν συγκεκριμένες αξίες και συγκεκριμένες ανάγκες. Υποστηρίζει ότι σε κάθε ανθρώπινη δράση χρησιμοποιούμε μέσα για την επίτευξη των στόχων και ότι οι ανάγκες και οι αξίες μπορούν να ιεραρχηθούν. Στο κεφάλαιο 15 (Human action: The Market) επισημαίνει ότι οι καταναλωτές είναι κυρίαρχοι επειδή οι καταναλωτικές αποφάσεις τους κατευθύνουν την αγορά. Αυτό είναι προφανώς αληθές, ανεξάρτητα από το τι αγοράζουν οι καταναλωτές ή από τον λόγο για τον οποίο κάνουν αυτές τις αγορές. Επομένως δεν ασχολείται με αυτά τα ερωτήματα. Στο κεφάλαιο 16 (Prices) ο von Mises δηλώνει ότι ο αριθμός των συμμετεχόντων στην αγορά καθορίζει πόσο στενά είναι τα περιθώρια εντός των οποίων καθορίζονται οι τιμές.

Ωστόσο, αυτό σημαίνει ότι ο αριθμός των συμμετεχόντων στην αγορά δεν επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι τιμές. Ανεξαρτήτως του αριθμού των συμμετεχόντων στην αγορά, οι τιμές της αγοράς καθορίζονται πάντα από τις αποφάσεις των οριακών αγοραστών και πωλητών. Επομένως, όλες οι τιμές μπορούν να εξηγηθούν ως αποτέλεσμα του απλού γεγονότος ότι οι συμμετέχοντες στην αγορά προτιμούν ένα αγαθό Α έναντι ενός άλλου αγαθό B.

Η πραξεολογία δεν κάνει ηθικές και αξιακές κρίσεις, αλλά μόνο ερμηνεύει

Η Πραξεολογία είναι η επιστήμη αυτών των νόμων. Εξετάζει τις συνέπειες του απλού γεγονότος ότι ένας άνθρωπος κάνει την τάδε ή τη δείνα επιλογή. Λαμβάνοντας υπόψη τη σχέση μεταξύ μιας επιλογής και των συνεπειών της, η πραξεολογία εξετάζει την καταλληλότητα διαφορετικών μέσων για την επίτευξη συγκεκριμένων σκοπών. Στην πραξεολογική ανάλυση, οι σκοποί είναι «δεδομένοι», όχι με την έννοια ότι τα ανθρώπινα όντα δεν μπορούν επιλέξουν ανάμεσά τους ή ότι η επιλογή του σωστού σκοπού δεν είναι προβληματική, αλλά με την έννοια ότι η επιλογή των σκοπών καθεαυτή είναι εκτός του πεδίου αυτής της συγκεκριμένης επιστήμης.

Όσον αφορά τη γνώση των συμμετεχόντων στην αγορά, ο von Mises υπογράμμισε το γεγονός ότι οι μεμονωμένοι συμμετέχοντες στην αγορά δεν είναι εξίσου καλά ενημερωμένοι. Ακόμα και αν όλοι είχαν τις ίδιες πληροφορίες, θα τις αξιολογούσαν διαφορετικά

Όσον αφορά την ισορροπία (σ.σ. equilibrium, η τέλεια ισορροπία της αγοράς), δήλωνε ξανά και ξανά ότι η αγορά δεν φτάνει ποτέ σε μια τέτοια κατάσταση, ότι πρόκειται για ένα απλό νοητικό κατασκεύασμα, η μόνη λειτουργία του οποίου είναι η ανάλυση των κερδών και των ζημιών. Δηλαδή, το μοντέλο ισορροπίας είναι απαραίτητο για να εξηγήσει ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό των διαφορών ανάμεσα στις τιμές των προϊόντων. Δεν απαιτείται να εξηγεί τις τιμές (μισθοί, τόκοι, τιμές βασικών εμπορευμάτων) καθαυτές.

Συμπέρασμα

Συνεπώς, κατά την άποψη του von Mises, η ισορροπία δεν είναι το σωστό σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της αγοράς. Για τους επικριτές της οικονομικής επιστήμης που διαμαρτύρονται ότι η αγορά δεν παράγει ποτέ μια τέλεια ισορροπία μεταξύ διαφορετικών αγαθών και υπηρεσιών, ο Mises απαντά σε δύο σκέλη. Πρώτον, επισημαίνει ότι το γεγονός αυτό της ανισορροπίας δεν αντικρούει την οικονομική θεωρία, επειδή η οικονομική επιστήμη εξηγεί οποιαδήποτε κατάσταση, επειδή προκύπτει από το γεγονός ότι οι καταναλωτές πραγματοποιούν ορισμένες εκτιμήσεις. Δεύτερον, παρατηρεί ότι το σχετικό σημείο αναφοράς για την αγορά είναι η κυβερνητική παρέμβαση. Και επειδή οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι δεν είναι υπεράνθρωποι, δεν μπορεί κανείς να κάνει την a priori υπόθεση ότι η ανάθεσή της ρύθμισης της αγοράς σε αυτούς θα φέρει βελτίωση. Όπως δείχνει η ανάλυση της κυβερνητικής παρέμβασης, το αντίθετο συμβαίνει.

***

Διαβάστε περισσότερα: