Σούπερ μάρκετ, χαρτί υγείας και το «αόρατο χέρι» της αγοράς

0
106

Ως Αυστριακοί οικονομολόγοι, από το 1870 κάνουμε αυτό το πράγμα. Περιγράφουμε το αόρατο χέρι. Ενώ εσείς ασχολείστε με τις καθημερινές σας αγορές και επιχειρήσεις, μία σχολή καθόταν και σας παρατηρούσε ερμηνεύοντας την κάθε σας κίνηση: η Αυστριακή Σχολή οικονομικών

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Τις προάλλες είχα πάει τη συνηθισμένη μου επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ, για να προμηθευτώ τα απαραίτητα για την εβδομάδα. Συνήθως πηγαίνω μία φορά την εβδομάδα. Ως ένα άτομο δεν έχω πολλές συνολικές ανάγκες, οπότε με μία επίσκεψη φορτώνω το αυτοκίνητο με όλα τα απαραίτητα για όλη την εβδομάδα. Αλλά το άρθρο δεν έχει σκοπό να καταγράψει τις καταναλωτικές μου συνήθειες.

Επιλέγοντας χαρτί υγείας

Αφότου είχα τοποθετήσει στο καρότσι μου όλα όσα ήθελα, πήγα να επιλέξω και χαρτί υγείας για το μπάνιο μου. Παίρνω μία συγκεκριμένη μάρκα, η οποία έχει 8 + 2 ρολά με κάτι παραπάνω από 4 ευρώ. Αφού βάζω τη συσκευασία στο καρότσι και πηγαίνοντας προς το ταμείο, έπεσα πάνω σε μία προσφορά, από αυτές που τοποθετούν ένα προϊόν σε έναν πάγκο στη διασταύρωση των διαδρόμων. Είχε μία διαφορετική μάρκα χαρτιού με 1 ευρώ έκπτωση, δηλαδή 3 και κάτι ευρώ η δεκάδα ρολών.

Έκατσα το σκέφτηκα. Δεν είναι τόσο η διαφορετική μάρκα που με έκανε να διστάσω, αλλά το ότι, αν έκανα την επιλογή θα έπρεπε να περπατήσω πίσω στον διάδρομο, να αφήσω το πρώτο χαρτί που είχα πάρει, και μετά να επιστρέψω να πάρω το χαρτί σε προσφορά. Έγνοιες που έχει ο κόσμος έτσι; Τελικά την έκανα την αβαρία, πήγα πίσω, άφησα το πρώτο χαρτί, επέστρεψα και πήρα το δεύτερο. Και όλα αυτά για ένα ευρώ διαφορά στην τιμή.

Τι συνέβη ακριβώς;

Εκείνη τη στιγμή αυτό που έπαθα ήταν ένα «αόρατο χέρι». Είδα την τιμή του χαρτιού και άρχισα να σκέφτομαι αν αξίζει όλος αυτός ο κόπος το ένα ευρώ διαφορά. Εν τέλει από την επιλογή μου συνεπάγεται ότι ο κόπος άξιζε. Εκείνη τη στιγμή της επιλογής μου περίμενα αύξηση της ωφέλειας μου, ειδάλλως γιατί να έκανα την αγορά; Κανείς δε θέλει να βγαίνει χαμένος έτσι κι αλλιώς. Φυσικά, κάποιοι θα μπορούσαν να διαφωνήσουν με την επιλογή μου. Σαφώς, αλλά το «αόρατο χέρι» αφορούσε εμένα και όχι τους άλλους. Το άτομο σκέφτεται, το άτομο δρα, όπως θα έλεγε και ο von Mises.

Άλλοι άνθρωποι μπορεί να έκαναν διαφορετικές επιλογές ή να μην επέλεγαν καθόλου το άλλο χαρτί. Άλλοι μπορεί να αγόραζαν και δύο πακέτα από τα χαρτιά σε προσφορά, ίσως το ένα ευρώ διαφορά είχε τέτοια επίδραση στις κλίμακες αξιών τους, που ένα πακέτο με 4 ευρώ θα ήταν χειρότερη επιλογή από δύο πακέτα με 3 ευρώ, άρα 6 ευρώ σύνολο. Πολλές φορές έχω πάει για ποτό, όπου μία βότκα λεμόνι κάνει 6 ευρώ και έπαιρνα μόνο μία, και αλλού όπου έκανε 5 και έπαιρνα δύο. Το καλό εδώ είναι ότι δεν υπάρχει σωστό και λάθος. Το άτομο σκέφτεται το συμφέρον του (όπως και να το έχει υπολογίσει το ίδιο ή να το έχει ορίσει). Δεν μας ενδιαφέρει. Εμάς μας ενδιαφέρει η επιλογή, το ότι έγινε δηλαδή ή ακόμη και το ότι δεν έγινε. Από εκεί και πέρα, ο καθένας έχει τις δικές του αισθητικές προτιμήσεις, ακόμα και αν τις θεωρούμε παράλογες ή επιζήμιες για τον ίδιο.

Γνωρίζοντας οικονομικά μπορείτε να εξηγήσετε τα πάντα

Ή αν όχι τα πάντα τότε τα περισσότερα, όσον αφορά την Ανθρώπινη Δράση. Σαφώς, ένας οικονομολόγος δεν μπορεί να συγκριθεί με έναν επιχειρηματία, σε σχέση με τη διοίκηση επιχειρήσεων, λήψη αποφάσεων κ.ο.κ. Αλλά αυτό δεν έχει να κάνει με τα οικονομικά per se, αλλά με την επιχειρηματικότητα, η οποία μπορεί και να υπάρχει ανεξάρτητα του αν ο επιχειρηματίας γνωρίζει οικονομικά ή τους οικονομικούς νόμους, είναι μία σε μεγάλο βαθμό ενστικτώδης δράση, χρειάζεται διορατικότητα και συναίσθηση της πραγματικότητας, κάτι που δύσκολα διδάσκεται και μαθαίνεται, εξ ου και οι καπιταλιστές-επιχειρηματίες, αποτελούν συγκριτικά μειοψηφία στον κόσμο μας.

Όπως και να έχει όμως, ο οικονομολόγος έχει στο πλευρό την οικονομική θεωρία. Μπορεί να μην είναι επιχειρηματίας, αλλά μπορεί να βλέπει τους νόμους υπό τους οποίους ενεργεί ο επιχειρηματίας και ο καταναλωτής. Μπορεί να παρατηρεί τη δράση των ατόμων σε τρίτο πρόσωπο, ακόμα και αν το άτομο προς παρατήρηση είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Έτσι συνέβη και στην περίπτωση με το χαρτί. Βγήκα έξω από τον εαυτό μου και παρατήρησα τα πάντα να περνάνε μπροστά μου: αξιακή κλίμακα, οριακή ωφέλεια, θεωρία χρήματος και πίστωσης, χρονική προτίμηση… Αυτή είναι η ικανότητα του οικονομολόγου, αν κατέχει φυσικά μία ορθή και συνεπή οικονομική θεωρία, να περιγράφει και να απεικονίζει τις δράσεις των ατόμων, ενώ εκείνα δεν έχουν πολλές φορές την παραμικρή ιδέα για το τι κάνουν πέραν των επιλογών τους. Ο οικονομολόγος περιγράφει το αόρατο χέρι της αγοράς του Άνταμ Σμιθ.

Κλείνοντας

Συμπερασματικά το «αόρατο χέρι» δεν περιγράφει κάτι παραπάνω από τη δράση του ατόμου, όταν, έχοντας μία κλίμακα αξιών και προτεραιοτήτων, έρχεται σε επαφή με τις τιμές της αγοράς, τροποποιώντας αναλόγως της δράση του. Δεν είναι τίποτα παραπάνω από τον επιχειρηματία που, βλέποντας τις πωλήσεις των προϊόντων του, κατεβάζει ή ανεβάζει τις τιμές ανάλογα με τη ζήτησή τους. Δεν είναι κάτι παραπάνω από τον καπιταλιστή που διαμορφώνει την κεφαλαιακή δομή του μέσου παραγωγής του για να επιτύχει το μεγαλύτερο κέρδος ικανοποιώντας τις απαιτήσεις των καταναλωτών. Ως Αυστριακοί οικονομολόγοι, από το 1870 κάνουμε αυτό το πράγμα. Περιγράφουμε το αόρατο χέρι της αγοράς. Ενώ εσείς ασχολείστε με τις καθημερινές σας αγορές και επιχειρήσεις, μία σχολή καθόταν παράμερα και σας παρατηρούσε ερμηνεύοντας την κάθε σας κίνηση: η Αυστριακή Σχολή οικονομικών.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: