Η ψυχολογία του πολιτικού

0
463
Πολιτικός
Πόσο εύκολα μπορεί τώρα να αλλάξει ένα πολιτικός τις απόψεις του ή την πολιτική του ατζέντα, λαμβάνοντας υπόψη του επιθυμεί ταυτόχρονα να τεθεί διαχειριστής του κράτους; Η άποψη μου λέει ότι οι πιθανότητες, τηρουμένων των αναλογιών, είναι σχεδόν μηδενικές.

Κάποιος πολιτικός είναι σίγουρο ότι θα έχει κάποιες αρχές ή κάποιο αξιακό σύστημα σύμφωνα με το οποίο κινείται. Κάποιος θα είναι κομμουνιστής, άλλος φιλελεύθερος κοκ. Το πόσο συνεπής είναι με αυτό το αξιακό του σύστημα, έχει να κάνει και με την εσωτερική συνέπεια, η οποία το διέπει. Ένας δεύτερος παράγοντας αφορά τη συνέπεια με την οποία ένας πολιτικός το ακολουθεί

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Εξετάζοντας τις επιλογές μας για το που θα διαθέσουμε την ψήφο μας στις επόμενες εκλογές, δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε για την ποιότητα των ενδεχόμενων επιλογών μας. Η ποιότητα αυτή μπορεί να διαμορφώνεται από αρκετούς παράγοντες. Από το παρελθόν του κόμματος ή του πολιτικού, των προσωπικών του επιτευγμάτων, των τυπικών προσόντων του, της ελκυστικότητας των υποσχέσεών του κοκ. Σκοπός του άρθρου όμως δεν θα είναι να παρέχει κάποιον οδηγό για τον ψηφοφόρο, αλλά μάλλον να διερευνήσει την στάση ή την ψυχολογία του πολιτικού ως προς αυτόν.

Ο σκοπός του πολιτικού

Σκοπός του πολιτικού είναι η παρουσία του στην πολιτική σκηνή της χώρας του, είτε στο κοινοβούλιο, είτε ως δημόσιου σχολιαστή της επικαιρότητας. Η δεύτερη λειτουργία δεν μας αφορά ιδιαίτερα καθώς εμείς θα επικεντρωθούμε στον πρώτο σκοπό. Ένας τέτοιος πολιτικός λοιπόν, για να παραμείνει στο κοινοβούλιο, χρειάζεται ψήφους. Χρειάζεται προφανώς ένα ελάχιστο όριο για να παραμείνει στη βουλή, αλλά, γενικότερα και τηρουμένων των αναλογιών, όσους περισσότερους ψηφοφόρους έχει, τόσο το καλύτερο, ειδικά αν επιδιώκει να σχηματίσει και δική του κυβέρνηση.

Τώρα, για να το επιτύχει αυτό πρέπει με κάποιον τρόπο να καταφέρει να φέρει υπό τη σκέπη του κοινωνικές ομάδες που έχουν πολλές φορές διαφορετικά και αμοιβαίως αντικρουόμενα συμφέροντα. Οφείλει με κάποιον τρόπο, να συμβιβάσει όλες αυτές τις απόψεις, ώστε να έχει κάποια ελπίδα για την στήριξή τους στις εκλογές.

Ιδεολογικές αρχές και πολιτικές πιέσεις

Κάποιος πολιτικός είναι σίγουρο ότι θα έχει κάποιες αρχές ή κάποιο αξιακό σύστημα σύμφωνα με το οποίο κινείται. Κάποιος θα είναι κομμουνιστής, άλλος φιλελεύθερος κοκ. Το πόσο συνεπής είναι με αυτό το αξιακό του σύστημα, έχει να κάνει και με την εσωτερική συνέπεια, η οποία το διέπει. Ένας δεύτερος παράγοντας αφορά τη συνέπεια με την οποία ένας πολιτικός το ακολουθεί. Εδώ αρχίζουν να ξεκινούν τα προβλήματα. Υποθέτοντας ένα απόλυτα συνεπές αξιακό σύστημα, ένας πολιτικός που επιθυμεί να βρεθεί στο τιμόνι του κράτους, αναγκαστικά θα υπαναχωρήσει από τις αρχές του.

Είδαμε παραπάνω, ότι για να αποκτήσει μεγάλο μερίδιο ψήφων, ένας πολιτικός οφείλει να συμβιβάσει αντικρουόμενες πολιτικές απόψεις. Αρχικά, θα δεχτεί τους αντιπροσώπους (βουλευτές) αυτών που δεν παρεκκλίνουν πολύ από τα ηθικά του πρότυπα. Επιθυμώντας όμως όλο και μεγαλύτερη εκλογική βάση, δεν έχει άλλη επιλογή από το να δεχτεί και αυτούς που ενδεχομένως να έρχονται και σε πλήρη αντίθεση με αυτά. Δεν είναι σπάνιο λοιπόν να βλέπει κανείς κάποιους κατά δήλωση φιλελεύθερους να ενστερνίζονται θέσεις όπως το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, ή την υποστήριξή τους στο σοσιαλιστικό καθεστώς της Ε.Ε.

Απολύτως συνεπείς πολιτικοί, που δεν δέχονται έκπτωση στα αξιακά τους πρότυπα, συνήθως είναι και περιθωριοποιημένοι πολιτικά, ανεξάρτητα από τι συνιστά αυτά τα πρότυπα. Για παράδειγμα, κόμματα όπως το ΚΚΕ και η Χρυσή Αυγή, δεν έχουν πολλές ελπίδες στο να γίνουν κάποια στιγμή διαχειριστές του κράτους, καθώς διατηρούν συνεπώς (τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό) τις προκείμενες των ηθικών τους αξιωμάτων, όποια και να είναι αυτά 1. Αν κάποιο από τα δύο κόμματα αρχίζει και βάζει «νερό στο κρασί του» αναμφίβολα θα κερδίσει περισσότερους οπαδούς από αυτούς που πρόκειται να χάσει. Εν συντομία, ένας συνεπής πολιτικός έχει δύο διεξόδους, αν επιθυμεί ποτέ να λάβει την εξουσία: α) να υποχωρήσει στην ηθική του συνέπεια ή β) να καταφέρει να πείσει την κοινή γνώμη για την εγκυρότητα των θέσεων του έτσι όπως αυτές υφίστανται, συνεπείς και απαράλλαχτες.

Η ψυχολογία πίσω από τη δράση των διεκδικητών της εξουσίας

Υπό αυτήν την έννοια, μπορούμε να κρίνουμε πολιτικούς με δύο τρόπους: α) με τις θέσεις που υποστηρίζουν ή β) με τον τρόπο που επιδιώκουν τη συγκέντρωση ψήφων. Ο πρώτος τρόπος δεν μας αφορά εδώ, μπορούμε για παράδειγμα να θεωρήσουμε τους πολιτικούς της ΧΑ και του ΚΚΕ ως τρελούς ή ψυχοπαθείς εξαιτίας των θέσεων τους, παρόλο που είναι συνεπείς ως προς αυτές. Πώς θα έπρεπε όμως να εξετάσουμε έναν πολιτικό που στην ουσία προσπαθεί να τα «έχει καλά με όλους»;

Εδώ μπορεί να γίνει μία ενδιαφέρουσα συζήτηση από ψυχολογικής πλευράς. Ένας άνθρωπος που προσπαθεί να τα έχει καλά με όλους, στην ουσία επιδιώκει εξ ορισμού την εξάλειψη όλων εκείνων των παραγόντων που ενδεχομένως θα προκαλούσαν συγκρούσεις ανάμεσα σε αυτόν και άλλους. Οι παράγοντες αυτοί τις περισσότερες φορές αποτελούνται από τις προσωπικές του απόψεις. Ας μην ξεχνάμε ότι οι περισσότεροι που προσεγγίζουν έναν πολιτικό επιθυμούν να αλλάξουν τις απόψεις του πολιτικού, ώστε να συμμεριστεί τις θέσεις τους και όχι να αλλάξουν οι ίδιοι. Ένας πολιτικός, λοιπόν, που προσπαθεί να συμβιβάσει όσους περισσότερες πλευρές μπορεί, αναγκαστικά θα θυσιάσει δικές του απόψεις και τοποθετήσεις. Αν αναλογιστούμε ότι οι απόψεις του έχουν σχέση και με την μορφή του χαρακτήρα του, θα λέγαμε ότι ένας πολιτικός, όσο περισσότερο δημοφιλής επιθυμεί να γίνει, τόσο περισσότερο, τηρουμένων των αναλογιών, θα θυσιάζει κατ’ επέκταση και μέρος της προσωπικότητας του, δηλαδή του στοιχείου εκείνου που τον βοήθησε να διαμορφώσει το αξιακό του σύστημα εξ αρχής.

Με το χρόνο, και όσο πιο πολλά συμφέροντα φέρνει κάτω από την πολιτική του «ομπρέλα», θα γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διαπιστώσουμε, αν ο πολιτικός «υπάρχει» σαν πρόσωπο μέσα σε όλη αυτή τη διαδικασία. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε κατά πόσο ο πολιτικός υπό διερεύνηση δεν είναι κάτι παραπάνω από μαριονέτα όλων των συμφερόντων που έχει συγκεντρώσει δίπλα του ή κατά πόσο έχει έλεγχο της κατάστασης με το να έχει αποκόψει τον εαυτό του από κάθε ηθική αξιολόγηση του περίγυρού του, μετατρέποντας τον εαυτό του σε ένα άτομο που είναι στα όρια της ψυχοπάθειας ή του ναρκισσισμού.

Οι δυναμικές ενός συστήματος που βασίζεται στην απόκτηση της στήριξης της πλειοψηφίας της κοινωνίας για την σταθερότητα μία διακυβέρνησης, στην ουσία διευκολύνουν την άνοδο των ανθρώπων που είναι είτε πιόνια των διάφορων κοινωνικών ομάδων πίεσης, ή είναι, με απλά λόγια, απατεώνες και ανήθικοι. Οτιδήποτε στο ενδιάμεσο είναι δύσκολο να διακριθεί ή να υποτεθεί ότι υπάρχει γενικότερα. Θα ήταν πραγματικά θαύμα, αν εκλεγόταν ένας πολιτικός, ο οποίος θα ήταν πραγματικά συνεπής σε όλες του τις ηθικές αξίες 2.

Αντίσταση στην αλλαγή απόψεων

Πόσο εύκολα μπορεί τώρα να αλλάξει ένα πολιτικός τις απόψεις του ή την πολιτική του ατζέντα, λαμβάνοντας υπόψη ότι επιθυμεί ταυτόχρονα να τεθεί διαχειριστής του κράτους; Η άποψη μου λέει ότι οι πιθανότητες, τηρουμένων των αναλογιών, είναι σχεδόν μηδενικές. Εξηγώ. Η εκλογική υποστήριξη ενός πολιτικού διαμορφώνεται από δύο πράγματα: την δημόσια ρητορική του ή μάλλον το προεκλογικό του πρόγραμμα, οι υποσχέσεις που δίνει προς το εκλογικό κοινό καθώς και από άλλους παράγοντες, όπως η προϊστορία του ή οι διάφορες συμφωνίες που κάνει υπογείως με τις διάφορες ομάδες συμφερόντων. Εάν η δημόσια ρητορική του ξαφνικά αλλάξει, τότε δεν του εγγυάται κανείς ότι το εκλογικό σώμα που τον υποστηρίζει θα παραμείνει ίδιο. Αν η επιθυμία του για εξουσία παραμένει, η δημόσια αλλαγή κατεύθυνσης θα έχει μεγάλο κόστος 3.

Πολιτικοί μικρών κομμάτων, που ενδεχομένως δεν έχουν μπει και ποτέ στην βουλή, έχουν περισσότερες πιθανότητες να προσηλυτιστούν από διαφορετικές ιδεολογίες, αρκεί οι ίδιοι να είναι δεκτικοί σε νέες απόψεις. Σε τελική ανάλυση, αυτό που μετράει είναι το πόσο εκτιμά το πολιτικό κόστος ο εκάστοτε πολιτικός. Πραξεολογικά, αν εκτιμάει την δεδομένη του εκλογική βάση περισσότερο από το ρίσκο που λαμβάνει με την αναθεώρηση των απόψεων και κατά συνέπεια της ρητορικής του πολιτικής, τότε η αλλαγή δε θα επέλθει.

Η αλλαγή πολιτικής η αθέτησης των υποσχέσεων μετεκλογικά, είναι συνταγή για πολιτική αποτυχία (εκτός αν αυτή η μεταστροφή φέρει περισσότερους οπαδούς στο κόμμα), ειδικά αν γίνουν εσκεμμένα, αν και η δικαιολογία για «ανωτέρα βία» σπάνια φαίνεται να πείθει το κοινό. Εδώ όμως μας ενδιαφέρει η προεκλογική περίοδος περισσότερο.

Τι πρέπει να θυμόμαστε σε σχέση με την πολιτική

Κάποιος ψηφίζει το Χ κόμμα. Με τι βάση το κάνει; Κατά πάσα πιθανότητα (εκτός και αν έχει προσωπικές επαφές με τα μέλη του) με βάση τις προγραμματικές δηλώσεις που έχουν γίνει δημοσίως από τους αντιπροσώπους τους. Με άλλα λόγια: υποσχέσεις. Ας μην ξεχνάμε, ότι δεν υπάρχει συμβόλαιο ανάμεσα σε κόμμα και ψηφοφόρο αλλά μία υπόσχεση. Αν η υπόσχεση αυτή δεν τηρηθεί μετά την εκλογή του κόμματος, ποιος θα διαμαρτύρεται; Αυτός που ψήφισε ή αυτός που δεν ψήφισε; Υπάρχει τρόπος να δεσμεύσουμε τους πολιτικούς να υλοποιήσουν τις υποσχέσεις τους; Εγώ θα έλεγα όχι 4. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να δούμε το πρόγραμμά τους και να μπορέσουμε να εξάγουμε τις πιθανές συνέπειές του στο μέλλον, αν εν τέλει, το εφαρμόσει.

Συμπερασματικά, νομίζω ότι πρέπει να κατανοήσουμε τις δυναμικές που χαρακτηρίζουν την πολιτική σκηνή. Τα πράγματα δεν είναι πάντα αυτά που φαίνονται και φυσικά καμία εγγύηση δεν υπάρχει για την συνέπεια ενός πολιτικού στις απόψεις και υποσχέσεις του. Σε αυτή τη σελίδα, αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι δώσουμε τα εφόδια στον αναγνώστη να αποκτήσει οικονομικό και πολιτικό αισθητήριο για να κάνει, αν θέλει, την καλύτερη, κατά τη γνώμη του, επιλογή στον πολιτικό χώρο (δεν θα σας πούμε βέβαια και τι να ψηφίσετε) ή ακόμα και να μην κάνει καμία επιλογή. Πάντα μιλάμε για πολιτική και δημοκρατία, στην ουσία την επιλογή του ποιος, για τα επόμενα τέσσερα χρόνια, θα κρατάει το πιστόλι του εξαναγκασμού στον κρόταφό μας. Σε μία Ελεύθερη Κοινωνία, δε θα βρισκόμασταν μπροστά σε τέτοια ψευτοδιλήμματα.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Ένα λιμπερταριανό κόμμα, πόσο μάλλον ένα αναρχοκαπιταλιστικό, θα αντιμετωπίσει το ίδιο πρόβλημα. Βλέπε ενδεικτικά τον Ron Paul στις ΗΠΑ, όπου πάντα υπήρξε περιθωριακός πολιτικά. Θα χρειαζόταν μεγάλη προεργασία, ώστε ένα Λιμπερταριανό κόμμα να καταφέρει να κερδίσει πλειοψηφία ψήφων παραμένοντας παράλληλα συνεπές στα ηθικά αξιώματα του Λιμπερταριανισμού.
  2. Υπό αυτήν την έννοια, όσο πιο αναλογικό είναι ένα εκλογικό σύστημα, τόσο πιο μεγάλες αξιακές θυσίες επιβάλλονται στον πολιτικό. Αλλά όσο λιγότερο αναλογικό είναι (ενισχυμένη αναλογική για παράδειγμα) τόσο πιο μεγάλη συνέπεια μπορεί να διατηρήσει ο πολιτικός, τηρουμένων των αναλογιών. Παρόλα αυτά, μικρότερη αναλογικότητα αποτελεί συνταγή για εντονότερες κοινωνικές συγκρούσεις (καθώς εκφράζεται μικρότερη μερίδα του κοινού) και η μεγαλύτερη αναλογικότητα συνεπάγεται και μεγαλύτερη θυσία σε ηθικές αξίες. Φυσικά, όλα αυτά είναι ανόητα καθώς στην Δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα. Σωστά;
  3. Υπό αυτήν την οπτική, μόνο μικρά κόμματα έχουν την άνεση για αναθεώρηση των θέσεων τους, καθώς το πολιτικό τους κόστος θα είναι μικρό ή εντελώς ανύπαρκτο. Αλλά πόσο αξίζει η μεταστροφή ενός μικρού κόμματος, όταν δεν έχει, λόγω του μεγέθους του, πολιτική βαρύτητα;
  4. Ακόμα και αν υπήρχε κάποιος τρόπος να δεσμεύσουμε έναν πολιτικό στις υποσχέσεις του, αυτό θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί για πολύ συγκεκριμένες προτάσεις, για να έχει νόημα ένα τέτοιο συμβόλαιο. Δεν έχει νόημα να τον δεσμεύσουμε σε αύξηση του ΑΕΠ (μπορεί απλά να αυξήσει τις κρατικές δαπάνες, αλλά αυτό θα έχει σημαντικές επιπτώσεις μακροπρόθεσμα), αλλά ίσως θα είχε νόημα να τον δεσμεύσουμε σε καθολική μείωση φόρων. Αλλά ποιος θα δεχόταν να υπογράψει ένα τέτοιο συμβόλαιο στην πολιτική με την αστάθεια και την διαπλοκή που την χαρακτηρίζει;